Cân nhắc đưa hành vi sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng vào Bộ luật Hình sự - Ảnh: Lực lượng chức năng cung cấp
Khó xác định ranh giới giữa hàng kém chất lượng với không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật
Tuy nhiên VCCI cho rằng Bộ luật Hình sự hiện hành đã có quy định về "hàng giả" (từ Điều 192-195). "Hàng kém chất lượng" là khái niệm khác biệt, chỉ hàng thật nhưng không đạt tiêu chuẩn.
Theo cơ quan này, ranh giới giữa "kém chất lượng" với "không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật" hoặc "sản phẩm lỗi" rất mỏng manh. Đặc biệt trong sản xuất công nghiệp khi tỉ lệ sản phẩm lỗi nhất định là không thể tránh khỏi. Khái niệm "hàng kém chất lượng" cũng chưa thực sự đủ rõ để đảm bảo tính chính xác trong áp dụng pháp luật hình sự.
Vì thế VCCI cho rằng hầu hết các nước xử lý "hàng kém chất lượng" bằng pháp luật bảo vệ người tiêu dùng, tức thể hiện trách nhiệm với sản phẩm và xử phạt hành chính như thu hồi sản phẩm, phạt tiền.
Theo đó, pháp luật chỉ hình sự hóa khi có yếu tố cố ý lừa dối hoặc gây nguy hiểm nghiêm trọng cho sức khỏe, tính mạng.
Do đó VCCI đề nghị cân nhắc không bổ sung tội danh riêng cho hành vi này. Trong trường hợp hàng kém chất lượng gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe, tính mạng, hoàn toàn có thể xử lý theo các tội danh hiện hành như Điều 317 (vi phạm quy định về an toàn thực phẩm) hoặc Điều 360 (thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng).
Cùng với việc bổ sung tội danh trên, VCCI cho rằng với một số hành vi mới liên quan tới hoạt động sản xuất kinh doanh cần được cân nhắc kỹ lưỡng hơn. Trong đó có hành vi thiết lập hệ thống để cung cấp trái phép dịch vụ phát thanh, truyền hình trên mạng Internet.
Cũng theo VCCI, đây là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, tức vi phạm quy định về giấy phép. Tại các nước OECD, hành vi này thường xử lý bằng biện pháp hành chính, chỉ hình sự hóa khi có yếu tố gian lận, lừa đảo hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho người tiêu dùng.
Rủi ro pháp lý nếu không đánh giá kỹ tác động
Với hành vi trái phép liên quan đến hoạt động kinh doanh, giao dịch tiền ảo, tiền kỹ thuật số, tài sản ảo, theo VCCI, đây là lĩnh vực mà khung pháp lý quản lý còn đang xây dựng. Trong khi đó việc hình sự hóa hành vi "trái phép" sẽ tạo ra rủi ro pháp lý rất lớn trong khi việc mô tả hành vi còn rất chung chung, chưa rõ mức độ, hậu quả.
Ngoài ra còn các quy định về định giá, kiểm toán, kiểm định, giám định; hành vi trong lĩnh vực ngân hàng như bảo lãnh tín dụng, quản lý tài sản bảo đảm, quản lý khoản vay sau giải ngân; hành vi gây ra trái phép tiếng ồn, độ rung và mùi vượt tiêu chuẩn.
Việc bổ sung mới các hành vi vào dự luật tác động rất lớn đến quyền con người, quyền công dân và ảnh hưởng tới môi trường đầu tư kinh doanh khi đặt các pháp nhân thương mại vào những rủi ro pháp lý mới.
"Mọi đề xuất hình sự hóa hành vi mới cần trả lời được câu hỏi: biện pháp hành chính, dân sự, kỷ luật đã thực sự không đủ để xử lý chưa? Đây chính là nguyên tắc 'xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng' mà Nghị quyết 68 đã khẳng định" - VCCI góp ý.
