Các hộ kinh doanh tại chợ An Đông, TP.HCM - Ảnh: HỮU HẠNH
Sáng nay (24-4), Quốc hội sẽ biểu quyết thông qua dự luật này.
Đề xuất nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 3 tỉ đồng/năm
Bày tỏ đồng tình chủ trương giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu miễn thuế, nhưng đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) cho rằng việc xác định ngưỡng cần dựa trên nguyên tắc chỉ đánh thuế khi hoạt động kinh doanh tạo ra thu nhập thực sự cao hơn mức bình quân xã hội.
"Ngưỡng quá thấp sẽ tạo gánh nặng không cần thiết cho hộ kinh doanh nhỏ, ngược lại ngưỡng quá cao sẽ chênh lệch với doanh nghiệp, méo mó môi trường cạnh tranh. Chính sách cần hướng tới mục tiêu cân bằng, đó là hỗ trợ khu vực kinh tế nhỏ nhưng không tạo ra những vùng trũng về nghĩa vụ thuế", bà Tú Anh phân tích.
Vì vậy, khi triển khai Chính phủ cần nghiên cứu phân loại ngưỡng theo nhóm ngành nghề, dựa trên đánh giá cấu trúc chi phí thực tế để chính sách đi vào thực chất, thay vì dừng lại ở con số danh nghĩa.
Đại biểu Phan Đức Hiếu (thành viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội) cũng kiến nghị Chính phủ nghiên cứu, xem xét phương án đảm bảo phù hợp nhất với kết luận 18 và quy định của Hiến pháp. Cụ thể, luật sẽ quy định mức khung tối thiểu và tối đa mức doanh thu chịu thuế. Trên cơ sở đó, Chính phủ tùy từng thời kỳ xác định một mức doanh thu cụ thể.
"Ví dụ, với mức thu nhập của doanh nghiệp, tổ chức được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp là từ 1 - 3 tỉ đồng hoặc từ 1 - 5 tỉ đồng. Chính phủ nghiên cứu, cân nhắc thêm, đề xuất về một khung cụ thể bao gồm mức tối thiểu và tối đa.
Với quy định như trên, Chính phủ hoàn toàn có thể quy định một mức doanh thu cụ thể áp dụng chung hoặc mức khác nhau cho lĩnh vực hoạt động kinh doanh khác nhau, đảm bảo sự linh hoạt và thẩm quyền của Chính phủ", ông nói.
Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Văn Thân (TP.HCM) cho biết trong hơn 5 triệu hộ kinh doanh hiện nay, nhóm có doanh thu mỗi năm khoảng 1 tỉ đồng chiếm phần lớn, nên quy định ngưỡng doanh thu miễn thuế với cá nhân, hộ kinh doanh 1 tỉ đồng/năm (Bộ Tài chính đề xuất - PV) là phù hợp. Đối với nhóm hộ kinh doanh có doanh thu mỗi năm từ 1 - 3 tỉ đồng, ông đề xuất cho họ được nộp mức thuế cố định trên doanh thu, để giảm chi phí tuân thủ.
"Để thực hiện việc này, tôi kiến nghị cho hộ kinh doanh tự kê khai mức doanh thu 3 lần, sau đó tính trung bình để lấy mức doanh thu "chuẩn" và áp thuế cố định trên mức doanh thu đó. Việc cho phép họ đóng thuế cố định sẽ giảm chi phí tuân thủ, giảm áp lực đối với các chi phí về kế toán, sổ sách liên quan", ông Thân nói.
Lý giải đề nghị ngưỡng doanh thu miễn thuế là 3 tỉ đồng/năm, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Cà Mau) phân tích với 3 tỉ đồng chia đều cho 12 tháng thì doanh thu 1 tháng khoảng 250 triệu đồng, trừ tất cả chi phí như thuê mặt bằng, lãi suất, thuê nhân công, cá nhân hộ còn lại khoảng 10% là 20 triệu đồng.
Trong khi hộ đó có 2 vợ chồng, 2 đứa con chia ra 4 người thì doanh thu là rất thấp, nên đề nghị cơ quan soạn thảo cần lưu ý vấn đề này.
