Người được đặc xá cần những “điểm tựa” thật sự từ người thân và xã hội Minh họa sử dụng công nghệ AI - Thực hiện: T.ĐẠT
Ngày 9-4, việc công bố quyết định đặc xá năm 2026 của Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp tục khẳng định một nguyên tắc xuyên suốt: pháp luật nghiêm minh nhưng không khép kín; trừng phạt nhưng không triệt tiêu cơ hội phục thiện.
Cánh cửa mở ra
Những hình ảnh trong ngày đặc xá luôn khiến người ta xúc động: những cái ôm vỡ òa, những giọt nước mắt đoàn tụ, những ánh mắt vừa mừng vừa lo. Đó là khoảnh khắc của hy vọng nhưng cũng là thời điểm mà một câu hỏi lớn bắt đầu, rằng họ sẽ sống tiếp như thế nào?
Phần lớn người được đặc xá có thể nhanh chóng hòa nhập, ổn định cuộc sống, thậm chí trở thành những cá nhân có ích, có nhiều người thành đạt. Nhưng định kiến với người từng đi tù vẫn tồn tại, âm thầm và dai dẳng.
Những cán bộ quản giáo đã không chỉ quản lý mà còn kiên trì cảm hóa, chuẩn bị hành trang tâm lý, pháp lý và kỹ năng cho phạm nhân trước ngày trở về. Những lớp học tái hòa nhập, những buổi trò chuyện, những lời dặn dò... là một phần của quá trình "chuyển tiếp".
Nhưng thực ra, nỗ lực từ phía trại giam là chưa đủ nếu xã hội bên ngoài chưa sẵn sàng tiếp nhận.
Đặc xá không chỉ là khoan hồng
Song song đó là hệ thống hỗ trợ cộng đồng. Ở nhiều quốc gia, người mãn hạn tù được tham gia các chương trình "tái hòa nhập có giám sát", nơi họ được hỗ trợ tâm lý, hướng nghiệp, thậm chí có người đồng hành trong những tháng đầu tiên.
Ở ta, vai trò này phần nào được đảm nhận bởi chính quyền địa phương, đoàn thể nhưng vẫn chưa đủ sâu và đồng đều.
Một yếu tố quan trọng khác là gia đình. Những cái ôm trong ngày đặc xá không chỉ mang ý nghĩa cảm xúc mà còn là "điểm tựa" thực sự. Nhưng quan trọng nhất là thay đổi cách nhìn của xã hội.
Một người đã chấp hành án, đã cải tạo tốt và được đặc xá, họ đã "trả xong món nợ" với pháp luật. Nếu xã hội vẫn tiếp tục trừng phạt họ bằng định kiến thì khác gì ta đang kéo dài bản án ấy.
Cần thêm những chuyện tốt về người hoàn lương
Cần nhiều hơn những câu chuyện tích cực được kể lại về những người hoàn lương, về những cuộc đời làm lại thành công. Đặc xá không chỉ là việc của Nhà nước.
Đó là câu chuyện của cả xã hội, là cách chúng ta nhìn nhận con người, nhìn nhận sai lầm và khả năng sửa sai. Một quyết định đặc xá có thể mở ra một cánh cửa nhưng để người bước qua cánh cửa ấy không quay đầu, cần nhiều hơn thế: một con đường có thể đi, một bàn tay có thể nắm và một niềm tin rằng phía trước vẫn còn chỗ cho họ.
Nếu làm được thì đó sẽ là một cuộc tái sinh, không chỉ cho một con người mà cho chính cách xã hội vận hành bằng lòng tin và trách nhiệm.
