Đồng tiền đẫm máu từ ma tuý Mỹ Latin - Kỳ 1: 'Chúa tể gà trống' El Mencho

Ngày 7-3-2026 (giờ địa phương), trong khuôn khổ hội nghị cấp cao "Lá chắn châu Mỹ" tại Florida, Chính phủ Mỹ đã tiếp đón các nhà lãnh đạo Mỹ Latin và thông báo thành lập một liên minh quân sự chống các băng nhóm ma túy. 

Nửa tháng trước đó, nhờ cơ quan tình báo Mỹ hỗ trợ, quân đội Mexico đã tiêu diệt được trùm ma túy El Mencho sau hàng chục năm đào tẩu

Từ tên bán ma túy quèn đến vị trí đại ca

El Mencho (tên thật là Rubén Nemesio Oseguera Cervantes) cầm đầu băng Jalisco New Generation Cartel (CJNG), băng ma túy mạnh nhất nhì Mexico cùng với băng Sinaloa. 

El Mencho là một trong những thủ lĩnh ma túy bị truy nã gắt gao nhất thế giới. Mỹ đã treo thưởng 15 triệu USD cho thông tin dẫn tới bắt giữ hắn. Mexico cũng đã treo thưởng 30 triệu peso (1,6 triệu USD).

Theo báo El País (Tây Ban Nha), El Mencho sinh ngày 17-7-1966 tại thị trấn nhỏ Naranjo de Chila thuộc bang Michoacán trong một gia đình nông dân nghèo khó. Con đường trở thành đại ca của hắn không kém phần trắc trở. 

Người mở cánh cửa để hắn bước lên ngôi vị cầm đầu băng ma túy chính là cô vợ Rosalinda González Valencia thuộc dòng tộc nhà Valencia, trùm ma túy một thời quyền lực nhất Mexico.

Năm 2010, sau khi Óscar Orlando Nava Valencia (biệt danh El Lobo) trùm băng Milenio (Los Valencia) là đồng minh của băng Sinaloa bị bắt, băng Milenio chia rẽ làm hai nhóm. El Mencho cầm đầu nhóm Los Torcidos tuyên bố ly khai và thành lập băng CJNG cắm dùi ở bang Jalisco (miền tây Mexico).

Chuyên gia tội phạm ma túy David Saucedo (Mexico) đánh giá trùm ma túy El Mencho là con người lạnh lùng, tính toán và sống rất kín kẽ. Khác với bọn trùm ma túy khác, hắn chưa từng bị bắt quả tang ăn chơi gái gú. 

Hắn cũng không thuê ca sĩ nổi tiếng chơi nhạc narcocorrido (nhạc về ma túy) để tung hô chiến tích tội phạm của mình. Tại bang Jalisco, hắn làm chủ nhiều điền trang, biệt thự và thậm chí xây cả bệnh viện riêng để trị bệnh cho hắn.

TS Carlos Antonio Flores Pérez thuộc Trung tâm Nghiên cứu và học thuật cao cấp về nhân học xã hội (CIESAS) ở Mexico nhận xét El Mencho muốn tạo bức màn bí ẩn xung quanh hắn để xây dựng một hình tượng huyền thoại trùm băng đảng. TS Flores giải thích: "El Mencho tôn thờ lối sống bí ẩn. 

Chiến lược kiềm chế này không chỉ do bản tính khôn khéo của hắn mà còn do các bài học mà hắn đã rút ra từ các băng khác. Các toán bảo vệ hắn đặc biệt đều là lính đánh thuê nước ngoài có chuyên môn quân sự cao…". Hắn bố trí lực lượng bảo vệ ba vòng tròn đồng tâm gồm các tay súng sẵn sàng nã đạn, các tổ sát thủ, các sĩ quan cảnh sát và cựu quân nhân làm việc cho hắn.