Một số chủ hộ kinh doanh ở Hà Nội cho biết họ rất quan tâm đến thông tin Quốc hội xem xét bỏ ngưỡng doanh thu miễn thuế 500 triệu đồng/năm của hộ kinh doanh - Ảnh: PHÚC TÀI
Ngưỡng miễn thuế 1 tỉ đồng "hài hòa với thời điểm hiện nay"
Cũng bày tỏ cơ bản tán thành việc giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu miễn thuế nhưng đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đề nghị làm rõ hơn cơ chế kiểm soát việc thực hiện. Bà nói dự thảo đã bổ sung nguyên tắc Chính phủ quy định mức doanh thu năm căn cứ bối cảnh kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ và đây là nội dung tiếp thu rất cần thiết.
Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là "giao ai quy định mà còn là quy định xong thì kiểm soát bằng cách nào". Bà chỉ ra nếu ngưỡng doanh thu là căn cứ để không phải nộp thuế thu nhập cá nhân hoặc không chịu thuế giá trị gia tăng rất dễ phát sinh tình trạng chia nhỏ hộ kinh doanh, chia nhỏ dòng tiền, chia nhỏ điểm bán hoặc đứng tên nhiều người để ở dưới ngưỡng.
Vì vậy, bà đề nghị trong văn bản quy định chi tiết Chính phủ sẽ thiết kế các nguyên tắc chống chia tách, giả tạo doanh thu, đồng thời có cơ chế báo cáo định kỳ để đảm bảo việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu thực sự đúng mục tiêu hỗ trợ, không trở thành kẽ hở làm thất thu ngân sách.
Bà Nga cũng nêu rõ không chỉ dừng lại ở việc xác định ngưỡng miễn thuế hợp lý, cần nhìn nhận đầy đủ hơn về gánh nặng thuế thực tế. Trong đó, chi phí tuân thủ là một cấu phần không thể tách rời, với hộ kinh doanh và người dân áp lực đến không chỉ từ số thuế phải nộp mà còn từ thời gian, thủ tục, chi phí và rủi ro trong quá trình kê khai, thực hiện nghĩa vụ.
Nếu chi phí tuân thủ cao, về bản chất đó là một dạng thuế ẩn làm suy giảm hiệu quả của chính sách hỗ trợ. "Vì vậy, cùng với việc điều chỉnh ngưỡng đề nghị đặt mục tiêu giảm chi phí tuân thủ cho người dân và hộ kinh doanh như một yêu cầu bắt buộc trong thiết kế chính sách.
Cơ quan thuế cần đơn giản hóa quy trình chuẩn hóa biểu mẫu, đẩy mạnh tự động hóa, đồng thời cung cấp các công cụ công nghệ thông tin thật sự dễ dùng và dễ tiếp cận. Mục tiêu không chỉ là quản lý được mà là để người dân có thể thực hiện nghĩa vụ một cách thuận lợi, ít tốn kém nhất về thời gian và chi phí", bà Nga khẳng định.
Giải trình sau đó, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết đại biểu rất quan tâm đến ngưỡng doanh thu được miễn, không phải nộp thuế. Ông nêu rõ đã cân nhắc rất nhiều mặt, tính toán rất kỹ tác động đến cả thu ngân sách, cả đối tượng nộp thuế thì ngưỡng doanh thu miễn thuế 1 tỉ đồng/năm "hài hòa với thời điểm hiện nay".
Trong luật cũng tiếp thu theo hướng ngưỡng cụ thể sẽ giao cho Chính phủ quy định phù hợp với diễn biến kinh tế - xã hội trên nguyên tắc lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ.
Ông thông tin thêm với ngưỡng doanh thu 1 tỉ đồng/năm đã gấp đôi mức hiện hành và tác động ngân sách khoảng 7.000 tỉ đồng. Với các hộ và cá nhân kinh doanh mức miễn lên đến 1 tỉ đồng sẽ giảm thu ngân sách khoảng 4.800 tỉ đồng và khoảng 256.000 doanh nghiệp nhỏ được hưởng với mức khoảng 2.100 tỉ đồng.
"Mức này cũng rất phù hợp với điều kiện hiện hành. Chúng tôi sẽ cân nhắc rất kỹ và tính toán thêm để báo cáo Quốc hội về mức cụ về", bộ trưởng nói.
Đối với công tác quản lý thu thuế, ông Tuấn nêu rõ luật thuế phải thiết kế làm sao đảm bảo tính trung lập, đảm bảo tính hiệu quả, chi phí thấp nhất và chi phí tuân thủ của người nộp thuế thấp nhất. "Chính vì vậy, cân nhắc rất nhiều mặt chúng tôi mới đưa ra ngưỡng doanh thu 1 tỉ đồng", bộ trưởng giải trình thêm.
