Người dân đi tiêm vắc xin phòng bệnh dại tại Viện Pasteur TP.HCM - Ảnh: XUÂN MAI
Hàng loạt ca tử vong, tăng người tiêm vắc xin ngừa dại
Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 12-4, TS.BS Nguyễn Minh Ngọc - Trưởng phòng khám đa khoa Viện Pasteur TP.HCM - cho hay trong ba tháng đầu năm 2026, mỗi tháng viện tiêm khoảng 2.200 - 2.500 lượt tiêm vắc xin ngừa bệnh dại, trong đó có khoảng 300 - 500 người cần tiêm huyết thanh kháng dại. So với ba tháng cuối năm 2025, số lượng tiêm chủng vắc xin dại tăng khoảng 10% và số tiêm huyết thanh tăng 30%.
Các nguyên nhân được ghi nhận khiến lượt tiêm vắc xin phòng bệnh dại tại Viện Pasteur TP.HCM tăng chủ yếu do số người bị chó cắn nhiều hơn, trong đó có các trường hợp đến từ những ổ dịch nghi dại.
Dịp Tết vừa qua người dân đi lại, giao thương nhiều. Việc chuyển mùa nắng nóng khiến con vật khó chịu, dễ kích động, hung dữ và cắn người dẫn đến nguy cơ vi rút dại lây lan trong cộng đồng tăng cao.
Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, địa phương vừa ghi nhận thêm một trường hợp tử vong nghi do bệnh dại trên người ở xã Lộc Ninh. Đây đã là trường hợp tử vong thứ bảy liên quan đến bệnh dại trên địa bàn tỉnh từ đầu năm 2026.
Trong đó một trường hợp bị chó chạy rông ngoài đường cắn trúng, sáu trường hợp bị chó nhà và chó nhà người quen cắn.
Tại TP.HCM, theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP (HCDC), mới đây ghi nhận trường hợp ông H.M.Đ. (63 tuổi) tử vong do dại tại xã Long Hải (TP.HCM, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây) sau hơn một tháng bị chó cắn.
Trước đó chiều 12-1, khi đang tập thể dục trước nhà, ông Đ. bị chó cái mới sinh cắn ở khuỷu chân phải, có bốn vết cắn sâu chảy nhiều máu. Ông rửa vết thương bằng cồn 70°C rồi rửa bằng oxy già, sau đó bôi Povidine và băng lại bằng vải sạch.
Sáng 13-1, ông Đ. đi tiêm ngừa phòng bệnh dại nhưng do huyết áp cao nên được tư vấn lên bệnh viện tuyến trên. Do hoàn cảnh gia đình phải chăm sóc hai cháu bị rối loạn tâm thần tại nhà nên ông Đ. không đến cơ sở y tế tuyến trên theo hướng dẫn. Chiều cùng ngày, ông Đ. đi lấy nọc tại một địa điểm ở xã Long Hải, sau đó tự xử lý vết thương tại nhà như trên.
Sau hơn một tháng, tối 17-2 ông xuất hiện triệu chứng khó thở và mệt nhưng không thông báo cho gia đình và không xử trí gì. Sáng 18-2, các triệu chứng khó thở và mệt nhiều hơn, kèm theo sợ ánh sáng, sợ gió, sợ tiếng ồn, không kích động, không hoảng loạn. Ông được người nhà đưa đi nhập viện tại Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa, sau đó tử vong.
HCDC thông tin thêm trước khi cắn ông Đ., con chó trên đã cắn một người bị phơi nhiễm nhưng người này nhanh chóng tiêm vắc xin, chưa ghi nhận các triệu chứng bệnh dại. Sau đó con chó có biểu hiện hung dữ, rượt và cắn hai người qua đường bằng xe gắn máy nhưng không thành.
Tỉ lệ tiêm phòng dại cho chó mèo thấp
Nếu như ở khu vực thành thị, người dân có ý thức đi tiêm chủng cho thú cưng khá tốt thì ở các vùng nông thôn, vùng ven, vùng sâu vùng xa vẫn còn những trường hợp chó mèo không được tiêm ngừa và tình trạng chó thả rông, không được rọ mõm vẫn còn khá phổ biến. Điều này dẫn đến nguy cơ phát sinh các ổ bệnh dại và lây lan trong cộng đồng.
Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM cho hay sau sáp nhập, thành phố đã mở rộng đáng kể quy mô dân số, diện tích và gia tăng số lượng hộ chăn nuôi, số lượng chó mèo được chăn nuôi (hơn 172.000 hộ, trên 310.000 con chó mèo).
Theo báo cáo của Viện Pasteur TP.HCM, tỉ lệ tiêm phòng dại trên đàn vật nuôi chỉ đạt dưới 50% (tính đến tháng 10-2025), chưa đủ để tạo miễn dịch cộng đồng. Phân bố ca bệnh và ổ dịch trải rộng ở nhiều địa phương, đặc biệt tập trung tại các khu vực đông dân cư, làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch nếu không có biện pháp kiểm soát kịp thời.
Các sai lầm làm tăng nguy cơ mắc bệnh dại khi bị chó mèo cắn
Theo BS Minh Ngọc, có nhiều sai lầm phổ biến khi bị chó cắn, mèo cào làm tăng nguy cơ mắc bệnh dại bao gồm: chủ quan nghĩ chó không thể bị dại do chó còn nhỏ hoặc chó nhà nuôi.
Ngoài ra, việc xử trí ban đầu vết thương không đúng cũng dẫn đến hiệu quả của việc tiêm ngừa bị giảm. Một nguyên nhân khác là người bị chó cắn không tiêm ngừa dại mà tự chữa hoặc nhờ thầy lang khám, bốc thuốc.
Khi chẳng may bị chó mèo cắn, trước tiên phải sơ cứu vết thương đúng cách, rửa vết thương dưới vòi nước chảy 15 phút với xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Nếu không có xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn thì rửa bằng nước sạch.
Đây là cách sơ cứu đơn giản và hiệu quả nhất để làm giảm lượng vi rút dại (nếu có) tại vết thương mà ai cũng có thể thực hiện nhưng lại mang đến lợi ích rất lớn. Chú ý không làm giập vết thương và không băng kín vết thương.
Sau đó người dân hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn và tiêm phòng dại kịp thời. Lưu ý chỉ có tiêm phòng mới ngăn ngừa được bệnh dại. Tuyệt đối người dân không được tự chữa hoặc đi khám thầy lang để đắp thuốc.
Việt Nam tốn hơn 1.000 tỉ đồng mỗi năm để tiêm phòng bệnh dại
Theo thống kê của Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), mỗi năm Việt Nam chi hơn 1.000 tỉ đồng chỉ riêng cho vắc xin và huyết thanh kháng dại phục vụ tiêm phòng cho người bị chó mèo cắn. Con số này chưa bao gồm chi phí điều trị vết thương, chăm sóc y tế, cũng như những thiệt hại gián tiếp khác.
Dù đã có vắc xin cho cả người và động vật, Việt Nam vẫn ghi nhận từ 70-90 ca tử vong mỗi năm vì bệnh dại. Một trong những khó khăn trong công tác phòng dại là việc tiêm phòng vắc xin cho đàn chó mèo. Thống kê cho thấy tổng đàn chó mèo của cả nước hiện khoảng 7 triệu con nhưng chỉ hơn một nửa được tiêm phòng vắc xin dại.
