Tiết mục văn nghệ của các bạn khiếm thị - Ảnh: THANH HIỆP
Hội thảo thu hút nhiều nhà quản lý, nhà khoa học và người trong cuộc với hơn 100 tham luận gửi về. Không chỉ dừng ở câu chuyện chính sách, hội thảo đặt ra một vấn đề lớn hơn, đó là làm sao để quyền tiếp cận thực sự đi vào đời sống.
Khoảng cách giữa luật và thực tiễn
"Chúng ta có luật, có quyền nhưng khoảng cách từ chính sách đến đời sống vẫn còn khá xa. Điều quan trọng lúc này không phải là ban hành thêm mà là tổ chức thực hiện sao cho hiệu quả, đồng bộ và minh bạch", ông Vũ nhấn mạnh.
GS.TS Ngô Thị Phương Lan, Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho rằng trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, khoa học xã hội và nhân văn càng cần được đề cao để giữ vững yếu tố con người.
Điều này cũng đồng nghĩa mỗi chính sách công cần được thiết kế theo hướng bao trùm, không để bất kỳ nhóm yếu thế nào bị bỏ lại phía sau.
TS Lê Văn Công - Trưởng ngành công tác xã hội Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM) - chỉ ra hàng loạt bất cập trong thực tiễn: từ thiếu nhân lực hỗ trợ giáo dục hòa nhập đến những rào cản tưởng chừng rất nhỏ nhưng lại ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của người khuyết tật.
"Có những quy định pháp luật tưởng như hợp lý nhưng khi áp dụng lại trở thành rào cản. Ví dụ quy định lăn tay trong một số thủ tục hành chính có thể gây khó khăn cho người không có khả năng thực hiện", ông Công dẫn chứng.
Ở lĩnh vực giáo dục, dù đã có nhiều chính sách hỗ trợ nhưng tỉ lệ người khuyết tật tiếp cận được hệ thống đào tạo chính quy, đặc biệt là bậc ĐH vẫn còn rất thấp. Nguyên nhân đến từ nhiều phía như cơ sở vật chất chưa phù hợp, thiếu phương tiện di chuyển, thiếu tài liệu học tập chuyên biệt…
Gian hàng trưng bày sản phẩm của các bạn khuyết tật tham gia chương trình “Ngày hội vầng trăng khuyết” kỷ niệm Ngày người khuyết tật Việt Nam 18-4 - Ảnh: K.ANH
Bài toán việc làm và định kiến xã hội
Các đại biểu tại hội thảo đều cho rằng một trong những rào cản lớn nhất đối với người khuyết tật hiện nay là cơ hội việc làm. TS Võ Thị Hoàng Yến - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và phát triển năng lực người khuyết tật - nói bản thân là người khuyết tật vận động, được đi học nhiều nơi trong và ngoài nước nên nhận thấy rằng rào cản đối với người khuyết tật vẫn còn rất nhiều.
Để người khuyết tật tự tin hòa nhập vào xã hội, trước tiên là câu chuyện việc làm. Tại sao doanh nghiệp nước ngoài sẵn sàng đón nhận, tuyển dụng người khuyết tật còn doanh nghiệp trong nước thì rất hạn chế!
Một số ý kiến của các chuyên gia cũng nêu ra những kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam. Nội dung quan trọng của hội thảo là việc tham chiếu các mô hình quốc tế. Nhiều quốc gia đã thành công trong việc xây dựng môi trường không rào cản thông qua thiết kế bao trùm, chính sách đồng bộ và sự tham gia tích cực của người khuyết tật.
Theo thống kê được chia sẻ tại hội thảo, Việt Nam hiện có khoảng 7 triệu người khuyết tật, chiếm hơn 6% dân số. Trong khi đó trên thế giới, con số này lên đến hơn 1,3 tỉ người. Tuy nhiên tỉ lệ người khuyết tật được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ cơ bản vẫn còn hạn chế. Đặc biệt trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần, nhiều trường hợp có dấu hiệu trầm cảm, lo âu nhưng chưa được phát hiện và hỗ trợ kịp thời.
Điều này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải xây dựng hệ thống hỗ trợ toàn diện, từ phòng ngừa, phát hiện sớm đến can thiệp và phục hồi, hướng tới một xã hội không rào cản. Từ các tham luận và ý kiến trao đổi, hội thảo đã gợi mở nhiều hướng đi quan trọng.
Đó là hoàn thiện thể chế theo hướng bao trùm và dễ tiếp cận, tăng cường phối hợp liên ngành trong thực thi chính sách, phát triển hệ sinh thái việc làm cho người khuyết tật. Đồng thời đẩy mạnh truyền thông nhằm thay đổi nhận thức xã hội, đảm bảo sự tham gia thực chất của người khuyết tật trong quá trình xây dựng và giám sát chính sách.
