Những cổ phiếu tập trung nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ thường có xu hướng biến động mạnh do tâm lý thị trường chi phối. Trong ảnh: Đại hội cổ đông của một doanh nghiệp đông cổ đông - Ảnh: H.M
Diễn biến này đặt ra câu hỏi: liệu thị trường còn phản ánh đúng giá trị nội tại của doanh nghiệp hay đang bị chi phối bởi những yếu tố khác?
Đọc báo, lướt tin rồi vội đặt lệnh!
Ông Trần Trương Mạnh Hiếu, Trưởng phòng phân tích chiến lược chứng khoán KIS Việt Nam, cho biết đặc điểm nổi bật của thị trường chứng khoán Việt Nam là tỉ trọng giao dịch của nhà đầu tư cá nhân chiếm ưu thế, dao động khoảng 80%.
"Nhiều người có tâm lý vừa mua xong là cổ phiếu phải tăng ngay, sau T+2 tài khoản phải có lãi 5-7%. Nếu cổ phiếu đi ngang, họ dễ chán nản và bán ra" - ông Trương Hiền Phương, Giám đốc cấp cao chứng khoán KIS Việt Nam, bổ sung.
Cũng bởi vậy, các cổ phiếu có mức biến động thấp dù doanh nghiệp làm ăn hiệu quả, lại khó thu hút dòng tiền ngắn hạn. Ngược lại, dòng tiền thường đổ vào các mã đang "có sóng", bất chấp rủi ro định giá quá cao.
"Hệ quả khi dòng tiền đầu cơ rút đi, giá cổ phiếu có thể rơi vào trạng thái đi ngang kéo dài, dù doanh nghiệp vẫn duy trì kết quả kinh doanh sau đó có tích cực", ông Phương nêu thực tế.
Một xu hướng khác là việc nhiều nhà đầu tư giao dịch theo tin tức ngắn hạn, thậm chí theo từng diễn biến trong ngày. Lấy ví dụ ở nhóm ngành dầu khí, khi xuất hiện thông tin giá dầu thế giới tăng do căng thẳng Trung Đông, không ít nhà đầu tư ngay lập tức "đua lệnh" mua vào các cổ phiếu nhóm "P" mà chưa phân tích cụ thể từng doanh nghiệp.
Ông Dominic Scriven - Chủ tịch Dragon Capital, chuyên gia lâu năm trên thị trường tài chính Việt Nam - nhấn mạnh thị trường chịu tác động từ nhiều yếu tố khó lường bên ngoài, như các tuyên bố chính sách đột ngột từ lãnh đạo các nền kinh tế lớn, điển hình là Mỹ.
"Nhưng tôi khuyên các nhà đầu tư trong hoàn cảnh này cần tránh việc sáng đọc báo, lướt tin đã vội đặt lệnh" - ông Scriven nhấn mạnh, đồng thời lưu ý nhà đầu tư cần giữ sự bình tĩnh, tránh tham gia thị trường khi chưa có đánh giá và dự báo đủ chắc chắn.
Nhìn chung, chính sự kết hợp giữa tâm lý giao dịch theo tin tức, dòng tiền ngắn hạn và các yếu tố bất định từ bên ngoài đang góp phần làm gia tăng tình trạng lệch pha giữa giá cổ phiếu và giá trị thực của doanh nghiệp trên thị trường.
Cổ phiếu không "lái", thì sao?
Bà Trần Thị Khánh Hiền - Giám đốc khối phân tích chứng khoán MB (MBS) - nói việc giá cổ phiếu bị dòng tiền "cuốn" đi và lệch khỏi giá trị nội tại là hiện tượng phổ biến, không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều thị trường trên thế giới. Điều này có thể xảy ra với cả doanh nghiệp lớn lẫn doanh nghiệp nhỏ.
Trong những giai đoạn dòng tiền mạnh, yếu tố định giá có thể bị "bỏ qua" trong ngắn hạn. Tuy nhiên khi dòng tiền đảo chiều, giá cổ phiếu thường có xu hướng điều chỉnh trở lại vùng hợp lý hơn, theo bà Hiền.
Một sai lầm phổ biến là nhà đầu tư mua cổ phiếu theo "sóng" hoặc tin tức nhưng khi giá giảm lại không chấp nhận cắt lỗ mà chuyển sang kỳ vọng dài hạn dựa trên yếu tố cơ bản. Điều này dễ khiến khoản đầu tư ngắn hạn biến thành "gồng lỗ" kéo dài.
Đáng lưu ý, ngay cả những cổ phiếu có nền tảng tốt cũng không nằm ngoài quy luật này. Khi bị đẩy lên mức định giá quá cao so với nội tại, các cổ phiếu này vẫn có thể điều chỉnh mạnh khi dòng tiền rút đi.
