Đường Trần Phú, Nha Trang hiện nay giáp khu Lầu Bảo Đại và Viện Hải dương học đang được lập quy hoạch để mở rộng - Ảnh: PHAN SÔNG NGÂN
Viện Hải dương học phản ứng quy hoạch đường cắt ngang 2 tòa nhà cổ trên 100 tuổi
Lý do là theo hồ sơ Quy hoạch chi tiết (1/500) Khu vực phía đông đường Trần Phú, do phường Nha Trang lập và lấy ý kiến góp ý, lãnh đạo Viện Hải dương học đã phát hiện doanh nghiệp tư vấn quy hoạch đã vẽ quy hoạch giao thông phạm vào ranh giới đất của viện, vốn được thành lập, hoạt động tại số 1 Cầu Đá, phường Vĩnh Nguyên cũ (nay là phường Nha Trang) đến nay là 104 năm.
Đường giao thông vẽ theo quy hoạch đó đã cắt ngang 2 tòa nhà cổ của Viện Hải dương học, nơi làm việc, nghiên cứu khoa học của nhiều thế hệ các nhà khoa học Việt Nam và thế giới tại Nha Trang - Khánh Hòa trong suốt hơn 100 năm qua.
Theo văn bản góp ý của lãnh đạo Viện Hải dương gởi UBND phường Nha Trang, việc quy hoạch "cắt ngang" 2 tòa nhà cổ của viện không chỉ ảnh hưởng đến không gian, kiến trúc lịch sử của tòa nhà cổ trên 100 tuổi, tác động đến hoạt động nghiên cứu khoa học và việc tham quan du lịch của du khách đến Bảo tàng Hải dương học, mà còn ảnh hưởng đến uy tín quốc tế của Viện Hải dương học nói chung và đối với nước Cộng hòa Pháp nói riêng (nước đã lập, xây dựng Viện Hải dương học tại Nha Trang).
Do đo, lãnh đạo Viện Hải Dương học "không thống nhất" với quy hoạch giao thông trong Quy hoạch chi tiết (1/500) Khu vực phía đông đường Trần Phú và đề nghị UBND phường Nha Trang điều chỉnh như đã nêu.
Quá hạn góp ý, Viện Hải dương học mới nhận được văn bản lấy ý kiến của phường Nha Trang?
Theo Viện Hải dương học Nha Trang, ngày 11-3-2026, UBND phường Nha Trang có công văn về việc triển khai lấy ý kiến đối với Quy hoạch chi tiết (1/500) Khu vực phía đông đường Trần Phú, phường Nha Trang đối với các cơ quan, tổ chức trong khu vực bị ảnh hưởng bởi quy hoạch đó.
Thời hạn yêu cầu các cơ quan, tổ chức gởi ý kiến góp ý bằng văn bản về quy hoạch cho UBND phường Nha Trang là đến ngày 15-3-2026 (trong vòng khoảng 4 ngày).
Thế nhưng, quá hạn chót trên, tới ngày 16-3-2026 Viện hải dương học mới nhận được công văn lấy ý kiến góp ý quy hoạch đó của UBND phường Nha Trang.
Theo một chuyên gia thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Khánh Hòa, nếu chỉ đọc bản thuyết minh tổng hợp của quy hoạch hoặc đối với người dân bình thường sẽ không dễ gì thấy được việc vẽ quy hoạch giao thông "cắt ngang" Viện Hải dương học và 2 tòa nhà cổ (trên 100 tuổi) mà lãnh đạo viện đã phát hiện, góp ý phản đối nêu trên.
Tối 22-4, ông Trần Xuân Tây - Chủ tịch UBND phường Nha Trang - trả lời hiện nay Quy hoạch chi tiết (1/500) Khu vực phía đông đường Trần Phú còn đang lấy ý kiến phản biện và chờ kết quả thẩm định.
Trường hợp quy hoạch ảnh hưởng đến các tòa nhà của Viện Hải dương học như viện đã phản ánh thì phường sẽ đề nghị Hội đồng thẩm định xem xét để điều chinh, tránh ảnh hưởng hoạt động của Viện Hải dương học.
Lịch sử 104 năm của Viện Hải dương học tại Nha Trang
Theo Viện Hải Dương học, viện này có lịch sử hình thành từ Sở Hải dương học nghề cá Đông dương (Service océanographique des pêches de l'Indochine), do Chính phủ Pháp thành lập vào ngày 14-9-1922.
Sau đó, nâng cấp lần thứ nhất thành Viện Hải dương học Đông dương (Institut océanographique de l'Indochine) vào năm 1930, với mục tiêu là "Khảo sát điều kiện tự nhiên và nguồn lợi sinh vật, kết hợp với việc đánh cá ở biển Đông, bao gồm 2 quần đảo Hoàng Sa (Paracels), Trường Sa (Spratly) và biển Hồ ở Campuchia để xác định chiến lược cho nghề khai thác cá ở Đông Dương. Đồng thời triển khai nghiên cứu các công nghệ chế biến và nuôi trồng hải sản".
Chính vì mục tiêu có tính chiến lược đó nên Viện đã được xây dựng tại Nha Trang, địa điểm lý tưởng để triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu và khai thác Biển Đông.
Năm 1952, Viện Hải dương học Đông Dương đổi tên thành Hải học viện Nha Trang (L'Institut Océanographique de Nha Trang). Đến năm 1954, Chính phủ Pháp bàn giao cho Chính quyền miền Nam Việt Nam đương thời quản lý.
Sau tháng 4-1975, khi Việt Nam thống nhất, Hải học viện Nha Trang và Viện Nghiên cứu biển Hải Phòng được sát nhập thành một Viện thống nhất lấy tên là Viện Nghiên cứu biển Nha Trang (trực thuộc Viên Khoa học Việt Nam).
Từ tháng 1-2025, Viện Hải dương học tiếp nhận Viện Nghiên cứu và Ứng dụng công nghệ Nha Trang sáp nhập vào theo Quyết định số 2218/QĐ-VHL ngày 23/10/2024 của Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
