Vốn hóa lớn trước áp lực đại chúng: Tạo nên 'vàng' hay làm hình thức?

Lãi tốt vẫn sẵn sàng hủy niêm yết

Là một doanh nghiệp có lãi 4 năm gần nhất đều trên 200 tỉ đồng, CTCP Đường sông miền Nam (SWC) đã lựa chọn phương án thứ nhất.

Tài liệu ĐHĐCĐ thường niên 2026 cho biết cổ đông lớn của doanh nghiệp có vốn nhà nước này chưa có kế hoạch thoái vốn, đồng thời cũng chưa chuẩn bị phát hành để đáp ứng điều kiện công ty đại chúng.

Theo lý giải, việc duy trì cơ cấu cổ đông tập trung (93,3%) giúp đảm bảo sự thống nhất trong quản trị và nâng cao hiệu quả hoạt động dài hạn.

SWC vẫn cam kết đảm bảo đầy đủ quyền lợi cổ đông theo quy định. Lựa chọn này cho thấy với một số doanh nghiệp, tính đại chúng không phải là ưu tiên hàng đầu.

Thực tế, xu hướng rời tư cách công ty đại chúng đã xuất hiện từ trước. Trong năm 2025, nhiều doanh nghiệp như VCW, HVG hay KWA đã bị hủy đăng ký giao dịch do không còn đáp ứng điều kiện đại chúng.

Phức tạp hơn với những doanh nghiệp vốn hóa tỉ USD

Áp lực đang trở nên rõ rệt hơn với các doanh nghiệp quy mô lớn, đặc biệt là nhóm có vốn nhà nước chi phối. Theo quy định, các doanh nghiệp có tối đa 1 năm để khắc phục nếu không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng, kể cả những đơn vị đã niêm yết trước năm 2021 (trừ một số trường hợp đặc thù đang tái cơ cấu).

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp có vốn hóa hàng tỉ USD như VGI, GVR, MVN, ACV, TVN, BSR, BCM, PGV hay GAS đều có tỉ lệ sở hữu nhà nước trên 90%, đồng nghĩa với việc tỉ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp và không đáp ứng tiêu chí đại chúng.

Ngay cả những doanh nghiệp có tỉ lệ sở hữu nhà nước dưới 90% cũng chưa chắc đạt yêu cầu. Mới nhất, PLX đã công bố tỉ lệ sở hữu cổ đông nhỏ lẻ vẫn ở dưới 10%.

Và nhiều trường hợp là những cổ phiếu trụ cột, đóng vai trò quan trọng trong cấu thành chỉ số và mục tiêu phát triển thị trường.

Nếu các doanh nghiệp này rời sàn, quy mô vốn hóa thị trường sẽ bị ảnh hưởng đáng kể, đi ngược lại mục tiêu đưa vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt tối thiểu 100% GDP.

Do đó, việc giữ chân nhóm doanh nghiệp vốn hóa lớn không chỉ là câu chuyện riêng của từng doanh nghiệp, mà còn gắn chặt với định hướng phát triển của thị trường chứng khoán.

Áp lực sẽ tạo nên "vàng" cho thị trường?

Theo ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng - Giám đốc cấp cao nghiên cứu chiến lược thị trường của Chứng khoán HSC, quy định mới nhiều khả năng không dẫn tới làn sóng rời sàn diện rộng, mà sẽ thúc đẩy một chu kỳ tái cấu trúc sở hữu.

Các doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều giải pháp như giảm tỉ lệ nắm giữ của cổ đông lớn, phát hành riêng lẻ, triển khai ESOP hoặc mở rộng tệp cổ đông nhằm gia tăng lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Nếu thực hiện thực chất, các biện pháp này có thể cải thiện thanh khoản và nâng chất lượng thị trường.

Tuy nhiên, một số ý kiến cũng cảnh báo về nguy cơ "làm cho có" nếu thiếu lộ trình và giám sát phù hợp.

Chứng khoán BIDV cho rằng cơ quan quản lý cần xây dựng lộ trình áp dụng rõ ràng, tránh gây sốc cho thị trường và tạo điều kiện cho doanh nghiệp thích nghi.

Ba yếu tố được nhấn mạnh gồm: lộ trình thực thi hợp lý; phân loại doanh nghiệp linh hoạt nhưng nhất quán; và đảm bảo nguồn cung cổ phiếu chất lượng, đặc biệt ở nhóm doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn để tránh xáo trộn chỉ số và tâm lý nhà đầu tư.