Tái cấu trúc mô hình phát triển của đô thị TP.HCM

Từ đó sớm trở thành TP văn minh, hiện đại, sáng tạo, trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng (Trưởng Ban quản lý Khu công nghệ cao TP.HCM):

Trao quyền để TP.HCM chủ động thử nghiệm mô hình mới, công nghệ mới

Đây không chỉ là định hướng phát triển kinh tế mà còn là yêu cầu tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển đô thị của TP.HCM trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Nhiều năm qua, TP.HCM tăng trưởng chủ yếu dựa vào mở rộng không gian đô thị, đầu tư hạ tầng và khai thác lợi thế truyền thống. Tuy nhiên mô hình này đang dần chạm ngưỡng.

Nếu không chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo thì TP sẽ khó duy trì vai trò đầu tàu kinh tế cũng như cạnh tranh với các trung tâm lớn trong khu vực châu Á.

Điểm rất quan trọng của nghị quyết 09 là xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là lĩnh vực hỗ trợ mà phải trở thành động lực tăng trưởng cốt lõi. Điều này phù hợp xu hướng phát triển của các siêu đô thị hiện đại, nơi dữ liệu, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quyết định năng lực cạnh tranh đô thị.

Theo tôi, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt lần này đã bước đầu thể hiện tinh thần đó. Tư duy xây dựng luật có sự chuyển biến từ quản lý hành chính truyền thống sang quản trị đô thị hiện đại dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Những nội dung như đô thị khoa học công nghệ, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), chính quyền số, trung tâm dữ liệu, hạ tầng số hay mô hình kinh tế mới cho thấy TP.HCM đang được định vị trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực.

Cơ chế phân quyền mạnh cho TP là yếu tố rất quan trọng. Trong lĩnh vực khoa học công nghệ và chuyển đổi số, nếu mọi vấn đề đều phải xin ý kiến theo quy trình truyền thống thì sẽ khó theo kịp tốc độ phát triển công nghệ toàn cầu.

Việc trao quyền để TP.HCM chủ động thử nghiệm mô hình mới, công nghệ mới và chính sách mới là rất cần thiết.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa đầy đủ tinh thần nghị quyết 09, dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần tiếp tục hoàn thiện ở một số nội dung cốt lõi liên quan khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Dự thảo đã nhắc nhiều đến chuyển đổi số, AI, dữ liệu hay đổi mới sáng tạo nhưng phần lớn vẫn mang tính định hướng. Điều TP cần không chỉ là quan điểm mà là các công cụ thể chế đủ mạnh để triển khai thực tế.

Trong kỷ nguyên số, dữ liệu là tài nguyên chiến lược của đô thị. Vì vậy cần có cơ chế rõ ràng về dữ liệu mở, chia sẻ dữ liệu liên thông, khai thác dữ liệu công và quản trị dữ liệu đô thị. Nếu không giải quyết được bài toán dữ liệu thì rất khó xây dựng chính quyền số hay đô thị thông minh đúng nghĩa.

Bên cạnh đó, TP.HCM cần có cơ chế sandbox mạnh hơn cho AI, fintech, blockchain, xe tự hành, drone và các mô hình kinh doanh mới. Sandbox không chỉ là thử nghiệm công nghệ mà còn là thử nghiệm thể chế.

Nghị quyết 09 đã mở ra tầm nhìn phát triển rất lớn cho TP.HCM trong giai đoạn mới. Vấn đề quan trọng hiện nay là phải nhanh chóng thể chế hóa tinh thần đó bằng một Luật Đô thị đặc biệt thực sự đột phá, đủ mạnh, đủ linh hoạt và đủ khả năng cạnh tranh quốc tế.

Nếu làm được điều này, TP.HCM sẽ trở thành trung tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (thành viên Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội):

Đào tạo nhân lực chất lượng cao, thu hút nhân tài cho TP.HCM

Nghị quyết 09 đã đặt ra một hệ điều hành chiến lược, trong đó nguồn nhân lực chất lượng cao và lực lượng sản xuất mới được định vị là động cơ cốt lõi thúc đẩy toàn bộ cỗ xe kinh tế - xã hội của TP.HCM vươn tầm quốc tế.

Rõ ràng, phát triển nhân lực trong giai đoạn này không còn là câu chuyện của những giải pháp mang tính bổ sung mà phải là một cuộc cách mạng mang tính cấu trúc, đòi hỏi sự thay đổi căn bản từ tư duy quản lý nhà nước đến mô hình vận hành của các định chế giáo dục.

Để thu hút và trọng dụng nhân tài một cách thực chất, TP.HCM cần chuyển dịch từ tư duy "trải thảm đỏ bằng thu nhập" sang "kiến tạo hệ sinh thái dung dưỡng sáng tạo".

