Nghệ sĩ Thanh Nga - Thanh Sang trong bản thâu hình vở Tiếng trống Mê Linh - Ảnh: HTVC
Tiếng trống Mê Linh bản màu sẽ được phát sóng lúc 21h ngày 25-4 trên kênh HTV9 và lúc 20h ngày 26-4 trên kênh HTVC Thuần Việt.
Bảo Quốc tự hào với vở Tiếng trống Mê Linh
Bảo Quốc cho biết mấy bữa nay dù ở nước ngoài nhưng ông không bỏ sót bữa nào đài phát trực tiếp cuộc đua xe đạp cúp truyền hình HTV chào mừng lễ 30-4.
Ông nói trong quá nhiều hoạt động kỷ niệm ngày vui của đất nước mà vở Tiếng trống Mê Linh được phục chế lại bản màu, lại còn được đài trân trọng phát mở màn cho việc giới thiệu lại hàng loạt vở diễn phục chế, được xem như di sản của sân khấu miền Nam khiến Bảo Quốc rưng rưng, vui muốn khóc.
"Cả nhà tôi đều trông coi lại tuồng Tiếng trống Mê Linh trong màu sắc mới. 50 năm đã trôi qua mà vở tuồng của gia đình vẫn được lưu truyền từ đời này qua đời khác, vẫn được khán giả yêu quý, được Nhà nước đánh giá cao với gia đình tôi là điều hết sức vinh dự, tự hào.
Tôi mừng lắm. Bản thâu hình Tiếng trống Mê Linh đen trắng vẫn có giá trị riêng nhưng bản màu được phục chế có lẽ sẽ phù hợp với thời đại, xu thế mới, sẽ được người trẻ tiếp cận dễ dàng hơn", ông bày tỏ.
Với Bảo Quốc, Tiếng trống Mê Linh không chỉ là vở diễn mang dấu ấn lịch sử của cải lương miền Nam mà đó còn là công trình mang nhiều ký ức của gia đình ông. Một vở diễn có sự đầu tư của cả tập thể, trong thời gian ngắn đã đi qua cả vinh quang lẫn những sự cố kinh hoàng.
Nghệ sĩ Bảo Quốc (vai Chương Hầu) và Kim Hương (vai nàng Tía) trong bản thâu hình vở Tiếng trống Mê Linh - Ảnh: HTVC
Những ký ức khó quên
Bảo Quốc cho biết sau 1975, đoàn Thanh Minh được thành lập, hoạt động lại khoảng tháng 8-1975. Khởi đầu là các tuồng Tấm lòng của biển, Hoa Mộc Lan. Tiếp đó là vở Bên cầu dệt lụa, cứ thế nối tiếp những vở diễn xuất sắc như Tiếng trống Mê Linh, Thái hậu Dương Vân Nga...
Tuồng mà Bảo Quốc muốn nhấn mạnh như cách Thanh Minh - Thanh Nga bước sang trang mới là Bên cầu dệt lụa. Ông kể hồi xưa thường không có đạo diễn. Mỗi đoàn có thầy tuồng viết kịch bản, bầu và nghệ sĩ của đoàn sẽ xúm lại cùng bàn bạc, triển khai làm vở.
Nếu cần chỉnh sửa chỗ nào thì thầy tuồng theo sát viết ngay tại chỗ. Đoạn nào diễn viên chưa thể hiện cho ra thì hỏi kỹ lại thầy tuồng xem ý tứ đoạn đó của tác giả ra sao để diễn cho trúng.
Theo Bảo Quốc, dựng tuồng mang tính chất tự phát là chủ yếu. Vì yếu tố này mà diễn viên cực giỏi vì phải phát huy khả năng, tự xây dựng nhân vật để diễn nên họ vừa là diễn viên vừa là đạo diễn cho chính nhân vật của mình. Nhưng cái nhược là đôi khi vở không có cái nhìn tổng thể, không có xử lý mảng miếng...
Kể từ vở Bên cầu dệt lụa, đoàn được tăng cường thêm đạo diễn Huỳnh Nga và ngay lập tức vở đã gây tiếng vang. Sau vở diễn, Nhà nước lại mong muốn Thanh Minh - Thanh Nga dựng tiếp một vở sử Việt như là cách để tạo nên một làn sóng các vở sử hay, ý nghĩa trên sân khấu TP.HCM. Trên kịch bản gốc Trưng Vương của Việt Dung, nhóm tác giả của đoàn (Viễn Châu, Vĩnh Điền, Nguyễn Phương) đã cùng cho ra đời kịch bản Tiếng trống Mê Linh.
Bảo Quốc bảo cả đoàn đều phục đạo diễn Ngô Y Linh. Ông là người tài năng và biết cách khơi gợi sự sáng tạo ở mỗi nghệ sĩ, xử lý mảng miếng hay để tạo sự thăng hoa trong từng lớp diễn. "Ông không bao giờ thị phạm, bắt diễn viên diễn theo cách của mình mà phân tích rất kỹ để nghệ sĩ nắm tinh thần, từ đó họ cảm và diễn để ông xem coi có hợp lý không", Bảo Quốc kể.
Nghệ sĩ Bảo Quốc (trái, vai Chương Hầu) trong vở Tiếng trống Mê Linh được dựng lại năm 2008 diễn tại rạp Hưng Đạo - Ảnh: LINH ĐOAN
Tiếng trống Mê Linh ra đời đã được khán giả đón nhận nồng nhiệt. Vé không đủ để bán, bên cạnh đó đoàn còn được mời đi biểu diễn phục vụ các nơi...
