PGS Vương Thị Ngọc Lan hướng dẫn và thực hiện kỹ thuật IVM 2 pha cho bệnh nhân đầu tiên - Ảnh: BVCC
Sự kiện không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn, đây còn là bước tiến trong hành trình phát triển của y học Việt Nam, nhằm đem lại cơ hội điều trị tốt hơn cho bệnh nhân trong nước lẫn quốc tế.
Chuyển giao kỹ thuật trưởng thành noãn trong ống nghiệm
Đầu tháng 4-2026, PGS Vương Thị Ngọc Lan - Phó hiệu trưởng kiêm Trưởng bộ môn phụ sản, ĐH Y Dược TP.HCM và ThS Lê Hoàng Anh - Trưởng labo Bệnh viện Mỹ Đức - lên đường sang Pháp để trực tiếp hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật trưởng thành noãn trong ống nghiệm (IVM 2 pha) tại Bệnh viện Saint Joseph, TP Marseille.
Giữ vai trò Giám đốc khoa học của chương trình hợp tác nghiên cứu tại Pháp, PGS Ngọc Lan chia sẻ: "Đây là lần đầu tiên tôi trực tiếp tham gia chuyển giao kỹ thuật IVM 2 pha cho Pháp vì nhiều lý do. Trước hết là tâm huyết của đồng nghiệp Pháp trong việc tìm kiếm một lựa chọn điều trị mới, an toàn, hiệu quả, thuận tiện và ít xâm lấn cho bệnh nhân.
Bên cạnh đó, người bệnh tại Pháp cũng đặt nhiều kỳ vọng vào kỹ thuật này. Với tôi, việc hướng dẫn trực tiếp tại chỗ luôn có giá trị khác biệt so với đào tạo lý thuyết, giúp đội ngũ bác sĩ tự tin, thuần thục hơn khi triển khai trong thực hành".
Cách đây bốn năm, các bác sĩ Pháp đã đến Việt Nam để tham quan và học tập mô hình IVM 2 pha. Sau khi trở về nước, họ đã chuẩn bị các thủ tục hành chính, đầu tư máy móc cũng như lên danh sách bệnh nhân để kịp triển khai kỹ thuật mới với sự giúp sức của đoàn bác sĩ Việt Nam.
Hành trình bác sĩ Pháp tìm đến Việt Nam
Chia sẻ với Tuổi Trẻ, bác sĩ Isabelle Koscinski - bác sĩ sinh học của Bệnh viện Saint Joseph - bồi hồi nhớ lại quyết định táo bạo của mình: "Phải đến Việt Nam tìm PGS Lan học tập mô hình IVM 2 pha". Đó là lời khuyên chân thành mà bà nhận được từ vị GS người Bỉ Johan Smitz khi bà đề cập đến những trăn trở trong ngành hỗ trợ sinh sản.
Mùa thu năm 2021, bác sĩ Koscinski chính thức gia nhập vào đội ngũ hỗ trợ sinh sản của Bệnh viện Saint Joseph. Những tháng đầu tiên nhận nhiệm vụ, bà học cách quan sát, thích nghi, làm quen với một hệ thống đã vận hành ổn định nhiều năm. Tuy nhiên có một câu hỏi cứ lởn vởn trong đầu: liệu kỹ thuật IVM có thể làm tốt hơn những gì đang có?
Ở Pháp, IVM không phải là điều gì mới mẻ. Tuy nhiên bác sĩ Koscinski vẫn chưa thực sự thuyết phục với kết quả từ các phương pháp tiêu chuẩn, cả về hiệu quả lẫn cách tiếp cận sinh học. Đó không phải là sự phủ nhận mà là sự trăn trở của một bác sĩ được đào tạo chuyên sâu trong mảng hỗ trợ sinh sản. Bà nhận thấy vẫn còn một khoảng trống cần được lấp đầy.
Câu trả lời đến với bác sĩ Koscinski khi bà tham dự hội nghị ESHRE diễn ra ở Milan (Ý) vào tháng 7-2022. Khi nghe ThS.BS Hồ Mạnh Tường của Việt Nam trình bày về phác đồ cũng như kết quả IVM 2 pha đã khiến bà "chậm lại một nhịp". Không chỉ vì kết quả, bác sĩ Koscinski nhận ra một triết lý điều trị khác: giảm can thiệp hormone nhưng vẫn tối ưu hóa chất lượng noãn.
