Theo dõi kế hoạch kinh doanh là một “thói quen” của một số nhà đầu tư, nhưng chỉ báo này ở nhiều doanh nghiệp chưa chính xác - Minh họa AI: QUANG ANH
"Hứa thật nhiều, thất hứa cũng thật nhiều"
Năm 2025, Công ty cổ phần phát triển bất động sản Phát Đạt (PDR) ghi nhận lợi nhuận sau thuế khoảng 514 tỉ đồng, tăng mạnh so với năm trước nhưng chỉ hoàn thành gần 71% kế hoạch đề ra.
Đáng chú ý năm 2024, PDR cũng đặt mục tiêu cao 880 tỉ đồng nhưng thực tế chỉ đạt 155 tỉ đồng.
Năm 2022, doanh nghiệp này không đạt chỉ tiêu khi lợi nhuận thực hiện khi chỉ "về đích" hơn 1.160 tỉ đồng, thấp hơn nhiều so với kế hoạch gần 2.900 tỉ đồng. Tuy vậy PDR vẫn rải rác năm thực hiện được cam kết với cổ đông như năm 2020, 2021, 2023.
Cá biệt là Tổng công ty phát triển đô thị Kinh Bắc (KBC) có đến 6 năm liên tiếp "lỡ hẹn". Trong đó năm 2025, KBC "hứa" với cổ đông sẽ mang về lợi nhuận sau thuế hợp nhất 3.200 tỉ đồng, nhưng thực tế chỉ đạt 2.208 tỉ đồng, tương ứng gần 70%. Đây đã là năm thứ 6 liên tiếp doanh nghiệp không hoàn thành các chỉ tiêu tài chính.
Vấn đề là trong giai đoạn 2022 - 2024, KBC liên tục xây dựng các kế hoạch kinh doanh đầy tham vọng, với mục tiêu lợi nhuận sau thuế dao động nhiều nghìn tỉ đồng, nhưng tỉ lệ thực hiện đều ở mức thấp.
Riêng năm 2024, doanh nghiệp chỉ đạt 423 tỉ đồng lợi nhuận, tương ứng hơn 10% của kế hoạch 4.000 tỉ đồng. Một số doanh nghiệp khác cũng được "kể tên" trong danh sách này như KOS, SJS...
Ở nhóm xây dựng, các doanh nghiệp như Công ty cổ phần đầu tư hạ tầng giao thông Đèo Cả (HHV), Công ty cổ phần Tập đoàn xây dựng Hòa Bình (HBC), Công ty cổ phần Đầu tư hạ tầng kỹ thuật TP.HCM (CII)... đều có tỉ lệ hoàn thành kế hoạch kinh doanh 6 năm gần đây dao động từ khoảng mức 91% xuống 50%.
Bên cạnh tình trạng "hứa nhiều, làm ít", thị trường cũng xuất hiện thực trạng ngược lại: đặt kế hoạch thấp để dễ vượt chỉ tiêu.
Một số doanh nghiệp như Đạm Cà Mau (DCM) hay PTSC (PVS) thường xuyên vượt xa kế hoạch, cho thấy kết quả kinh doanh tích cực. Tuy nhiên nếu kéo dài, các kế hoạch công bố sẽ dần mất đi ý nghĩa tham chiếu đối với nhà đầu tư.
Theo các chuyên gia, về bản chất, kế hoạch kinh doanh được trình tại đại hội không chỉ đơn thuần là định hướng, mà thực chất là một lời "hứa" ban lãnh đạo trước cổ đông và đồng vốn của họ.
Đây cũng là nội dung quan trọng, được đưa ra biểu quyết và thông qua bởi đa số cổ đông, qua đó tạo cơ sở để nhà đầu tư đánh giá triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp. Trong nhiều năm, việc theo dõi kế hoạch năm trở thành một "thói quen" của một số nhà đầu tư, như một chỉ báo cho các khoản đầu tư.
Tỉnh táo trước kế hoạch kinh doanh "bánh vẽ"
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Trương Đắc Nguyên, Giám đốc đầu tư Blue Horizon Financial, cho biết trong nhiều năm qua, tình trạng doanh nghiệp không hoàn thành kế hoạch kinh doanh không phải là cá biệt mà diễn ra khá phổ biến ở nhiều nơi. Ngoài một số công ty bất động sản, danh sách này còn có vài doanh nghiệp xây dựng, nhựa...
