Mỹ - Iran duy trì mơ hồ trên bàn đàm phán

Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể của Tổng thống Donald Trump là Jared Kushner dự kiến sẽ gặp Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, Đài CNN dẫn lời Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với các phóng viên trước đó một ngày.

Nhiều thách thức

Trong khi đó Phó tổng thống JD Vance, người dẫn đầu phái đoàn Mỹ lần trước trong cuộc đàm phán đầu tiên kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28-2, hiện ở "chế độ chờ" để tham gia cùng Witkoff và Kushner nếu cảm thấy đó là "cách sử dụng thời gian hợp lý với ông", bà Leavitt cho biết thêm. 

Iran dù xác nhận ông Araghchi đã đến Pakistan ngày 24-4, nhưng chỉ nói đây là "chuyến công du đúng lúc" đi Pakistan, Oman và Nga để "phối hợp các vấn đề song phương", mà không đề cập cụ thể gì đến chuyện đàm phán với Mỹ.

Thứ nhất, phái đoàn lần này ở cấp thấp hơn lần trước, khi đại diện phía Mỹ lúc đó là ông Vance, còn phía Iran là Chủ tịch Quốc hội Mohammad-Bagher Ghalibaf.

Thứ hai, ngay cả trong cuộc đàm phán lần trước vào ngày 12-4, những nguồn tin tại chỗ đã mô tả cả ông Vance và ông Ghalibaf đều phải liên tục liên lạc về nhà để hỏi ý kiến. 

Điều đó cho thấy những người/tổ chức thực sự ra quyết định ở cả hai phía không có mặt ở bàn đàm phán, và lần này càng là như vậy. 

Cả hai ông Witkoff và Kushner bên phía Mỹ và ông Araghchi bên phía Iran do đó sẽ chủ yếu đóng vai trò người đưa tin, thay vì có thể đưa ra bất cứ quyết định lớn nào.

Cuối cùng, thái độ của Iran cho thấy Tehran, sau khi bị Mỹ - Israel tấn công bất ngờ và gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng, có vẻ đang đòi hỏi những nhượng bộ thực chất từ Washington trước khi chấp nhận đàm phán chính thức về bất kỳ điều gì. 

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmail Baghaei, cho biết trong một bài đăng trên X rằng không có cuộc gặp nào được lên kế hoạch ở Pakistan và Iran sẽ truyền đạt lập trường thông qua Pakistan. Tehran trước đó cũng công khai bác bỏ đàm phán chừng nào Mỹ còn phong tỏa các cảng biển của họ.

Chính quyền Trump tuyên bố vòng vây quân sự nhằm mục đích đập tan nền kinh tế Iran và gây áp lực buộc Tehran phải thỏa thuận. Còn Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth cho biết hôm 24-4 rằng trong khi lệnh phong tỏa hải quân sẽ tiếp tục, quân đội Mỹ vẫn sẵn sàng tấn công Iran một lần nữa theo lệnh của ông Trump. 

"Iran biết rằng họ vẫn có một cửa sổ mở để lựa chọn khôn ngoan tại bàn đàm phán", ông Hegseth nói với các phóng viên ở Lầu Năm Góc.

Sự mơ hồ cần thiết

Tất cả những vướng mắc chính trong cuộc thương lượng giữa hai bên vẫn còn nguyên và không có dấu hiệu gì sẽ sớm được giải quyết, bao gồm việc mở lại Hormuz; số phận của uranium làm giàu ở mức độ cao của Iran; yêu cầu của Tehran giải phong tỏa số tài sản 27 tỉ USD bị đóng băng ở nước ngoài; cơ chế cho các lực lượng ủy nhiệm do Iran hậu thuẫn; các lệnh cấm vận với Tehran; và vấn đề phát triển tên lửa đạn đạo.

Dẫu vậy một khả năng cũng không thể phủ nhận là tình trạng mơ hồ này được duy trì là có mục đích cụ thể: Để thương lượng có thể diễn ra mà không phải chịu quá nhiều sức ép từ cả bên ngoài lẫn bên trong mỗi nước. 

Về phía Mỹ, đó là sức ép từ báo chí chủ lưu, vốn không ưa chính quyền Trump, phe Dân chủ đối lập, cử tri, và cả các đồng minh của Mỹ, bao gồm Israel. 

Về phía Iran, đó có thể là sức ép từ những thành phần diều hâu và nghi kỵ Mỹ nhất trong cấu trúc quyền lực của chế độ, mà cuộc tấn công vừa qua của Mỹ đã càng củng cố lý lẽ cho họ.

"Chúng ta biết rằng về phía Tổng thống Mỹ Donald Trump, kỳ vọng cụ thể của ông là được nghe những gì Iran muốn nói", bà Kimberly Halkett, phóng viên của Đài Al Jazeera ở Islamabad, viết. "Nói cách khác, Mỹ hiểu rằng có một mong muốn từ phía Iran trình bày một loại đề xuất nào đó".

Theo bà Halkett, hiện giờ ở cả hai phía đều đang diễn ra tình trạng "phong tỏa thông tin có chủ đích" do lẽ "việc rò rỉ bất kỳ thông tin nào quá sớm đều có thể gây nguy hiểm cho các cuộc thảo luận và khả năng tiến triển về phía trước".