Trung tâm Nghiên cứu và phát triển nông nghiệp công nghệ cao, xã Nhuận Đức, TP.HCM - Ảnh: T.T.D.
Tôi là một người nông dân đã gắn bó với ruộng đồng hơn bốn mươi năm. Cuộc đời của tôi cũng giống như bao người nông dân khác ở quê hương mình, quanh năm gắn với những mùa vụ, với nắng gió và những lo toan thường trực về giá cả nông sản.
Ra đi để trở về
Trong ký ức của tôi, quê hương từng rất đông vui. Những ngày hè, tiếng trẻ con chạy nhảy vang khắp xóm làng. Những buổi chiều, người dân ngồi trước sân nhà trò chuyện sau một ngày lao động.
Thế nhưng, mỗi lần nhìn những ngôi nhà vắng bóng người trẻ, tôi lại cảm thấy trong lòng có điều gì đó hụt hẫng. Những cánh đồng vẫn còn đó, những khu vườn vẫn còn đó, nhưng lực lượng lao động trẻ ngày càng ít đi. Không ít người nghĩ rằng nông thôn là nơi để rời đi, còn thành phố mới là nơi để lập nghiệp.
Tôi cũng từng nghĩ như vậy. Cho đến khi chứng kiến sự trở về của một số người trẻ tại địa phương. Các em trở về với kiến thức, với công nghệ và với một niềm tin rằng quê hương hoàn toàn có thể phát triển theo một cách khác.
Những ngày đầu, tôi không hiểu nhiều về những điều các em nói. Nào là chuyển đổi số, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc hay phát triển bền vững. Đối với một người nông dân quen với việc cầm cuốc hơn cầm điện thoại như tôi, những khái niệm ấy nghe vừa lạ vừa xa vời.
Tuy nhiên, điều khiến tôi thay đổi suy nghĩ không phải là những lời giới thiệu hay những khẩu hiệu đẹp đẽ. Điều khiến tôi thay đổi là những kết quả thực tế mà các em mang lại cho bà con.
Người nông dân vùng quê trong mắt tác giả.
Từ trước đến nay, người nông dân chúng tôi chủ yếu tập trung vào sản xuất. Chúng tôi biết cách trồng cây, chăm cây và thu hoạch sản phẩm. Nhưng chúng tôi ít biết cách quảng bá sản phẩm hay tiếp cận khách hàng. Phần lớn nông sản được bán cho thương lái với giá cả phụ thuộc vào thị trường. Có những năm được mùa nhưng thu nhập lại không cao vì giá xuống thấp. Nhưng các bạn trẻ đã giúp chúng tôi nhìn thấy một hướng đi mới.
Thông qua những buổi tập huấn chuyển đổi số ở địa phương tổ chức, các em hướng dẫn bà con sử dụng điện thoại thông minh để ghi chép nhật ký sản xuất. Các em hỗ trợ tạo tài khoản mạng xã hội đăng bài tiếp cận người tiêu dùng và livestream bán hàng. Các em dạy cách chụp ảnh, quay video và giới thiệu nông sản trên mạng xã hội một cách thu hút hơn.
Ban đầu, nhiều người còn e ngại vì cho rằng mình đã lớn tuổi, khó tiếp cận công nghệ. Nhưng nhờ sự kiên nhẫn của các em, bà con dần quen hơn với những công cụ mới. Từ chỗ chỉ biết bán hàng trong phạm vi địa phương, nhiều hộ dân đã có thể tiếp cận khách hàng ở những tỉnh thành khác, đối tác lớn xuất khẩu, cải thiện đáng kể thu nhập của hộ nông dân.
Mang niềm tin cho người nông dân
Điều đáng quý nhất là các em không chỉ giúp chúng tôi bán sản phẩm. Các em giúp chúng tôi hiểu rằng nông sản không chỉ là một loại hàng hóa, mà còn là câu chuyện về vùng đất, con người và quá trình sản xuất ẩn chứa trong từng sản phẩm.
Một sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được sản xuất bằng quy trình hữu cơ và được kể bằng một câu chuyện chân thật sẽ có giá trị cao hơn rất nhiều. Bên cạnh việc hỗ trợ chuyển đổi số, người trẻ còn mang đến cho quê hương một tư duy mới về phát triển xanh.
Trong nhiều năm, việc đốt rơm rạ sau thu hoạch đã trở thành hình ảnh quen thuộc ở nhiều vùng nông thôn. Chúng tôi làm như vậy vì nghĩ rằng đó là cách nhanh nhất để dọn đồng. Tuy nhiên, ít ai nhận ra rằng những làn khói ấy đang góp phần làm gia tăng ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính.
Các bạn trẻ đã hướng dẫn bà con tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ. Rơm rạ, lá cây và nhiều loại phụ phẩm khác không còn bị xem là rác thải mà trở thành nguồn tài nguyên có giá trị. Nhờ đó, những mô hình sản xuất xanh từng bước được hình thành.
Nhiều hộ dân giảm sử dụng phân bón hóa học, tăng cường sử dụng phân hữu cơ và các chế phẩm sinh học. Không chỉ giúp tiết kiệm chi phí sản xuất, cách làm này còn góp phần bảo vệ đất đai và nguồn nước cho các thế hệ tương lai.
Từ những thay đổi nhỏ ấy, tôi nhận ra rằng bảo vệ môi trường không phải là trách nhiệm của riêng ai. Đó là trách nhiệm của tất cả chúng ta, đặc biệt là những người đang sống nhờ vào thiên nhiên.
Theo tôi, điều giá trị nhất mà người trẻ mang về quê hương không phải là công nghệ hay những dự án lớn. Điều giá trị nhất là niềm tin rằng người nông dân hoàn toàn có thể làm chủ công nghệ, rằng nông sản Việt Nam có thể tạo ra giá trị cao hơn nếu được đầu tư đúng hướng, rằng nông thôn không phải là nơi tụt lại phía sau trong quá trình phát triển. Và trên hết là niềm tin rằng quê hương có thể trở thành nơi đáng sống, đáng lập nghiệp đối với thế hệ trẻ.
Tương lai nông nghiệp trong tay người trẻ
Ngày nay, khi đi qua những cánh đồng xanh mướt hay những khu vườn trĩu quả, tôi cảm nhận rõ sự thay đổi đang diễn ra từng ngày. Những thay đổi ấy có thể chưa quá lớn lao, nhưng chúng giống như những hạt giống tốt đang được gieo xuống mảnh đất quê hương.
Tôi tin rằng nếu có thêm nhiều người trẻ lựa chọn quay về, nhiều vùng quê sẽ có cơ hội phát triển mạnh mẽ hơn. Người trẻ có tri thức, có khả năng tiếp cận công nghệ và có tư duy đổi mới. Người nông dân có kinh nghiệm sản xuất, chịu thương chịu khó, và tình yêu với đất đai. Khi hai thế hệ cùng đồng hành, chúng ta có thể tạo nên những giá trị bền vững cho cộng đồng.
Từ góc nhìn của một người nông dân, tôi hiểu rằng sự phát triển của quê hương không thể chỉ trông chờ vào chính quyền hay doanh nghiệp. Sự phát triển ấy cần sự chung tay của tất cả mọi người, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Tôi tin rằng mỗi người trẻ trở về là một hạt giống của sự đổi thay. Và khi những hạt giống ấy cùng nảy mầm trên khắp các vùng quê Việt Nam, chúng ta sẽ có thêm nhiều làng quê xanh hơn, giàu đẹp hơn và đáng sống hơn.