Hãy nhìn vào bài học lịch sử của Singapore từ những thập niên trước thông qua chiến lược của Cơ quan Khoa học, công nghệ và nghiên cứu (ASTAR) hay mô hình Thung lũng Silicon của Mỹ.

Theo đó, TP phải mạnh dạn áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong quản lý khoa học, cho phép khoán chi đến sản phẩm cuối cùng, chấp nhận tỉ lệ rủi ro và thất bại trong nghiên cứu mạo hiểm.

Đồng thời thiết lập các mô hình "kinh tế tri thức thu nhỏ" xung quanh Đại học Quốc gia TP.HCM và Khu Công nghệ cao để tạo ra lực hút tự nhiên đối với dòng vốn xám toàn cầu.

Trong kỷ nguyên của AI, chip bán dẫn, công nghệ sinh học và tài chính xanh, TP.HCM cần những con số biết nói thay vì các định hướng định tính.

Cụ thể, để hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế số chiếm 40% GRDP vào năm 2030, TP cần một chiến lược tăng tốc đào tạo, nhất là nhân lực chất lượng cao trong các ngành kinh tế mũi nhọn như thiết kế và đóng gói vi mạch bán dẫn, dữ liệu lớn và AI trong vòng năm năm tới.

Hiện tại, tỉ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ của TP tương đối cao so với bình quân cả nước nhưng lại là nút thắt cổ chai nếu đặt cạnh tiêu chuẩn của các đô thị như Seoul hay Đài Bắc, nơi tỉ lệ này vượt trên 50% ở các ngành công nghiệp mũi nhọn.

Để san lấp khoảng cách này, TP cần thực hiện mô hình "liên minh đào tạo" ba bên, bắt buộc các tập đoàn công nghệ lớn khi nhận ưu đãi đầu tư phải cam kết chuyển giao công nghệ và phối hợp với các trường đại học xây dựng chương trình giảng dạy theo tiêu chuẩn kiểm định quốc tế...

PGS.TS Trần Hoàng Ngân (đại biểu Quốc hội TP.HCM):

Bệ phóng vững chắc để TP.HCM phát triển nhanh, bền vững

Một thể chế tương thích không chỉ giúp TP.HCM nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, hướng tới mô hình quản trị một TP xanh - sạch - thông minh - hiện đại, đây cũng sẽ là bệ phóng vững chắc giúp TP.HCM huy động được sức mạnh của các nguồn lực để phát triển nhanh, bền vững.

PGS.TS Trần Hoàng Ngân

Nếu trước đây các nghị quyết chủ yếu tập trung vào nội dung cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện cho TP phát triển thì với nghị quyết 09 tư duy đã đi xa hơn. Đó là từ cơ chế đặc thù tiến tới kiến tạo một nền tảng thể chế mới cho "siêu đô thị" TP.HCM.

Đây có thể coi là điểm rất quan trọng, bởi TP.HCM hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã thành một

"TP.HCM trong kỷ nguyên mới" - một đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và là cực tăng trưởng quan trọng của cả nước.

Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị đã gửi trao các nhiệm vụ rất quan trọng trong kỷ nguyên mới để TP.HCM trở thành biểu tượng phát triển năng động của Việt Nam. Đồng thời là nơi hội tụ khát vọng phát triển, năng lực cạnh tranh toàn cầu và tinh thần đổi mới sáng tạo.

Nghị quyết cũng nhấn mạnh mục tiêu đưa TP.HCM đến năm 2045 trở thành đô thị văn minh, hiện đại, năng động, sáng tạo, trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo của châu Á.

Tầm nhìn đến năm 2075, TP.HCM sẽ vươn lên thành đô thị toàn cầu thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện ngang tầm với các đô thị phát triển trên thế giới, tăng trưởng xanh, bền vững, chất lượng cuộc sống cao, thích ứng với biến đổi khí hậu, duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP tối thiểu phải đạt 10%...

Để thực hiện được các nhiệm vụ rất quan trọng này, thời gian tới cùng với tuyên truyền nhằm tạo sự đồng thuận thì TP cần phối hợp các cơ quan trung ương, Quốc hội, Chính phủ để lãnh đạo, chỉ đạo việc xây dựng, ban hành Luật Đô thị đặc biệt và các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, đồng thời hoàn thiện hệ thống quy hoạch, quy định về đầu tư, tài chính, ngân sách, xây dựng... có liên quan.

Trong đó, luật phải kiến tạo được thể chế vượt trội, phân cấp phân quyền triệt để, tăng cường thẩm quyền trách nhiệm người đứng đầu các cấp gắn liền với cơ chế kiểm soát quyền lực nhằm giải phóng tiềm năng phát triển hiện tại của TP mà còn phải mang tầm nhìn chiến lược dài hạn, đi trước đón đầu theo đúng tinh thần của nghị quyết 09.