Ngắm công cụ trồng lúa xa xưa tại Bảo tàng Lúa nước vừa thành lập tại Cà Mau

Bảo tàng Lúa nước được thành lập trên cơ sở sử dụng trụ sở của UBND tỉnh Bạc Liêu cũ trên đường Nguyễn Tất Thành (phường Bạc Liêu).

Bảo tàng ký ức gắn với trải nghiệm thực tế

Phát biểu tại lễ công bố, ông Nguyễn Quốc Thanh - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau - cho biết tỉnh xác định mô hình và định hướng xây dựng bảo tàng theo hướng "Bảo tàng ký ức gắn với trải nghiệm thực tế".

Bảo tàng tập trung trưng bày, giới thiệu các chuyên đề về quá trình khẩn hoang mở đất, vòng đời cây lúa, các nông cụ từ truyền thống đến hiện đại, không gian làng quê Nam Bộ và quê hương Cà Mau - Bạc Liêu (liên kết giới thiệu phong tục tập quán canh tác lúa nước của các vùng miền), không gian ẩm thực, lễ hội và các di sản văn hóa phi vật thể có liên quan, kết hợp trưng bày hiện vật - trải nghiệm thực tế - giáo dục cộng đồng.

Để tránh trùng lắp với các bảo tàng trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Bảo tàng Lúa nước của Cà Mau sẽ tập trung phản ánh về ý chí, nghị lực và sự thích ứng của người nông dân trên vùng đất lợ và đất mặn, gắn việc trưng bày hiện vật công cụ sản xuất với triển lãm mỹ thuật, nhiếp ảnh về đề tài cây lúa, nghề nông, quá trình chinh phục thiên nhiên, văn hóa sông nước.

Đồng thời số hóa các dữ liệu liên quan (bảo tàng số), nhất là tổ chức cho người tham quan, du khách trực tiếp tham gia việc cấy lúa, xay lúa, giã gạo…

Truyền cảm hứng cho thế hệ tương lai

Phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Ngô Vũ Thăng, cho rằng lúa nước không chỉ là một phương thức canh tác mà là cội nguồn của một nền văn minh đã nuôi dưỡng, bồi đắp và làm nên bản sắc dân tộc Việt Nam suốt hàng nghìn năm lịch sử. 

Từ hạt lúa nhỏ bé đã hình thành nên những giá trị lớn lao: an ninh lương thực quốc gia, sinh kế bền vững cho hàng triệu người dân và một không gian văn hóa đậm đà bản sắc.

Đối với Cà Mau - vùng đất địa đầu cực Nam của Tổ quốc, nơi cuối cùng của "bản đồ hình chữ S", nơi ba mặt giáp biển, từng là vùng đất hoang hóa, nhiễm phèn, nhiễm mặn - hành trình gây dựng và phát triển nghề trồng lúa nước càng mang ý nghĩa đặc biệt.

Đó là hành trình của ý chí, của nghị lực và của khát vọng chinh phục thiên nhiên. Từ những vùng đất trũng thấp, khắc nghiệt, người dân Cà Mau đã từng bước cải tạo, thích ứng, sáng tạo nên những mô hình sản xuất hiệu quả, góp phần khẳng định vị thế của địa phương trong bức tranh chung của nền văn minh lúa nước Việt Nam.

"Chính vì vậy, việc thành lập Bảo tàng Lúa nước và biểu tượng tôn vinh lúa nước không chỉ đơn thuần là xây dựng một thiết chế văn hóa, mà còn là sự khẳng định trách nhiệm của chúng ta trong việc gìn giữ ký ức, bảo tồn giá trị và truyền cảm hứng cho các thế hệ tương lai.

Đây sẽ là nơi lưu giữ những hiện vật, tư liệu quý giá; là không gian tái hiện sinh động lịch sử lao động, sáng tạo của cha ông; là "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống; đồng thời, là cầu nối giữa quá khứ - hiện tại và tương lai", ông Thăng nói.

Ông Thăng đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau khẩn trương triển khai công tác sưu tầm và phục chế các công cụ sản xuất truyền thống gắn với nghề trồng lúa nước, các tranh ảnh, phim, tư liệu, các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể liên quan đến nghề truyền thống lúa nước, nhất là quá trình khẩn hoang, lập ấp, chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt của các thế hệ nông dân vùng đất Cà Mau - Bạc Liêu.

Phối hợp với các viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia trong và ngoài nước xây dựng nội dung trưng bày hiện đại, hấp dẫn, ứng dụng công nghệ số nhằm nâng cao trải nghiệm cho khách tham quan, đặc biệt là ứng dụng công nghệ số trong công tác trưng bày.

Huy động các nguồn lực xã hội hóa, khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp và cộng đồng trong việc đầu tư, xây dựng và vận hành Bảo tàng Lúa nước và biểu tượng tôn vinh lúa nước tỉnh Cà Mau đạt hiệu quả cao nhất...

Ý nghĩa tôn vinh lúa nước từ biểu tượng 3 hạt lúa

Nói về ý tưởng xây dựng biểu tượng ba hạt lúa tôn vinh lúa nước tại xã Vĩnh Lợi, ông Thanh cho hay, 3 hạt lúa muốn nói lên 3 giai đoạn quan trọng nhất của mỗi chu kỳ sinh trưởng: hạt ngậm sữa, hạt lúa chín vàng và hạt nảy mầm.

Cụ thể, hạt lúa trên cao đang ngậm sữa hấp thu "linh khí" của trời đất, tượng trưng cho giai đoạn sinh khởi tinh túy nhất. Hạt lúa ở giữa đã chín vàng ươm, nói lên thành quả lao động vất vả của người nông dân được đền đáp, màu vàng không chỉ là màu sắc cho sự no đủ mà còn là sự biểu hiện của thành tựu.

Hạt thứ ba đang nảy mầm xanh, khởi đầu cho một chu kỳ sinh trưởng mới, tượng trưng cho tương lai, cho sức sống mãnh liệt, khả năng tái sinh không ngừng của cây lúa, của nghề nông hay nói rộng ra là của sức sống của dân tộc Việt Nam.

Về xây dựng biểu tượng này, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Ngô Vũ Thăng yêu cầu đẩy nhanh công tác chuẩn bị để triển khai thi công dự án xây dựng biểu tượng tôn vinh lúa nước tại xã Vĩnh Lợi, phấn đấu hoàn thành trong năm 2026, nếu trễ hơn phải hoàn thành trước 30-4-2027.