Tăng thuế với xe điện từng bước để tránh "cú sốc" thị trường
Người dân sạc xe điện tại một trung tâm thương mại ở phường Hạnh Thông, TP.HCM - Ảnh: T.T.D.
Nhiều đại biểu cũng quan tâm việc áp thuế với ô tô chạy bằng pin, dự thảo đề xuất tiếp tục ưu đãi mức thuế tiêu thụ đặc biệt từ 1 - 3% từ ngày 1-1-2026, sau đó điều chỉnh tăng mạnh lên mức 4 - 11% từ ngày 1-1-2031.
Đại biểu Đoàn Hùng Vũ (Đồng Tháp) cũng cho rằng tiếp tục ưu đãi thuế với xe điện là phù hợp khi ô nhiễm khí thải rất nghiêm trọng. Chính sách này cũng phù hợp định hướng tăng trưởng xanh, bảo vệ môi trường, thực hiện cam kết Net Zero và mở ra cơ hội phát triển ngành công nghiệp mới, thúc đẩy tăng trưởng.
Tuy nhiên, ông cho rằng cùng với ưu đãi thuế, cần hỗ trợ phát triển trạm sạc, hạ tầng kỹ thuật và khuyến khích chuyển giao công nghệ sản xuất pin thân thiện môi trường. Ban hành quy định bắt buộc về thu hồi, tái chế pin, có điểm thu gom và đầu tư công nghệ tái chế...
Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (TP.HCM) cho rằng với biên độ thuế suất sau ưu đãi tăng gấp 3 - 4 lần tiềm ẩn nhiều vấn đề. Đó là tình trạng bất ổn thị trường, tâm lý mua chạy thuế, tạo "sốt ảo" vào thời điểm cuối năm 2030 và nguy cơ sụt giảm nghiêm trọng sức mua, đóng băng thị trường từ đầu năm 2031 do giá xe tăng đột biến.
Thêm nữa, việc áp thuế cũng làm gián đoạn đầu tư hạ tầng trạm sạc, phá vỡ phương án tài chính, thu hồi vốn của các nhà đầu tư hạ tầng.
Điều này dẫn đến nguy cơ đình trệ việc mở rộng mạng lưới trạm sạc. Bà lo ngại việc áp thuế như trên gây suy giảm lợi thế thu hút FDI khi chu kỳ đầu tư dự án công nghiệp ô tô và pin lưu trữ thường kéo dài từ 7 - 10 năm. Biên độ biến động thuế quá lớn trong ngắn hạn (5 năm) sẽ làm giảm tính dự báo, khiến các nhà đầu tư quốc tế e ngại rủi ro và chuyển hướng dòng vốn.
"Tôi đề nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc điều chỉnh lộ trình tăng thuế theo cơ chế "bậc thang". Tức là thay vì áp dụng mức tăng đột biến vào năm 2031, cần chia nhỏ biên độ điều chỉnh tịnh tiến theo chu kỳ 2 - 3 năm.
Phương án này nhằm hạn chế "cú sốc" về giá, đảm bảo tính ổn định của thị trường, duy trì động lực phát triển hệ sinh thái giao thông xanh và bảo đảm nguồn thu ngân sách nhà nước bền vững", bà Trúc nói.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho hay Chính phủ sẽ tiếp thu, nghiên cứu thêm giải pháp để giảm sốc, tránh tình trạng khi chúng ta hết ưu đãi thì tác động đến sản xuất, thị trường tiêu thụ.
Thủ tướng Lê Minh Hưng: Chặt chẽ để tránh thất thu thuế
Trước đó vào chiều 21-4, phát biểu tại tổ về sửa đổi các luật thuế, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã thông tin thêm về công tác phối hợp của Chính phủ với Quốc hội để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cùng việc sửa đổi các luật về thuế.
Theo đó, ông cho biết hướng sửa đổi chắc chắn là sẽ nâng ngưỡng chịu thuế. Báo cáo của Bộ Tài chính, ngưỡng chịu thuế với hộ kinh doanh là 1 tỉ đồng/năm. Tức là dưới mức thu nhập này sẽ không chịu thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân.
Mức thuế này, theo Thủ tướng vừa giải quyết khó khăn cho hộ kinh doanh, nhưng cũng vừa phải tạo thuận lợi, công bằng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đồng thời khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp vừa và nhỏ. Vì vậy cũng sẽ nâng ngưỡng chịu thuế với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
"Chúng tôi tin việc áp dụng chính sách khẩn trương, kịp thời này là hữu ích, hiệu quả cho hộ kinh doanh, doanh nghiệp vừa và nhỏ, cũng như đảm bảo chủ trương khuyến khích hộ, cá nhân kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp", Thủ tướng nói.
