Hình minh họa tàu thăm dò Voyager 1 - Ảnh: NASA
Thiết bị bị ngừng hoạt động lần này là hệ thống đo hạt tích điện năng lượng thấp (LECP), vốn đã hoạt động gần như liên tục từ khi Voyager 1 được phóng vào năm 1977, để nghiên cứu gió Mặt trời và môi trường liên sao, theo trang ScienceAlert ngày 28-4.
Nguồn điện cạn dần
Quyết định này xuất phát từ thực tế nguồn điện của tàu đang cạn dần. Voyager 1 sử dụng ba máy phát nhiệt điện đồng vị phóng xạ (RTG), chuyển đổi nhiệt từ plutonium-238 thành điện năng.
Sau gần 50 năm vận hành, công suất của hệ thống này đã giảm đáng kể, mất khoảng 4 watt mỗi năm và hiện chỉ còn chưa tới một nửa so với ban đầu.
Do nguồn điện dự phòng ngày càng cạn kiệt, các kỹ sư buộc phải lựa chọn giữa việc duy trì thiết bị hay giữ cho toàn bộ hệ thống hoạt động ổn định.
Ngày 17-4, Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) đã gửi đi lệnh tắt LECP.
Đây không phải lần đầu Voyager 1 phải "hy sinh" thiết bị. Trước đó, hệ thống đo tia vũ trụ (CRS) đã bị tắt vào năm 2025, còn các hệ thống như camera và phổ kế tử ngoại đã ngừng hoạt động từ thập niên 1990.
Dù vậy, LECP vẫn là một trong những thiết bị quan trọng, từng cung cấp dữ liệu quý giá về môi trường không gian liên sao, bao gồm mật độ hạt và các "mặt sóng áp suất" ngoài rìa nhật quyển.
Tàu thăm dò Voyager 1 và Voyager 2 lần lượt tiến vào không gian liên sao trong hành trình khám phá vũ trụ - Ảnh: NASA
Sứ mệnh khám phá lâu nhất có thể
Việc tắt thiết bị cũng liên quan đến một sự cố bất ngờ xảy ra cuối tháng 2-2026 khi Voyager 1 ghi nhận sự sụt giảm điện năng trong quá trình xoay tàu.
Nếu điện áp giảm quá mức, hệ thống bảo vệ sẽ tự động tắt các thiết bị để duy trì hoạt động cơ bản, dẫn đến quá trình khôi phục kéo dài. Với khoảng cách lên tới 25 tỉ km, tín hiệu từ Trái đất phải mất hơn 23 giờ để đến tàu, khiến mọi thao tác đều cần tính toán cực kỳ thận trọng.
Hiện Voyager 1 vẫn còn hai thiết bị khoa học hoạt động: một thiết bị thu sóng plasma và một thiết bị đo từ trường. Đây là những "cửa sổ" hiếm hoi giúp con người quan sát môi trường ngoài Hệ Mặt trời, khu vực mà chưa tàu vũ trụ nào khác từng tiếp cận.
Theo nhóm quản lý sứ mệnh, mục tiêu hiện tại là duy trì hoạt động của tàu càng lâu càng tốt dù phải đánh đổi bằng việc tắt dần các thiết bị.
Song song đó, NASA đang chuẩn bị triển khai kế hoạch tiết kiệm năng lượng quy mô lớn mang tên "Big Bang".
Kế hoạch này sẽ tắt đồng loạt một số hệ thống tiêu tốn điện và chuyển sang chế độ vận hành tiết kiệm hơn để giữ nhiệt cho tàu. Các thử nghiệm dự kiến diễn ra trong tháng 5 và 6-2026 trước khi áp dụng chính thức sớm nhất vào tháng 7.
Nếu thành công, lượng điện tiết kiệm được có thể cho phép kích hoạt lại một số thiết bị như LECP trong tương lai.
Tuy nhiên, ngay cả khi không thể phục hồi, Voyager 1 vẫn tiếp tục hành trình lịch sử bằng cách lặng lẽ gửi về những tín hiệu cuối cùng từ vùng không gian chưa từng được khám phá.