Chiến dịch tiêu diệt El Mencho diễn ra trong vùng núi Tapalpa thuộc bang Jalisco. Vào ngày 22-2-2026, lực lượng Mexico chạm súng với băng CJNG. Cuối cùng có ba binh sĩ và 12 tên CJNG thiệt mạng. Trùm El Mencho bị tiêu diệt. Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Christopher Landau đánh giá đây là "một sự kiện lớn đối với Mexico, Mỹ, khu vực Mỹ Latin và thế giới".

Bàn tay sắt kiểm soát băng ma túy CJNG

Băng ma túy CJNG chú trọng cắm dùi tại địa bàn "sân nhà" Jalisco. Người dân ở đây ủng hộ chúng vì cảm thấy như được bảo vệ khỏi các băng đảng khác, trong khi băng CJNG luôn quảng bá chúng là người giữ yên bình cho Jalisco, nhà bảo trợ nhân ái về giáo dục và nhà hảo tâm rộng lượng đối với người nghèo cần chăm sóc y tế. 

Quyền lực xã hội của băng CJNG được thể hiện rõ trong các lễ hội làng quê. Những người bán hàng công khai mặc tạp dề có in chân dung trùm El Mencho.

El Mencho vung tay chi tiền tài trợ cho các cuộc đua ngựa, cung cấp thực phẩm trong đại dịch COVID-19, phân phát đồ chơi hoặc bánh trái nhân dịp quốc khánh. 

Các hộp quà của băng CJNG thường có in biểu tượng con gà trống bởi El Mencho thích chọi gà và hắn còn mang biệt danh là "Chúa tể gà trống". Các khẩu AK-47 của băng CJNG thường có cán vàng được gọi là cuerno de cabrito (sừng dê) khắc hình con gà trống.

Theo điều tra của trang InSight Crime (Mỹ), El Mencho cầm đầu băng CJNG bằng bàn tay sắt kết hợp với hối lộ và khả năng quản lý táo bạo. Hắn đã từng đến Đại học Guadalajara để săn lùng các sinh viên xuất sắc về luật và kế toán, sau đó trao tặng học bổng rồi tuyển dụng làm đàn em sau khi họ tốt nghiệp. 

Băng CJNG đã mở nhiều "trang trại" dùng làm nơi huấn luyện tân binh đa phần là trẻ vị thành niên tìm việc bị dụ dỗ qua mạng xã hội. Chúng tẩy não tân binh bằng cách tra tấn và ép buộc giết người hoặc cắt xẻo để được thu nạp. 

Đầu tháng 3-2025, nhóm tình nguyện viên Guerreros Buscadores (chuyên tìm kiếm người thân mất tích) nhận được tin báo ẩn danh về một "trang trại" bí mật của băng CJNG ở Guadalajara (bang Jalisco). Họ đến nơi và phát hiện ba lò hỏa táng, 200 đôi giày vô chủ, nhiều vật dụng cá nhân và hàng trăm mảnh xương người. Sự kiện này đã gây chấn động dư luận Mexico.

Theo báo cáo Đánh giá các mối đe dọa về ma túy quốc gia năm 2025 của Cơ quan Phòng chống ma túy (DEA) của Mỹ, đến tháng 6-2025 băng CJNG đã trở thành băng tôi phạm đầu tiên trong lịch sử hiện diện trên toàn bộ 32 bang của Mexico. 

Nhà báo điều tra Oscar Balmen (Mexico) nhận xét: "Đây là một sự kiện lịch sử. Chưa bao giờ một băng ma túy lại kiểm soát hoặc hiện diện ở cả 32 bang. Ngay cả băng Sinaloa vào thời kỳ đỉnh cao cũng không làm được điều đó".

Bộ Ngoại giao Mỹ đánh giá băng CJNG là tổ chức tội phạm xuyên quốc gia đã xây dựng đầu mối liên hệ khắp các nước châu Mỹ cũng như ở Úc, Trung Quốc và Đông Nam Á.

------------------------

Sau khi trùm ma túy Otoniel bị bắt sống, chính quyền Colombia tin rằng băng vùng Vịnh sẽ tan rã, nào ngờ trở thành băng ma túy sừng sỏ nhất Colombia.

>> Kỳ tới: Băng ma túy sừng sỏ nhất Colombia