Với quan điểm chính sách phải rất linh hoạt, Thủ tướng nói khi Quốc hội giao cho Chính phủ quy định mức cụ thể, sẽ có những tiêu chí quy định cụ thể, chặt chẽ để tránh làm thất thu thuế. Với quá trình hiện đại hóa ngành thuế, tránh thất thu thuế nên sẽ có quy định cụ thể, rõ ràng trong nghị định.
* Đại biểu HOÀNG THỊ THANH THÚY (Tây Ninh):
Mức 1 tỉ đồng có nguy cơ lạc hậu
Tôi cho rằng không nên dừng ở việc chọn mốc 500 triệu, 1 tỉ hay 2 tỉ đồng, mà cốt lõi là cơ sở pháp lý và phương pháp tính toán của cơ quan soạn thảo.
Doanh nghiệp hiện đề xuất ngưỡng ít nhất từ 2 - 3 tỉ đồng. Trong khi trước đây dự thảo nâng từ 200 lên 500 triệu đồng đã nhanh chóng trở nên không còn phù hợp. Với mức 1 tỉ đồng như đề xuất hiện nay, tôi cho rằng cũng có nguy cơ lạc hậu.
Bởi nếu một hộ kinh doanh đạt doanh thu 1 tỉ đồng/năm, với biên lợi nhuận khoảng 15% thì thu nhập thực chỉ khoảng 150 triệu đồng/năm, tương đương khoảng 12,5 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, với một hộ gia đình 4 người, nuôi 2 con nhỏ, mức thu
nhập này thậm chí thấp hơn mức giảm trừ gia cảnh hiện hành của Luật Thuế thu nhập cá nhân (khoảng 15,5 triệu đồng/tháng). Vậy, các hộ kinh doanh này xoay xở thế nào để đảm bảo cuộc sống, chưa nói đến tích lũy hay mở rộng sản xuất?
Hiện, chúng ta đang hướng tới mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, do đó chính sách thuế cần tạo điều kiện để hộ kinh doanh phát triển thành doanh nghiệp, có tích lũy và mở rộng quy mô. Nếu ngưỡng doanh thu chịu thuế đặt không phù hợp, doanh nghiệp khó làm giàu thì nguồn thu ngân sách về lâu dài cũng bị ảnh hưởng.
* Đại biểu PHAN THỊ THÙY LINH (Thanh Hóa):
Cần quy định khung cho ngưỡng miễn thuế
Quá trình thảo luận đã đưa ra nhiều phương án khác nhau, như 1 tỉ đồng, 2 tỉ đồng/năm hoặc cao hơn. Theo tôi, vấn đề không chỉ nằm ở việc lựa chọn con số cụ thể mà quan trọng hơn là cách thiết kế chính sách.
Việc điều chỉnh không nên mang tính nhỏ lẻ mà cần có bước thay đổi đủ lớn và ổn định trong trung hạn, thể hiện rõ tính hỗ trợ, nhân văn của chính sách. Hộ kinh doanh là lực lượng tạo ra nhiều việc làm, góp phần ổn định xã hội và là nền tảng của khu vực kinh tế tư nhân.
Vì vậy, chính sách thuế cần nhìn nhận đúng vai trò này không chỉ dưới góc độ quản lý thu mà còn là công cụ hỗ trợ phát triển. Đối với việc giao Chính phủ quy định ngưỡng, tôi đồng tình với chủ trương tăng tính linh hoạt trong điều hành chính sách thuế, song nội dung này cần được thiết kế với khuôn khổ, tiêu chí và cơ chế kiểm soát rõ ràng ngay trong luật.
Cụ thể, luật cần quy định một khoảng ngưỡng doanh thu nhất định đối với hộ, cá nhân kinh doanh để làm cơ sở, trong phạm vi đó Chính phủ được quyền xác định mức cụ thể theo từng thời kỳ nhưng không vượt ra ngoài khung do Quốc hội quyết định. Đồng thời, việc điều chỉnh cần dựa trên các nguyên tắc và tiêu chí định lượng rõ ràng như gắn với chỉ số giá tiêu dùng, mức
lạm phát, phù hợp với tốc độ tăng trưởng kinh tế và thu nhập bình quân đầu người, bảo đảm hỗ trợ các hộ kinh doanh nhỏ, yếu thế nhưng không làm giảm thu ngân sách một cách đột ngột, gây mất cân đối.
