Chuyên đề Thời thanh xuân trên tuyến đường 1C huyền thoại tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh (TPHCM) đang thu hút đông đảo du khách tham quan, tái hiện hành trình huyền thoại của lực lượng thanh niên xung phong Tây Nam Bộ trong kháng chiến chống Mỹ.
Từ năm 1966 trở đi, tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa phát hiện và phong tỏa gắt gao, gây khó khăn trong việc chi viện cho chiến trường Tây Nam Bộ. Con đường vận chuyển qua đất Campuchia rồi đưa hàng về chiến trường B2 (chiến trường Nam Bộ) trở nên trọng yếu.
Ngày 19/5/1966, Quân khu 9 thành lập Đoàn 195 (trụ sở đóng tại huyện Túc Mía, tỉnh Kam Pốt, Vương quốc Campuchia) với nhiệm vụ tiếp nhận hàng chi viện từ biên giới Campuchia đưa về chiến trường Tây Nam Bộ. Tuyến vận tải này mang mật danh 1C, là sự tiếp nối của tuyến đường Hồ Chí Minh trên bộ ở đất Tây Nam Bộ.
Phần đầu tiên của triển lãm với chủ đề Nơi huyền thoại bắt đầu giới thiệu sự ra đời và vai trò chiến lược của tuyến đường 1C. Thời điểm đó, đường 1C là hành lang vận tải bí mật, đảm bảo giao thông, hậu cần giữa Trung ương và chiến trường Tây Nam Bộ, phục vụ lâu dài cho công tác chi viện và chiến đấu.
Tháng 9/1966, Khu ủy miền Tây ra Nghị quyết số 53/66-TPVA về việc thành lập Đoàn Thanh niên xung phong phục vụ trên tuyến vận tải 1C.
Tháng 4/1967, Khu ủy Khu 9 giao nhiệm vụ cho đồng chí Lê Văn Bình (bí danh Năm Hạnh - Bí thư Khu đoàn Tây Nam Bộ) thành lập Liên đội I Thanh niên xung phong, chịu trách nhiệm vận chuyển vũ khí và hàng hóa từ biên giới Campuchia về miền Tây Nam Bộ.
Lực lượng của Liên đội I lúc cao điểm lên tới hơn 800 người, trong đó phần lớn là nữ. Họ chủ yếu ở độ tuổi 18-20, một số còn rất trẻ, chỉ 14-15 tuổi nhưng đã khai tăng tuổi để được tòng quân. Phần lớn trong số họ đến từ Cà Mau, Sóc Trăng, Rạch Giá, Trà Vinh và Cần Thơ.
Sau chiến dịch Tết Mậu Thân năm 1968, quân đội Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa đã chú ý đến hoạt động tiếp tế vũ khí cho quân Giải phóng trên chiến trường Tây Nam Bộ. Đối phương đã dồn toàn lực, sử dụng các biện pháp chiến tranh hiện đại, mở nhiều đợt hành quân với quy mô lớn nhằm triệt hạ tuyến đường tiếp tế này.
Phần hai của triển lãm với chủ đề Trong vòng vây lửa đạn là những hình ảnh về các hoạt động ngăn chặn của quân đội Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa đối với đường 1C.
Quân đội Mỹ sử dụng nhiều thủ đoạn để triệt phá tuyến vận chuyển, từ phun thuốc khai quang hai bên tuyến kênh đến điều động tàu chiến hiện đại nhằm cắt đứt nguồn tiếp tế của quân Giải phóng.
Với sự am hiểu địa bàn, sức khỏe dẻo dai và lòng dũng cảm, thanh niên xung phong góp phần giữ an toàn cho tuyến hậu cần chi viện chiến trường khu 9 và các chiến trường lân cận, đồng thời sát cánh cùng bộ đội chủ lực trong chiến đấu.
Thực tế, địa hình sông rạch, rừng tràm Tây Nam Bộ tuy thuận lợi cho ẩn nấp nhưng cũng dễ bị lộ khi đối phương kiểm soát chặt các tuyến giao thông, tuần tra ngày đêm và liên tục phục kích. Việc vận chuyển số lượng lớn vũ khí, người và lương thực qua nhiều địa bàn càng làm tăng nguy cơ bị phát hiện.
Trong ảnh là Đoàn vận tải 161, đơn vị hậu cần thuộc tỉnh đội An Giang đang thực hiện nhiệm vụ vận chuyển vũ khí xuyên rừng.
Bất chấp các cuộc đánh phá bằng bộ binh, oanh tạc bằng máy bay vô cùng ác liệc của quân đội Mỹ, người dân Tây Nam Bộ vẫn ngày đêm vận chuyển vũ khí phục vụ chiến đấu.
Bên cạnh những giờ chiến đấu căng thẳng, các chiến sĩ vẫn duy trì những tiết học y tá ngay giữa rừng sâu. Đây là khóa I thuộc Đoàn 195 trên tuyến đường 1C, ảnh được chụp ngày 6/8/1969.
Chia sẻ cảm xúc sau khi tham quan triển lãm, bạn Khắc Huy (phường An Hội Đông, TPHCM) không giấu được sự xúc động và lòng khâm phục trước thế hệ cha ông.
"Qua những hình ảnh và tư liệu về tuyến đường huyền thoại 1C, tôi thực sự ấn tượng trước sự anh dũng và mưu trí của cha ông trong từng chiến thuật. Đó là một trong những yếu tố quan trọng, góp phần vào hành trình giành lại tự do, hòa bình cho dân tộc" - Khắc Huy bày tỏ.
Trong khi đó, chị Amelia (du khách đến từ Úc) cũng hào hứng khi lần đầu tìm hiểu triển lãm về lịch sử.
"Tôi thực sự bất ngờ trước những chiến thuật tài tình của người dân Việt Nam trong cuộc chiến bảo vệ Tổ quốc, cũng như tinh thần đoàn kết phi thường của họ" - chị Amelia chia sẻ.
Phần cuối của trưng bày là Hồi ức và tri ân - ký ức của nhân chứng và sự tiếp nối trách nhiệm hôm nay.
Suốt những năm tháng hoạt động, lực lượng thanh niên xung phong đường 1C cùng chính quyền và du kích địa phương bám địa bàn, bền bỉ vận chuyển vũ khí, phương tiện chiến tranh và đưa đón cán bộ - sẵn sàng hy sinh vì nhiệm vụ. Dù đối phương tìm mọi cách truy quét và hủy diệt, họ vẫn chiến đấu không ngơi nghỉ, không chỉ bằng sức lực mà bằng cả ý chí không bao giờ khuất phục.
Nhiều kỷ vật như kẹp tóc ba lá, tấm vải thêu của các nữ thanh niên xung phong và vải dù dùng để gói hài cốt đồng đội... cũng được trưng bày tại đây.
Tuyến đường 1C và Liên đội I Thanh niên xung phong mãi là minh chứng sáng ngời cho lòng yêu nước và tinh thần quật cường của thế hệ trẻ Việt Nam - những người đã hiến dâng cả thanh xuân cho Tổ quốc, để tuổi trẻ ấy hóa thành bất tử.