Song tựu trung, theo bà Hiền, trong ngắn hạn giá cổ phiếu có thể chịu tác động lớn từ kỳ vọng và dòng tiền. Tuy nhiên về dài hạn, giá trị nội tại của doanh nghiệp vẫn là yếu tố cốt lõi quyết định xu hướng bền vững của cổ phiếu.
Một chuyên gia lâu năm trên thị trường chứng khoán lý giải: lâu nay nhiều thành viên diễn đàn chứng khoán thường nói vui "Cổ phiếu không có lái... rất nhạt".
"Cách nói vui nhưng không phải không thực tế" - vị này cho hay, hoạt động "làm giá" cổ phiếu là có. Dẫn chứng rõ thấy nhất vừa qua cơ quan quản lý nhà nước liên tiếp xử phạt hàng loạt trường hợp thao túng cổ phiếu, có vụ còn chuyển sang hình sự.
Quy trình này thường bắt đầu bằng việc các "đội lái" tích lũy cổ phiếu. Khi đã gom đủ hàng và bắt đầu đẩy giá, họ có thể phối hợp với chính người nội bộ doanh nghiệp để tung ra các thông tin tích cực nhằm hỗ trợ đà tăng.
"Một dấu hiệu nhận biết phổ biến là khi giá cổ phiếu tăng mạnh đi kèm với dồn dập các tin tốt, đây có thể là giai đoạn "hiện thực hóa lợi nhuận" của các nhóm này. Ngược lại, khi giá giảm, các thông tin tích cực cũng dần biến mất do không còn động lực duy trì", chuyên gia này phân tích.
Cảnh báo từ các hội nhóm, room vip "phím hàng" trên mạng
Nhà đầu tư cá nhân đang bị chi phối nhiều yếu tố dẫn đến không ít cổ phiếu bị bán ra không hoàn toàn dựa trên yếu tố cơ bản - Ảnh AI, BK thực hiện
Bên cạnh yếu tố tin tức biến động từ quốc tế, thị trường chứng khoán còn chịu ảnh hưởng đáng kể từ các hội nhóm tư vấn đầu tư trên mạng xã hội như Zalo, Facebook, TikTok hay Telegram.
Theo ông Trương Hiền Phương - Giám đốc cấp cao chứng khoán KIS Việt Nam, nhiều hội nhóm thu phí từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng mỗi tháng, thu hút lượng lớn nhà đầu tư tham gia. Tuy nhiên không ít trường hợp lợi dụng tâm lý đám đông để "hô hào" mua bán cổ phiếu.
"Các nhóm này thường đưa ra khuyến nghị kèm theo những lời 'rào trước đón sau' như chỉ mang tính tham khảo, để né tránh trách nhiệm khi dự báo sai", ông Phương cho biết.
Liên quan đến những nhốn nháo trong hoạt động tư vấn đầu tư, mới đây Ủy ban Chứng khoán nhà nước đã ban hành quyết định xử phạt hành chính kèm theo các biện pháp đảm bảo an ninh, an toàn thị trường đối với Công ty đầu tư ITP.
Theo cơ quan này, ITP do có hành vi đăng tải trên website báo cáo phân tích một số mã cổ phiếu, phân tích về tình trạng hoạt động của doanh nghiệp, đưa ra khuyến nghị mua, bán, nắm giữ chứng khoán cho khách hàng khi chưa được cấp giấy phép.
Đây được xem là một trong những trường hợp hiếm hoi bị xử lý công khai liên quan đến hoạt động "tư vấn ngầm" trên thị trường. Động thái này cũng phần nào cho thấy mức độ ảnh hưởng ngày càng lớn của các kênh tư vấn không chính thức, nơi thông tin và khuyến nghị đầu tư có thể lan truyền nhanh chóng và tác động trực tiếp đến quyết định của nhà đầu tư cá nhân.
Để hạn chế tình trạng nhiễu loạn thông tin và bảo vệ nhà đầu tư, các chuyên gia đề xuất các cơ quan chức năng cần tăng cường giám sát các hội nhóm có dấu hiệu tư vấn trái phép. Trong đó cần kiểm tra chặt chẽ điều kiện hành nghề của các cá nhân đứng đầu, đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng để xử lý các hành vi vi phạm, bao gồm cả nghĩa vụ thuế từ các khoản thu phí.
Việc công khai các trường hợp xử phạt trên phương tiện truyền thông cũng được xem là giải pháp nhằm tăng tính răn đe và nâng cao tính minh bạch của thị trường.
Về phía Ủy ban Chứng khoán nhà nước, cơ quan này khuyến cáo các nhà đầu tư cần cẩn trọng khi tham gia đầu tư theo các nguồn thông tin trên không gian mạng, tránh bị lôi kéo tham gia đầu tư từ các thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội, hội nhóm.
Còn các tổ chức, cá nhân có hành vi đưa ra báo cáo phân tích và khuyến nghị mua, bán, nắm giữ chứng khoán cho nhà đầu tư khi chưa được Ủy ban Chứng khoán nhà nước cấp giấy phép sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.