Trở về Pháp, bác sĩ Koscinski bước vào giai đoạn gần như "tự đào sâu" về kiến thức IVM 2 pha. Bà đọc toàn bộ các công bố liên quan, đối chiếu dữ liệu và tìm cách hiểu tận gốc phương pháp này.
Sau đó bà trao đổi với GS Smitz để định hình con đường mà bà sẽ đi. "Tôi đã thuyết phục ban giám đốc của bệnh viện hỗ trợ chi phí đào tạo để tham gia học mô hình IVM 2 pha tại Việt Nam vào tháng 10-2022", bà vui mừng kể.
Thành viên chủ chốt của dự án OPKAPAMIV tại Bệnh viện Saint Joseph, Pháp. Từ trái qua: bác sĩ trưởng khoa, bác sĩ Isabelle Koscinski, PGS Vương Thị Ngọc Lan, ThS Lê Hoàng Anh và cô trưởng labo
Dự án nghiên cứu OPKAPAMIV
Nếu hành trình học lý thuyết của bác sĩ Koscinski diễn ra trong thời gian ngắn thì quá trình đưa kỹ thuật về Pháp lại kéo dài bốn năm với nhiều thách thức. Để bắt đầu một kỹ thuật mới, đội ngũ bác sĩ Pháp phải xây dựng gần như toàn bộ hành lang pháp lý đi kèm.
Bà chia sẻ: "Khi triển khai dự án nghiên cứu OPKAPAMIV, dự kiến tuyển 30 bệnh nhân trong vòng ba năm, chúng tôi phải được Cơ quan Quản lý dược quốc gia phê duyệt, cũng như được Ủy ban Bảo vệ người tham gia nghiên cứu chấp thuận.
Ngoài ra, toàn bộ hoạt động hỗ trợ sinh sản tại Pháp đều chịu sự giám sát của Cơ quan Sinh học y học nên chúng tôi cần có sự đồng thuận từ cơ quan này. Khi bệnh viện triển khai kỹ thuật IVM 2 pha mới, chúng tôi phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của dự án nghiên cứu".
Song song đó, đội ngũ nghiên cứu hợp tác quốc tế của bác sĩ Koscinski được hình thành gồm: Nhóm Bỉ (GS Smitz và cộng sự) cung cấp nền tảng khoa học và môi trường nuôi cấy. Nhóm Việt Nam (PGS Lan và ThS Hoàng Anh) đảm nhiệm việc hỗ trợ kỹ thuật. Nhóm Pháp (bác sĩ Koscinski và cộng sự) phụ trách tuyển chọn và chuẩn bị bệnh nhân cũng như chuyên môn về kỹ thuật đông lạnh noãn.
Khó khăn tiếp theo chính là khoảng cách khá xa giữa phòng mổ và phòng labo. Điều này buộc bệnh viện phải thiết kế một "trạm điều nhiệt" kèm kính hiển vi phóng đại được đặt ngay tại phòng mổ để xử lý noãn sau chọc hút.
Sau bốn năm chuẩn bị, vào tháng 4-2026, mọi thứ mới thực sự bắt đầu. Bốn ca chọc hút noãn đầu tiên được thực hiện trong hai ngày 8 và 9-4 tại Bệnh viện Saint Joseph với sự tham gia trực tiếp của đội ngũ bác sĩ Việt Nam.
Bác sĩ Koscinski xúc động kể: "Khi những phức hợp noãn đầu tiên được thu nhận thành công, cả ê kíp nhận ra một khoảnh khắc rất đặc biệt vì bệnh nhân không cần kích thích buồng trứng bằng hormone mà vẫn lấy được noãn.
Với bệnh nhân, đó là lựa chọn nhẹ nhàng nhưng với chúng tôi, thử thách này khó nhằn hơn. Mọi người đều hồi hộp chờ kết quả từng ngày từ phòng labo cho đến khi chuyển phôi. Chúng tôi dự kiến chuyển phôi vào tháng sau nếu có phôi chất lượng tốt".