"Hỗ trợ" sang "trao quyền"
Nhiều ý kiến nhấn mạnh cần chuyển từ tư duy "hỗ trợ" sang "trao quyền", từ đó giúp người khuyết tật chủ động hơn trong cuộc sống. Nêu thực tiễn và gợi mở những hướng đi, các đại biểu thống nhất rằng việc đảm bảo quyền tiếp cận cho người khuyết tật không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn cần sự chung tay của toàn xã hội.
Từ những thay đổi nhỏ như thiết kế một lối đi phù hợp, một trang web thân thiện đến những chính sách lớn về giáo dục, việc làm… tất cả đều góp phần tạo nên một môi trường sống công bằng hơn.
- GS.TS NGUYỄN ĐÔNG PHONG (đại diện ban cố vấn dự án Vượt sóng, Chủ tịch hội đồng chiến lược ĐH Kinh tế TP.HCM):
Nhìn nhận người khuyết tật bằng năng lực và giá trị
Dự án cộng đồng Vượt sóng được triển khai với mục tiêu thay đổi nhận thức xã hội và tạo điều kiện để người khuyết tật hòa nhập. Chúng tôi muốn hướng đến một xã hội nhìn nhận người khuyết tật bằng năng lực và giá trị chứ không phải bằng sự thương hại. Khi nhận thức thay đổi, cơ hội việc làm và hòa nhập cũng sẽ mở rộng hơn.
Dự án này đã triển khai nhiều hoạt động như kết nối chính sách, truyền thông cộng đồng, hỗ trợ khởi nghiệp, trao học bổng và tổ chức các sự kiện văn hóa nhằm lan tỏa câu chuyện tích cực về người khuyết tật.
- TS PHAN THỊ CẨM GIANG (Trường ĐH Quốc tế Sài Gòn):
Cảm giác được tôn trọng, an toàn
Quyền tiếp cận của người khuyết tật thường được nhìn chủ yếu dưới góc độ pháp lý, chính sách và hạ tầng kỹ thuật. Tuy nhiên từ quan điểm tâm lý học, quyền tiếp cận không chỉ dừng lại ở khả năng sử dụng không gian, dịch vụ hay thông tin mà còn bao hàm trải nghiệm tâm lý gắn với cảm giác được tôn trọng, an toàn và thuộc về xã hội.
Kinh nghiệm quốc tế từ Bắc Âu không phân biệt "người bình thường - khuyết tật" như dùng chung không gian công cộng giảm kỳ thị, tăng tự trọng và tham gia xã hội. Hay ở Nhật Bản không chỉ tập trung cơ sở vật chất mà còn nhận thức tôn trọng, thái độ xã hội nên giảm lo âu, an toàn tâm lý. Việt Nam có luật nhưng khó tiếp cận dịch vụ công, thiếu hỗ trợ thông tin như 25,6% gặp khó khăn dịch vụ công online.
Tạo điều kiện để người khuyết tật hòa nhập cộng đồng
Lễ kỷ niệm Ngày người khuyết tật Việt Nam, trưng bày hình ảnh hoạt động hỗ trợ người khuyết tật và khởi động giải thể thao cho người khuyết tật vừa diễn ra tại đường đi bộ Nguyễn Huệ sáng 18-4. Hoạt động do Bộ Y tế phối hợp với Trung tâm Hành động quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học và môi trường, Ủy ban Paralympic Việt Nam, UBND TP.HCM và Đại sứ quán Mỹ tổ chức.
Ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó chủ tịch UBND TP.HCM - nói lễ kỷ niệm tiếp tục nâng cao nhận thức của toàn xã hội về quyền của người khuyết tật. Đồng thời khẳng định trách nhiệm của các cấp, các ngành trong việc chăm lo, hỗ trợ, tạo điều kiện để người khuyết tật hòa nhập cộng đồng, được tiếp cận đầy đủ các cơ hội phát triển, trong đó có lĩnh vực văn hóa, thể dục thể thao.
Ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó chủ tịch UBND TP.HCM - phát biểu tại lễ kỷ niệm - Ảnh: LÊ HUY
Những năm qua TP.HCM luôn xác định công tác trợ giúp người khuyết tật là nhiệm vụ có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện rõ sự quan tâm đồng hành của cả hệ thống chính trị và truyền thống nghĩa tình của TP.HCM. Trong đó phong trào thể dục thể thao người khuyết tật đã trở thành một điểm sáng nổi bật, góp phần nâng cao sức khỏe, đời sống tinh thần, ý chí vươn lên và khả năng hòa nhập xã hội của người khuyết tật.
Ông Cường mong muốn và tin rằng người khuyết tật TP.HCM sẽ tiếp tục phát huy nghị lực, sự tự tin, tinh thần lạc quan và ý chí vươn lên, tiếp tục bứt phá giới hạn của bản thân, theo đuổi ước mơ và tỏa sáng bằng chính tài năng, nỗ lực của mình. TP luôn trân trọng, đồng hành và cam kết xây dựng một môi trường sống nhân văn, hòa nhập, bình đẳng và phát triển toàn diện cho người khuyết tật.
