Nhà báo Lê Xuân Trung, Phó tổng biên tập Báo Tuổi Trẻ chia sẻ tại toạ đàm - Ảnh: CHÂU SA
AI từ công cụ, thành trợ lý và… đồng nghiệp của nhà báo
Tại tọa đàm, GS.TS Nguyễn Đức An, Viện Nghiên cứu truyền thông - Chính sách xã hội, Trường đại học Văn Lang cho biết theo thống kê mới nhất, chỉ khoảng 16% người làm báo không sử dụng AI.
Tuy nhiên, ông An nhấn mạnh AI chỉ là công cụ hỗ trợ, giúp nhà báo làm việc nhanh và hiệu quả hơn trong các khâu như phân tích dữ liệu, phỏng vấn, rã băng, dịch thuật… chứ không thể thay thế con người.
"Việc lạm dụng AI có thể làm suy giảm tư duy phản biện, năng lực sáng tạo và chuẩn mực nghề nghiệp, thậm chí tạo ra thông tin sai lệch hoặc bị lợi dụng để làm ô nhiễm môi trường thông tin.
Không nên "thánh hóa" AI mà cần tiếp cận tỉnh táo, có mục đích và chiến lược rõ ràng, tránh chạy theo phong trào. Việc ứng dụng AI phải luôn đặt dưới sự giám sát của nhà báo, minh bạch với người dùng và lấy lợi ích công chúng làm kim chỉ nam", ông An nói.
GS.TS Nguyễn Đức An, Viện Nghiên cứu truyền thông - Chính sách xã hội, Trường đại học Văn Lang - Ảnh: CHÂU SA
Ông Xuân Trung chia sẻ từ thời điểm dịch COVID-19 (năm 2020), trong bối cảnh phải làm việc từ xa, Báo Tuổi Trẻ đã dùng AI là các dẫn chương trình ảo thay thế con người.
Theo thời gian, AI không chỉ là công cụ mà dần trở thành "trợ lý", thậm chí được xem như "đồng nghiệp" trong một số quy trình sản xuất nội dung.
Ông dẫn ví dụ năm 2024, Báo Tuổi Trẻ đã sử dụng AI để phân tích, dự đoán tỉ số các trận đấu tại EURO 2024. Theo đó, AI đưa ra dự đoán khi trận đấu chưa diễn ra và nhờ khai thác dữ liệu lớn, công cụ này đã dự đoán chính xác 100% kết quả.
"Mặc dù AI ngày càng mạnh hơn nhưng vẫn cần con người kiểm soát và đưa ra quyết định cuối cùng", ông Xuân Trung nhấn mạnh.
Nhà báo Lê Xuân Trung chia sẻ việc ứng dụng AI trong báo chí có thể chia thành hai hướng là sử dụng cá nhân và tích hợp vào quy trình quản trị tòa soạn.
Nếu tích hợp AI vào hệ thống quản lý nội dung, AI có thể hỗ trợ nhiều khâu như biên tập, phân tích, gợi ý nội dung và xử lý dữ liệu. Toà soạn phải liên tục đào tạo cho người làm báo vì mức độ tiếp cận AI của mỗi người là khác nhau.
Nhiều người bất ngờ, thậm chí sợ hãi khi không thể phân biệt được đâu là AI đâu là người thật - Ảnh: CHÂU SA
AI có làm báo chí "mất chất"?
Tại tọa đàm, một giảng viên băn khoăn AI có tác động đến kinh tế báo chí đồng thời lo ngại việc sử dụng AI có thể làm giảm dấu ấn cá nhân của người viết, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng báo chí chính luận và các tác phẩm chuyên sâu.
Nhà báo Đoàn Xuân Hiếu, Chủ tịch Hội Nhà báo TP Đà Nẵng, Giám đốc Báo và Phát thanh - Truyền hình Đà Nẵng đưa ra nhiều dẫn chứng từ thực tế và khẳng định AI không thay thế con người, nhưng thay đổi cách tổ chức báo chí.
AI không đơn thuần là câu chuyện tiết kiệm chi phí hay nhân sự, mà là vấn đề tái cấu trúc mô hình quản trị báo chí.
Ông nhấn mạnh thay vì cắt giảm nhân lực một cách cơ học, các cơ quan báo chí cần hướng đến xây dựng đội ngũ chất lượng cao, có khả năng làm chủ công nghệ và sáng tạo nội dung.
"AI không thể thay thế những giá trị cốt lõi của nhà báo như cảm xúc, trải nghiệm và tư duy sáng tạo. Đây là yếu tố tạo nên bản sắc của báo chí. AI chỉ là công cụ, còn giá trị khác biệt của báo chí vẫn nằm ở con người", ông Hiếu nói.
Ông Lê Xuân Trung cho rằng điều quan trọng là cách người làm báo sử dụng AI để tạo ra sản phẩm, bởi mỗi người có cách khai thác và đặt câu lệnh khác nhau, dẫn đến kết quả khác nhau.
Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào AI, người viết sẽ đánh mất dấu ấn cá nhân. Tuy nhiên, nếu sử dụng đúng cách, AI sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý tư liệu, từ đó tạo điều kiện để nhà báo tập trung nhiều hơn vào phân tích, bình luận và đào sâu vấn đề.
Các diễn giả chia sẻ nội dung "AI như một chủ đề tin tức" - Ảnh: CHÂU SA
Một giảng viên khác đặt câu hỏi về việc đào tạo nhân lực báo chí trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng.
Nhà báo Lê Xuân Trung nhấn mạnh vai trò quan trọng của năng lực tự học. Theo ông, lượng kiến thức trên môi trường số rất lớn và thay đổi liên tục, vì vậy sinh viên không thể chỉ dựa vào chương trình đào tạo trong nhà trường.
Ông cho rằng vai trò của cơ sở đào tạo là định hướng phương pháp học, hệ thống hóa kiến thức và dẫn dắt tư duy nghề nghiệp, thay vì truyền đạt toàn bộ nội dung. Đồng thời, các cơ quan báo chí cũng cần tham gia sớm vào quá trình đào tạo, không đợi sinh viên tốt nghiệp mà phối hợp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường để giúp người học tiếp cận thực tiễn.
Sự kết hợp giữa nhà trường, sinh viên và cơ quan báo chí sẽ giúp hình thành đội ngũ nhà báo có khả năng thích ứng tốt với sự thay đổi nhanh của công nghệ, đặc biệt là AI.