Ký ức của Bảo Quốc, của gia đình không còn gói gọn trong một đoàn hát mà là ký ức cải lương của đoạn đường mới vẫn còn những xáo trộn nhưng tất cả đều đồng lòng để đem lại sinh khí mới cho nghệ thuật TP, làm tiền đề rất đẹp cho các thế hệ sau tiếp bước và phát huy.
Để có phục trang cho các vở diễn, nghệ sĩ Thanh Nga phải tận dụng lại đồ cũ. Bộ áo dài bà mặc khi hát Mê Linh biệt khúc cùng Thanh Sang là chiếc áo dài cũ Thanh Nga tự cắt ngắn vạt qua gối, rồi bà dùng mảnh vải mộc chít ngang eo. Với nhân vật Trưng Trắc bà muốn phải giản dị nên chỉ cài đóa hoa nhỏ chứ không trang điểm rườm rà.
"Để chuẩn bị trang phục cho nhân vật thái hậu Dương Vân Nga, chị Ba Thanh cũng tự tay sửa lại chiếc váy dài cũ, thức đêm thức hôm kết từng chi tiết lên chiếc áo", bà Thu Thủy (vợ nghệ sĩ Bảo Quốc) nhớ lại. Bảo Quốc cho biết thêm Thanh Nga cũng là người tự tay trộn phấn má hường rồi phát cho chị em trong đoàn cùng dùng, tạo sự đồng bộ, thẩm mỹ chứ không phải ngôi sao là tự tiện trội hơn người khác.
Bà Thu Thủy (vợ nghệ sĩ Bảo Quốc, phụ gia đình chồng lo những việc hậu cần của đoàn Thanh Minh - Thanh Nga) rưng rưng nói mỗi lần xem lại tuồng Tiếng trống Mê Linh bà đều dừng rất lâu ở những bộ phục trang.
Kỳ công phục chế bản màu
Nghệ sĩ Thanh Nga - Thanh Sang trong bản thâu hình vở Tiếng trống Mê Linh - Ảnh: HTVC
HTV cho biết vở cải lương Tiếng trống Mê Linh của đoàn Thanh Minh là một trong những tác phẩm tiêu biểu của sân khấu cải lương Việt Nam, được đài thâu hình năm 1978, bản đen trắng. Theo thời gian, bản thâu hình bị mờ nhòe, chất lượng hình ảnh không còn đáp ứng được nhu cầu thưởng thức ngày càng cao của khán giả mộ điệu cải lương.
Vì lý do đó nên đài triển khai dự án phục chế màu toàn bộ vở diễn với thời lượng 160 phút bằng công nghệ hiện đại. HTV thông tin việc phục chế vở diễn đổi từ trắng đen sang màu mang đến diện mạo mới mẻ, giúp hình ảnh trở nên rõ nét, gần gũi hơn với thị hiếu khán giả hiện đại, đặc biệt là người trẻ.
Qua đó những giá trị văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục được lan tỏa, tạo sự kết nối bền vững giữa quá khứ và hiện tại.
Tiếng trống Mê Linh sẽ là vở diễn mở đầu trong dự án phục chế bản màu nhiều vở diễn sân khấu (cải lương, kịch nói...) kinh điển của Việt Nam.
Ông Hiếu Trung (Phó giám đốc Công ty HTV - TMS, đơn vị phụ trách kỹ thuật phục chế) cho biết thời gian phục chế mỗi vở mất từ 1 đến 1,5 tháng. Việc phục chế mất rất nhiều công sức do file của các vở diễn có chất lượng không tốt, có nhiều loại lỗi khác nhau. Vì vậy việc phục chế bản màu thực sự rất kỳ công.
Biên tập viên quyết định màu của trang phục nghệ sĩ căn cứ vào việc tham khảo tư liệu lịch sử, lấy ý kiến các nghệ sĩ từng tham gia vở diễn. Kỹ thuật dựng căn cứ vào cảnh quay sẽ chia vở diễn thành nhiều đoạn nhỏ (hàng trăm file).
Trí tuệ nhân tạo (AI) căn cứ vào màu sắc đã cho tiến hành tô màu cho hình tham chiếu được cắt từ đoạn video ngắn đó. Sau cùng tất cả sẽ được đưa vào máy tính, AI sẽ tô màu cho đoạn video đen trắng tương ứng dựa trên hình tham chiếu.
Tư liệu đang lưu trữ hiện có rất nhiều lỗi, tùy thuộc theo lỗi gì bộ phận kỹ thuật sẽ áp dụng quy trình xử lý khác nhau (quy trình linh hoạt, quy trình xử lý AI có rất nhiều tham số để có thể thay đổi) để đảm bảo thành phẩm không bị thay đổi quá nhiều.
Có những đoạn video chỉ vài giây nhưng kỹ thuật AI phải thực hiện thao tác vài chục lần thử nghiệm trước khi đạt được kết quả ưng ý.
"Chúng tôi trao đổi chuyên môn liên tục để đảm bảo màu sắc của trang phục và nhân vật phù hợp với vở diễn, đảm bảo công việc được thông suốt, đảm bảo tiến độ dự án. Hiện nay chúng tôi chưa sửa được hoàn toàn tất cả các lỗi, chúng tôi vẫn đang cố gắng tìm thêm những phương án tốt hơn để nâng cao chất lượng hình ảnh.
AI đang phát triển hằng ngày và chúng tôi hy vọng sẽ khắc phục hết các vấn đề này trong thời gian tới", ông Trung nói.
