Tehran kiên trì với việc kiểm soát eo biển Hormuz - Ảnh: REUTERS
Cùng ngày, Phó tổng thống J.D. Vance khẳng định Mỹ đã đạt được mục tiêu và có thể bắt đầu giảm dần chiến dịch, đồng thời nhấn mạnh ông Trump muốn "một thỏa thuận lớn" giúp Iran "thịnh vượng về kinh tế và tham gia vào nền kinh tế toàn cầu".
Leo thang để xuống thang
"Lằn ranh đỏ" của Mỹ, theo ông Vance, gồm hai điểm: Iran phải chấm dứt làm giàu và lưu trữ uranium đã làm giàu, đồng thời dỡ bỏ phong tỏa eo biển Hormuz.
Phía Iran tham gia đàm phán với mục tiêu bảo vệ chương trình hạt nhân bằng mọi giá, đồng thời muốn kéo dài sự chú ý của Mỹ ra khỏi vấn đề uranium. Viện Các chiến lược kinh tế và chính trị quốc tế Nga (RUSSTRAT) nhận định: "Người Iran đang khéo léo dụ ông Trump vào bẫy leo thang".
Trên thực địa, ngày 13-4 ông Trump tuyên bố phong tỏa toàn bộ bờ biển Iran, không chỉ các cảng và kho dầu. Nhưng chỉ một ngày sau, Washington lại "xuống thang" với tuyên bố của ông Vance về "thỏa thuận lớn".
Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo không một tàu dầu nào đi qua eo biển Hormuz trong ngày đầu lệnh phong tỏa có hiệu lực, trong khi Đài Al Jazeera đưa tin ba tàu chở dầu cuối cùng vẫn đi qua eo biển này.
Theo Hãng tin Bloomberg, Iran đang tự nguyện đình chỉ vận chuyển dầu qua Hormuz để tránh đối đầu trực tiếp với Hải quân Mỹ và không làm gián đoạn vòng đàm phán mới, nhưng cũng không muốn trao cho ông Trump dù chỉ một chiến thắng nhỏ.
Mặt khác, Fox News đưa tin Mỹ có thể sử dụng việc phong tỏa bờ biển Iran để tăng xuất khẩu dầu.
Theo kênh này, 121 tàu chở dầu rỗng đang tập trung tại các cảng của Mỹ, chủ yếu là các cảng xuất khẩu ở Vịnh Mexico (Texas, Louisiana), để lấy dầu của Mỹ vận chuyển đến các khách hàng bị ảnh hưởng bởi việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz.
Ông Trump tuyên bố các quốc gia đang gặp gián đoạn do tình hình ở eo biển Hormuz có thể tìm đến Mỹ.
Theo báo New York Times ngày 14-4, Iran đã thông báo với Mỹ rằng họ sẵn sàng tạm ngừng làm giàu uranium trong tối đa 5 năm so với đề xuất 20 năm của Mỹ. Đây là đề xuất tương tự Tehran từng đưa ra tại vòng đàm phán Geneva hồi tháng 2, trước khi ông Trump phát động chiến dịch quân sự.
Reuters ngày 14-4 cũng cho biết Washington không loại trừ khả năng gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần (áp đặt từ ngày 8-4) thành ngừng bắn vô thời hạn.
Ngã ba đường tiến thoái lưỡng nan
Tehran đã đặt ra một ngã ba đường cho Mỹ: leo thang chiến tranh gây tổn hại cá nhân cho ông Trump, trong khi thể hiện sự yếu kém sẽ làm mất uy tín của ông. Đây chính là đòn bẩy Tehran đang nắm giữ trên bàn đàm phán. Tehran đáp trả bằng đe dọa phong tỏa các tàu Mỹ và Israel.
Việc tiếp tục kiểm soát Hormuz có lợi cho Tehran vì nó giúp kéo dài khả năng chiến đấu và làm phân tâm Mỹ khỏi bế tắc về vấn đề uranium - trong khi đó, Iran cũng không muốn cho ông Trump cơ hội tuyên bố dù chỉ là một chiến thắng nhỏ, chẳng hạn như bắt giữ tàu Iran.
Ông Vance cũng thừa nhận trên Đài Fox News điều mà ông Trump chưa từng nói thẳng: người Mỹ đang trả giá cho cuộc chiến qua mức giá nhiên liệu tăng vọt, và các cuộc đàm phán với Iran là cần thiết để giảm chi phí năng lượng cho người dân - không phải vì một "thỏa thuận" trừu tượng nào đó.
Về phần mình, Israel đang lợi dụng tình hình để củng cố vị thế tại miền Nam của Lebanon - một chiến dịch song song mà không ai có thể ngăn cản. Mỹ, với tư cách đồng minh của Israel, vẫn hoàn toàn chưa chuẩn bị cho một giải pháp thực sự cho cuộc khủng hoảng Trung Đông.
Chiến phí, bao nhiêu là đủ?
Các chuyên gia Elaine McCusker và Richard Sims thuộc Viện Nghiên cứu chính sách công của doanh nghiệp Mỹ (AEI) ước tính chiến dịch quân sự của Mỹ chống lại Iran đã tiêu tốn từ 80 đến 100 tỉ USD chỉ trong một tháng.
Con số này bao gồm chi phí chuyển quân, xuất kích, tên lửa đánh chặn, hao mòn và sửa chữa thiết bị, và chưa tính thiệt hại với cơ sở hạ tầng, căn cứ Mỹ hay chi phí bổ sung kho dự trữ THAAD, Patriot.
Việc bổ sung kho dự trữ không chỉ đơn thuần bù đắp chi phí mà còn khởi động một chu kỳ công nghiệp tốn kém hàng chục tỉ USD, chưa kể các nhiệm vụ trinh sát và hoạt động cứu hộ vẫn chưa được đưa vào ước tính cơ bản.
Nếu chiến tranh với Iran kéo dài đến cuối năm 2026, tổng chi phí có thể vượt một nghìn tỉ USD - một bài toán chắc chắn sẽ được đặt ra cho ông Trump trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay.