Bác sĩ Koscinski khẳng định sự hỗ trợ kỹ thuật từ các đồng nghiệp Việt Nam là yếu tố then chốt giúp khởi động thành công dự án nghiên cứu OPKAPAMIV.
Phương pháp thu noãn tạo phôi không cần kích thích buồng trứng
IVM 2 pha là kỹ thuật giúp thu nhận noãn, tạo phôi và thiết lập thai kỳ mà không cần kích thích buồng trứng. Noãn non được lấy ở bất kỳ thời điểm nào, nuôi cấy trong môi trường chuyên biệt, sau đó thụ tinh với tinh trùng khi đạt trưởng thành và chuyển phôi vào tử cung.
Kỹ thuật này thường áp dụng cho phụ nữ buồng trứng đa nang, đáp ứng kém hoặc chống chỉ định kích thích buồng trứng cũng như các trường hợp cần bảo tồn sinh sản trước điều trị ung thư.
Với nhóm này, người bệnh có thể tránh được quá trình kích thích buồng trứng kéo dài nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả điều trị. Nếu người vợ đủ điều kiện, IVM 2 pha vẫn có thể áp dụng trong trường hợp hiếm muộn do yếu tố nam giới.
Hiện kỹ thuật này được thực hiện tại hơn 10 quốc gia, trong đó Việt Nam, là một trong những nước đi đầu với nhiều kết quả nổi bật.
Minh chứng rõ nét cho hơn 30 năm hợp tác y tế Pháp - Việt
Chia sẻ với báo Tuổi Trẻ, ông Etienne Ranaivoson - Tổng lãnh sự Pháp tại TP.HCM - cho biết sự kiện chuyển giao công nghệ là minh chứng rõ nét cho hơn 30 năm hợp tác y tế Pháp - Việt.
"Việc đội ngũ Việt Nam có thể hỗ trợ kỹ thuật sinh sản cho cơ sở y tế Pháp cho thấy hợp tác đã chuyển từ một chiều sang hai chiều, theo hướng trao đổi và chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn giữa hai nước", ông nói.
Ông Ranaivoson cho biết thêm với gần 3.000 bác sĩ Việt Nam được đào tạo tại Pháp, ông kỳ vọng hai nước sớm ký kết hiệp định liên chính phủ mới về y tế, nhằm cập nhật khuôn khổ hợp tác từ năm 1993 và điều chỉnh phù hợp với bối cảnh, nhu cầu hiện nay của Việt Nam.
Mang hy vọng cho bệnh nhân Pháp
Ngay khi đặt chân đến Bệnh viện Saint Joseph, PGS Lan và ThS Hoàng Anh đã có đầy đủ thông tin để thực hiện cho những bệnh nhân đầu tiên. Bà Lan chia sẻ: "Tôi tập trung vào bốn nhiệm vụ chính là góp ý điều chỉnh phác đồ điều trị, trực tiếp hỗ trợ kỹ thuật, tìm hiểu nguyên nhân và xử lý sự cố liên quan kỹ thuật, bảo đảm sự phối hợp hiệu quả giữa đội ngũ lâm sàng và phòng phôi học".
Theo PGS Lan, kỹ thuật tiên tiến không thể áp dụng rập khuôn mà cần điều chỉnh theo điều kiện từng bệnh viện và cá thể hóa điều trị cho từng bệnh nhân.
Bà cho rằng kỹ thuật IVM 2 pha mà bà theo đuổi có giá trị lâm sàng rõ rệt, được công bố quốc tế thì việc góp sức lan tỏa đến nhiều quốc gia là điều rất tự nhiên và cũng là trách nhiệm của người làm y.
Nếu PGS Lan trực tiếp chọc hút noãn thì vai trò của ThS Hoàng Anh cũng quan trọng không kém. "Trong kỹ thuật IVM, việc tìm cụm trứng từ những nang có kích thước nhỏ đòi hỏi nhiều kinh nghiệm và sự tập trung cao độ.
Các noãn non sau khi thu nhận phải được xử lý trong môi trường đặc biệt để tối ưu điều kiện nuôi cấy trứng cho bệnh nhân. Khi thao tác, tôi luôn phải nhẹ nhàng, cẩn trọng để không ảnh hưởng đến chất lượng noãn', bà Hoàng Anh phân tích.
