Cải cách thực chất để tăng trưởng hai con số

Đặc biệt trong bối cảnh rủi ro thương mại và địa chính trị khó dự báo, các đại biểu cũng đề xuất những giải pháp mang tính đột phá.

Chuyển từ "cải cách thủ tục" sang "cải cách trách nhiệm thực thi"

Dẫn chứng từ Báo cáo năng lực cạnh tranh cấp tỉnh 2024, vẫn có gần 24% doanh nghiệp phải dành hơn 10% thời gian làm việc để tìm hiểu các quy định, cho thấy thủ tục chưa rõ ràng và khó tiếp cận. 

Cùng với đó còn nhiều nút thắt trong các thủ tục hành chính có tính chất liên ngành, đặc biệt là đất đai, đầu tư, quy hoạch, tài chính. Theo phản ánh của một số nhà đầu tư, có những dự án phải mất nhiều năm chỉ để hoàn thành thủ tục ban đầu, thậm chí là có những dự án bế tắc...

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) cũng cho rằng khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, là động lực quan trọng nhất của tăng trưởng, nhưng thực tiễn cho thấy đang gặp rất nhiều khó khăn. 

Vấn đề sâu xa nhất đó là môi trường thể chế chưa thực sự thuận lợi để doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển và lớn lên. Nhiều doanh nghiệp không thiếu cơ hội nhưng gặp khó trong việc thực hiện các thủ tục đầu tư, mở rộng sản xuất, tiếp cận nguồn lực và triển khai dự án.

Ông An cho rằng cải cách trong giai đoạn tới cần chuyển mạnh từ "cải cách thủ tục" sang "cải cách trách nhiệm thực thi". Mỗi thủ tục phải gắn với trách nhiệm cá nhân cụ thể, thời gian xử lý phải được công khai và mức độ hài lòng của doanh nghiệp phải trở thành tiêu chí đánh giá cán bộ. 

"Đề nghị Chính phủ cần có tiêu chí để việc cắt giảm đi vào thực chất, thực sự loại bỏ được các thủ tục không cần thiết, gây phiền hà để chỉ khi người dân và doanh nghiệp thực sự cảm nhận được sự thay đổi trong trải nghiệm thực tế thì cải cách mới có ý nghĩa", ông An nói.

Xác định rõ tiêu chí dự án ưu tiên để mở không gian phát triển mới

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) quan tâm tới nhóm giải pháp về phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại trên cơ sở thể chế hóa cơ bản đầy đủ các yêu cầu của Trung ương.

Cùng với đó cần siết chặt giám sát chất lượng, tiến độ, hiệu quả đầu tư và năng lực phối hợp thực hiện liên ngành, liên vùng. Cần lượng hóa rõ lộ trình tháo gỡ các nút thắt của hạ tầng năng lượng để bảo đảm mục tiêu tăng trưởng cao. 

Theo ông Sơn, đây là khâu then chốt, bởi nếu không bảo đảm đủ điện, không bảo đảm hạ tầng truyền tải và không có nguồn điện nền ổn định thì toàn bộ mục tiêu phát triển sẽ đối mặt với rủi ro lớn.

Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học - Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Trần Văn Khải cho rằng trong bối cảnh rủi ro thương mại và địa chính trị khó dự báo thì bài toán cốt lõi là đầu tư công phải nhanh hơn, nhưng quan trọng hơn là "thông minh hơn"; ưu tiên hạ tầng số, hạ tầng năng lượng, hạ tầng đổi mới sáng tạo, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững và nâng cao đời sống nhân dân bền vững.

Từ nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá trong phát triển khoa học - công nghệ, ông Khải nêu các nhóm giải pháp gồm: đổi mới thể chế - phát triển hạ tầng - phát triển nhân lực - giám sát theo kết quả. 

Cùng với đó cần thiết lập cơ chế quản trị danh mục dự án nghị quyết 57 theo mô hình "quản lý danh mục": tập trung vào nền tảng dùng chung, tránh đầu tư trùng lặp, yêu cầu dữ liệu chuẩn "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung" và dự toán đủ chi phí vận hành, bảo trì để hệ thống hoạt động liên tục ổn định.

Cần cơ cấu lại thị trường vốn

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (TP.HCM) chia sẻ tăng trưởng phải dựa trên chất lượng, tức là tăng năng suất lao động. Gắn với đó là đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực của xã hội.

Theo tính toán, để tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 - 2031, phải huy động được tổng nguồn vốn đầu tư xã hội khoảng 38,5 triệu tỉ đồng. Đây là con số thách thức khi tăng trưởng dựa vào khoa học - công nghệ và tăng năng suất, chứ không phải ưu tiên tăng trưởng trên nền tảng vốn.

Khi cắt giảm các thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ sẽ dẫn đến hiệu quả sản xuất kinh doanh tốt hơn. Vì vậy hệ số ICOR (chỉ số đo lường hiệu quả sử dụng vốn đầu tư) sẽ được cải thiện hơn so với 10 năm trước. Như vậy có thể sẽ không cần đến mức 38,5 triệu tỉ đồng nên cần rà soát hằng năm, giữa kỳ.

Trong đó, vốn đầu tư công sẽ lên đến con số khoảng 8,2 triệu tỉ đồng và đầu tư phát triển khoảng 8,5 triệu tỉ đồng. Đây là nguồn vốn lớn nên việc đầu tư phải có trình tự, các dự án trọng điểm và dự án có tính chất lan tỏa, thúc đẩy vùng phát triển, hoặc là các dự án mang tính an sinh xã hội với các vùng, địa phương còn khó khăn hay các dự án ứng phó với biến đổi khí hậu, thiên tai, lũ lụt.

Song song đó, theo ông Ngân, cần phải cơ cấu lại thị trường vốn khi vốn tín dụng trong nền kinh tế chiếm tỉ lệ quá cao/GDP (hiện ở mức 145% GDP). Trong khi vốn hóa của thị trường cổ phiếu chỉ khoảng 80%, vốn hóa trái phiếu doanh nghiệp chỉ khoảng 10%. 

Việc này gây khó khăn cho hệ thống ngân hàng thương mại khi phải lấy vốn ngắn hạn để cho trung, dài hạn. Do vậy phải cơ cấu lại thị trường này và rà soát lại thể chế, tạo điều kiện cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp phục hồi, tạo dựng được niềm tin.