Quê quán trên giấy khai sinh "xa lạ" với người được khai sinh - Ảnh: TRẦN ANH TÚ
Quê quán là nguồn cội
Thỉnh thoảng, có người lạ hỏi tôi: quê ở Bình Định à? Họ giải thích: có nhiều từ tôi phát âm còn "rặt giọng Bình Định" khi nói chuyện. Với tôi, quê Bình Định là một nguồn cội thân thương, một cái gì đó chảy trong máu thịt một cách tự nhiên.
Quê là những buổi trưa nắng tôi cùng người chị bà con lội ruộng bắt cua cho vịt, là nơi có nhà cô tôi với vườn dừa cao vút, đi một đoạn ra tới biển là tha hồ vùng vẫy.
Là những người họ hàng chưa biết mặt nhưng chỉ cần nói tên mẹ tôi là họ kể vanh vách cho tôi nghe bao nhiêu là chuyện của mẹ tôi thời thiếu niên, hoặc chuyện bà ngoại tôi đã mất như thế nào trong chiến tranh.
Giờ ai hỏi, tôi vẫn nói quê quán tôi ở Bình Định dù tôi sinh ra và lớn lên ở Khánh Hòa. Bình Định đúng là quê quán, là nơi ký ức của tôi nghĩ đến khi nói về nguồn cội của mình.
Hay là chữ khai trên giấy tờ?
Vì vậy, cha và các bác chưa về Hải Phòng lần nào, cũng không biết chính xác nhà nội ngày xưa ở xã, phường, quận, huyện nào. Bà con bên nội, bên ngoại cũng mất liên lạc. Chồng tôi và các anh, em sinh ra và lớn lên ở một tỉnh miền nam đều để quê quán là Hải Phòng, các cháu cũng để quê quán là Hải Phòng (theo cha).
Đến khi tôi làm giấy khai sinh cho con tôi, UBND phường đòi phải khai quê quán 3 cấp thì tôi bí, chồng tôi cũng bí, bác của chồng cũng không biết.
Tôi trình bày chuyện khó như vậy, một người nói nhỏ với tôi: hay chị tìm xem hiện giờ Hải Phòng có những phường, quận nào chị chọn đại một phường, rồi thống nhất cả gia đình cùng ghi như vậy. Tôi làm theo. Giờ gia đình chồng tôi vẫn nói vui là con dâu chọn quê quán cho nhà chồng.
Các con tôi đến tuổi tìm hiểu thông tin của bản thân và hỏi tại sao con có quê quán là Hải Phòng?
Ở đó là quê mà sao mình chưa về lần nào, nhà mình còn ai ở đó không? Tôi cố gắng giải thích cho con theo kiểu đó là nơi ông cố sống, nơi ông nội sinh ra. Còn chồng tôi thì trả lời: "Cha còn chưa biết Hải Phòng thì mà sao con biết được".
Với con tôi, quê của con là nhà nội, nhà ngoại (nơi cha mẹ sinh ra và lớn lên). Ở đó, có bà nội luôn dành cho con những món ăn ngon nhất mỗi lần con về thăm, là những nông trường cao su bạt ngàn ngút mắt dễ bị lạc đường, là nơi có những anh chị em họ cùng trang lứa bày đủ thứ trò chơi.
Ở quê, cả gia đình luôn được chào đón khi bước chân về và rất nhiều lời hứa hẹn mỗi khi dời đi.
Cần có khái niệm rõ ràng
Kể dài dòng để thấy khái niệm quê quán của mỗi người một khác nhau tùy theo hoàn cảnh, môi trường, nhận thức. Phần lớn quê quán của mỗi người mang tính ký ức chứ không phải là một cái gì cố định để có một cách hiểu thống nhất.
Ngay cả các văn bản pháp luật hiện hành cũng không có khái niệm rõ ràng để xác định quê quán của mỗi người. Khoản 8 điều 4 của Luật Hộ tịch năm 2014 quy định cách ghi quê quán của con: ghi theo quê quán của cha mẹ. Như trường hợp các con tôi ở trên, quê quán chỉ là một thông tin mang tính thủ tục chứ không có liên hệ đến đời sống, tình cảm của các con.
Luật đã không định nghĩa rõ ràng, nhưng hậu quả từ chuyện không rõ ràng đó thì lại khó lường. Đầu năm con tôi học lớp 9, cô giáo chủ nhiệm gửi nhóm liên lạc của lớp tất cả các thông tin của các con từ ngày tháng năm sinh, nơi sinh, nơi cư trú, quê quán để phụ huynh tự rà soát xem có sai sót gì không.
Cô giáo giải thích, vì các thông tin trên phải đưa vào hồ sơ, học bạ để công nhận tốt nghiệp phổ thông cơ sở cho các con, nếu thông tin sai thì sau này phải thủ tục điều chỉnh rất phức tạp.
Quê quán là nguồn cội trong tâm tưởng của mỗi người, con người không thể không có quê quán. Nhưng khi đưa thành một khái niệm, một quy định trong luật để quản lý thì phải có tiêu chí rõ ràng. Việc rõ ràng này còn nhằm để đo lường hiệu quả của pháp luật và phương pháp quản lý của nhà nước.
Với câu chuyện "quê quán" trong hộ tịch của người dân cũng cần một khái niệm rõ ràng, định lượng và phải đúng để mỗi người dân không cảm thấy lấn cấn mỗi khi cầm tờ giấy khai sinh của mình.
