Dạy trẻ đi metro từ... bảo tàng

Nhóm đại biểu truyền thông - sáng tạo trong khuôn khổ Hành trình đỏ nghiên cứu, học tập của thanh niên Việt Nam tại Trung Quốc mới đây khi ghé thăm bảo tàng nói trên đã khá bất ngờ với cách làm thú vị này.

Chạm, trải nghiệm để hiểu metro

Bảo tàng metro Quảng Châu nằm tại quận Hải Châu, TP Quảng Châu (Trung Quốc) ngay lối ra ga Vạn Thắng Vi - nút giao thông quan trọng của mạng lưới metro TP. Bảo tàng được xây dựng trong giai đoạn 2015 - 2016 và mở cửa từ cuối năm 2016, được giới thiệu là bảo tàng đường sắt đô thị đầu tiên tại khu vực Hoa Nam, miền Nam Trung Quốc.

Với diện tích khoảng 4.400m², bố trí trên 3 tầng và gần 40 hạng mục nội dung, bảo tàng tái hiện quá trình hình thành, xây dựng và vận hành của hệ thống metro tại Quảng Châu. Toàn bộ không gian được tổ chức theo hướng tương tác, kết hợp mô hình mô phỏng, công nghệ thực tế ảo, dựng cảnh và các khu nhập vai, giúp người tham quan tiếp cận kiến thức về quy hoạch, xây dựng và điều hành metro bằng những hình thức trực quan hơn.

Cô Kim Mỹ Thanh - hướng dẫn đoàn tham quan - nói bảo tàng rất đặc biệt khi được thiết kế theo tiêu chí "thân thiện với trẻ em". Phần lớn cách sắp đặt không gian, ngôn ngữ trưng bày và các hoạt động trải nghiệm đều hướng đến việc để trẻ nhỏ có thể tiếp cận kiến thức giao thông công cộng một cách nhẹ nhàng. 

Năm 2023, bảo tàng được công nhận là cơ sở thân thiện với trẻ em cấp tỉnh Quảng Đông. Đồng thời là địa điểm giáo dục thực hành dành cho học sinh nhiều trường tại TP Quảng Châu.

Các khu trải nghiệm cho trẻ em được thiết kế rất hấp dẫn. Ở khu mô phỏng lái tàu, các em có thể trực tiếp thao tác như một người lái tàu metro. Tại khu "Em là quản gia metro nhỏ", trẻ nhập vai nhân viên nhà ga làm quen với các khâu phục vụ hành khách và tổ chức vận hành trong ga. 

Một số khu vực khác sử dụng công nghệ 3D, thực tế ảo và các trò chơi khám phá để giới thiệu những khái niệm như an toàn vận hành, tổ chức nhà ga, hệ thống điều độ hay công nghệ đào hầm.

Giáo dục metro ở Việt Nam, tại sao không?

Ở nhiều nước, giáo dục cộng đồng về giao thông công cộng đã được triển khai theo hướng học qua trải nghiệm mà trẻ em và học sinh là nhóm được tiếp cận từ sớm. Đó là chưa kể các ứng dụng, trò chơi mô phỏng và tài liệu giáo dục về hành vi đi tàu, từ việc xếp hàng, nhường chỗ đến tuân thủ biển báo và quy tắc an toàn cũng rất được chú ý.

Tại Nhật Bản, các bảo tàng đường sắt như Bảo tàng Đường sắt Saitama tạo điều kiện để trẻ em thử mô phỏng lái tàu, tìm hiểu cấu tạo đầu máy và nguyên lý vận hành tín hiệu. Các hoạt động đó được thiết kế thành nhiều cấp độ để trẻ từng bước hiểu cách một hệ thống đường sắt hoạt động.

Tại Anh, Bảo tàng Giao thông London thường tổ chức các hoạt động nhập vai, nơi trẻ em vào vai hành khách, nhân viên nhà ga hoặc người điều hành để xử lý các tình huống cụ thể. Còn tại Đông Nam Á, Cơ quan Giao thông đường bộ Singapore thường tổ chức các chương trình trải nghiệm cho học sinh tại khu bảo dưỡng tàu, trung tâm điều hành và nhiều không gian công cộng khác.

Nhìn về Việt Nam, khi các đô thị lớn như TP.HCM và Hà Nội đang từng bước hoàn thiện hệ thống metro, câu chuyện hạ tầng nên được đặt song song với câu chuyện giáo dục người sử dụng. Thiết nghĩ một mạng lưới giao thông hiện đại chỉ vận hành trơn tru khi hành khách hiểu cách sử dụng, có ý thức giữ trật tự và tôn trọng không gian chung.

Với trẻ em, việc tiếp cận sớm càng có ý nghĩa vì đây là giai đoạn hình thành thói quen lâu dài. Các tuyến metro đã và đang được xây dựng có thể bố trí những khu trải nghiệm nhỏ trong nhà ga trung tâm, nơi trẻ em và học sinh làm quen với sơ đồ tuyến, cách đọc biển chỉ dẫn, cách đứng chờ tàu, lên xuống toa, xử lý các tình huống an toàn cơ bản.

Được học qua trải nghiệm, được thực hành trong môi trường thật và được nhắc lại bằng những chuẩn mực thống nhất trong hệ thống metro, trẻ em sẽ dần hình thành văn hóa đi lại công cộng. Đó là nền tảng quan trọng để metro tại Việt Nam vận hành hiệu quả, văn minh và bền vững trong tương lai.