Theo ông Nguyên, đặc thù ngành bất động sản, xây dựng, phụ thuộc khá lớn vào chi phí đầu vào và tiến độ dự án khiến việc lập kế hoạch thiếu tính ổn định. Nếu liên tục không đạt mục tiêu trong nhiều năm liền vẫn cho thấy phần nào sự hạn chế trong năng lực dự báo và quản trị.
Ông Lương Duy Phước, Giám đốc phân tích Chứng khoán Kafi, cho rằng điều nhà đầu tư cần quan tâm không chỉ là doanh nghiệp có hoàn thành kế hoạch hay không, mà còn là chất lượng lập kế hoạch và mức độ nhất quán trong thực thi.
Có những trường hợp không đạt kế hoạch do yếu tố khách quan như biến động đầu vào, thường gặp ở các ngành như bất động sản, xây dựng hay khu công nghiệp, những lĩnh vực phụ thuộc lớn vào pháp lý, tiến độ dự án, giá vật liệu, chi phí nhân công và chu kỳ thị trường. Với nhóm này, nhà đầu tư cần phân biệt rõ việc hụt kế hoạch mang tính thời điểm hay phản ánh hạn chế trong năng lực dự báo.
Từ thực tế này, ông Phước khuyến nghị nhà đầu tư nên nhìn lại lịch sử 3 - 5 năm để đánh giá cách doanh nghiệp xây dựng kế hoạch: sát thực tế, quá tham vọng hay quá thận trọng. Một doanh nghiệp đáng tin cậy không nhất thiết phải luôn vượt kế hoạch, mà cần dự báo hợp lý, minh bạch trong giải trình và nhất quán trong thực thi.
Ông Nguyên cũng lưu ý tới động cơ huy động vốn với vấn đề đặt mục tiêu cao. Việc đặt ra các mục tiêu doanh thu, lợi nhuận cao không chỉ để tạo hình ảnh tăng trưởng mà còn phục vụ cho các kế hoạch phát hành cổ phiếu, vay vốn ngân hàng. Những "bức tranh lợi nhuận" tươi sáng đôi khi trở thành công cụ để kích thích kỳ vọng, qua đó hỗ trợ giá cổ phiếu trong ngắn hạn.
Do đó nhà đầu tư cũng cần thận trọng với những kế hoạch kinh doanh mang tính "bánh vẽ", đặc biệt là các mục tiêu tăng trưởng quá cao nhưng thiếu cơ sở, có thể dẫn đến sai lầm trong đầu tư.
Bất động sản đội sổ về hoàn thành kế hoạch kinh doanh
Dữ liệu thống kê trong 6 năm từ 187 doanh nghiệp niêm yết, bao gồm cả những doanh nghiệp từng có vốn hóa lớn nhưng đã suy giảm, cho thấy một thực tế đáng chú ý: không phải ngành nào cũng giữ được kỷ luật trong việc thực hiện kế hoạch.
Đứng cuối bảng về tỉ lệ hoàn thành kế hoạch là ngành "quản lý và phát triển bất động sản". Trung bình toàn ngành đạt khoảng 90% kế hoạch, nhưng riêng nhóm bất động sản dân cư chỉ đạt khoảng 86%.
Theo các chuyên gia, khác với ngành ngân hàng, nơi có sự tham gia của nhiều cổ đông tổ chức, quỹ đầu tư với khả năng giám sát cao, cơ cấu cổ đông tại một số doanh nghiệp thường phân tán, chủ yếu là nhà đầu tư cá nhân.
Nhóm này thường quan tâm nhiều đến diễn biến giá cổ phiếu ngắn hạn hơn là hiệu quả thực thi dài hạn, dẫn đến áp lực giám sát đối với ban lãnh đạo không đủ lớn.
Từ thực tế này, ông Trương Đắc Nguyên khuyến nghị nhà đầu tư cần thay đổi cách tiếp cận khi đánh giá doanh nghiệp, mức độ hoàn thành kế hoạch qua từng năm cần được xem là một tiêu chí quan trọng phản ánh uy tín và năng lực của ban lãnh đạo.
