Tiểu thương quầy Diêm Thuận, chuyên mua bán các mặt hàng nhựa và melamine tại chợ Bình Tây (TP. HCM), kiểm tra sổ sách và tính toán hóa đơn - Ảnh: HỮU HẠNH
Bên cạnh đó chính sách hóa đơn và cơ chế ưu đãi cũng cần được điều chỉnh nhằm đảm bảo công bằng, hạn chế thất thu ngân sách và phù hợp với đặc thù kinh doanh nhỏ lẻ.
Lúng túng với hóa đơn và phương pháp tính thuế
"Doanh thu của tôi vượt 3 tỉ đồng/năm nên phải tính thuế theo lợi nhuận. Nhưng chi phí rất khó chứng minh vì nguồn hàng mua từ hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, tự giết mổ rồi bán trực tiếp cho hàng trăm khách mỗi ngày. Đầu ra lại càng không thể xuất hóa đơn vì khách không cung cấp thông tin, người bán cũng không thể vừa cân hàng, chặt xương, tính tiền rồi lập hóa đơn kịp lúc", chị Ngần chia sẻ.
Tương tự anh Hùng, chủ cửa hàng thiết bị và văn phòng phẩm (đường Xuân Thủy, Hà Nội), cho rằng nên xem xét lại cách quản lý thuế đối với nhóm có doanh thu vừa vượt trên 3 tỉ đồng/năm. Bởi ngưỡng 3 tỉ đồng không thể áp dụng chung phương pháp tính thuế với doanh thu 50 tỉ đồng.
Thực tế nhiều hộ vừa vượt ngưỡng 3 tỉ đồng/năm không thể thực hiện được. Do đó, tình trạng nhiều hộ sẽ tìm cách xé nhỏ doanh thu để xuống nhóm áp dụng phương pháp tính thuế tỉ lệ trên doanh thu cho đơn giản.
Về xuất hóa đơn, anh Hùng đề nghị với giao dịch dưới 200.000 đồng/đơn hàng nên cho hộ xuất gộp vào cuối ngày, để giảm chi phí xã hội. Về lâu dài, khi hộ áp dụng thuần thục thuế kê khai thì có thể quy định chặt chẽ hơn.
Nên linh hoạt theo lợi nhuận ngành nghề
Tuy nhiên cần thiết phải phân loại theo từng ngành nghề. Cụ thể, lĩnh vực thương mại có thể áp mức 2 tỉ đồng, trong khi đó, dịch vụ, sản xuất, hoặc hoạt động bao thầu nguyên vật liệu nên áp mức khoảng 1 tỉ đồng. Với các hộ kinh doanh hoặc cá nhân kinh doanh có tỉ suất lợi nhuận cao như dịch vụ, sản xuất không bao gồm nguyên vật liệu, xây dựng, tư vấn... có thể áp ngưỡng thấp hơn, khoảng dưới 750 triệu đồng.
"Như vậy sẽ đảm bảo đối tượng cần được hỗ trợ vẫn được hỗ trợ, còn đối tượng cần thu thuế vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thuế. Ngưỡng này cần được áp dụng đồng bộ cho cả hộ kinh doanh và doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nộp thuế theo phương pháp doanh thu trừ chi phí, nhân với thuế suất", ông Được nói.
Đơn giản hóa về thuế và kế toán
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, khuyến nghị cơ quan thuế cần nghiên cứu thực tiễn để xây dựng chính sách thuế phù hợp, giúp hộ kinh doanh từng bước thích nghi và triển khai thuận lợi.
Theo bà, trong giai đoạn đầu nên cho hộ kinh doanh có doanh thu không quá 10 tỉ đồng/năm được lựa chọn phương pháp tính thuế theo tỉ lệ trên doanh thu hoặc theo thu nhập (doanh thu trừ chi phí) nhân với thuế suất. Phần doanh thu trên mức này thì áp dụng thuế theo thu nhập với mức thuế suất tương ứng là 15, 17 hoặc 20%.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng giảm bớt sự phức tạp về kế toán, thuế mới là giải pháp căn cơ để hộ kinh doanh yên tâm làm ăn. Khi đó, họ mới có động lực chuyển lên thành doanh nghiệp.
Theo ông Tuấn, việc Chính phủ dự kiến nâng ngưỡng chịu thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh là bước đi rất tích cực. Theo tính toán của Bộ Tài chính, hàng triệu hộ sẽ được hưởng lợi.
"Việc nâng ngưỡng miễn thuế là tín hiệu mạnh mẽ thể hiện sự khoan sức dân, hỗ trợ thiết thực cho nhóm vốn được xem là yếu thế trong nền kinh tế. Nhờ đó, hộ kinh doanh có thêm nguồn lực để duy trì và phát triển sinh kế", ông Tuấn nói.
Ngưỡng doanh thu miễn thuế cũng cần đảm bảo mục tiêu an sinh xã hội, tạo điều kiện để người dân tự kiếm sống và ổn định đời sống thông qua hoạt động kinh doanh nhỏ. Đồng thời, chính sách phải bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng. Bên cạnh đó chính sách cũng cần tạo động lực lành mạnh để hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp. Doanh thu không nên là tiêu chí duy nhất, mà cần tính đến các yếu tố như quy mô lao động, mức độ am hiểu về thuế và kế toán...
Dẫn kết quả khảo sát hơn 1.000 hộ kinh doanh tại 34 tỉnh thành phố mà VCCI vừa thực hiện từ tháng 2 đến tháng 4-2026, ông Tuấn cho biết những hộ hiểu biết tốt về thuế và kế toán có xu hướng mở rộng quy mô và chuyển đổi thành doanh nghiệp.
Điều này cho thấy khi được trang bị đầy đủ kiến thức và thông tin, hộ kinh doanh sẽ tự tin hơn trong việc tuân thủ pháp luật. Khi không còn e ngại, lúng túng trước các thủ tục thuế, kế toán phức tạp, họ sẽ sẵn sàng mở rộng quy mô kinh doanh.
"Giải pháp quan trọng trong giai đoạn tới không chỉ là nâng ngưỡng chịu thuế, mà còn là đơn giản hóa thủ tục, tăng cường hỗ trợ thông tin và nâng cao năng lực cho hộ kinh doanh. Đây mới là giải pháp căn cơ, là nền tảng để khu vực này hoạt động một cách chuyên nghiệp, minh bạch", ông Tuấn khuyến nghị.
Hạ thuế hộ kinh doanh, tránh chênh lệch với doanh nghiệp nhỏ
Ông Nguyễn Văn Được cũng đề nghị cần giảm tỉ lệ tính thuế thu nhập cá nhân cho hộ kinh doanh. Bởi lẽ cùng lĩnh vực nhưng doanh nghiệp siêu nhỏ có tỉ lệ nộp thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hơn.
Đơn cử lĩnh vực thương mại thì tỉ lệ thuế thu nhập cá nhân là 0,5% trong khi đó doanh nghiệp siêu nhỏ có tỉ lệ thuế thu nhập doanh nghiệp là 0,3%. Tương tự các lĩnh vực khác của hộ kinh doanh tỉ lệ thuế là 1,5%, 2%, 5%, 1%, trong khi cùng lĩnh vực này doanh nghiệp có tỉ lệ thuế thu nhập doanh nghiệp là: 1,2%, 1,5%, 4% và 0,5%.
