Tại phiên thảo luận tình hình kinh tế - xã hội mới đây, đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) cho rằng mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng/tháng mà Bộ Nội vụ đề xuất là hợp lý về mặt kỹ thuật, nhưng chưa đủ để tạo chuyển biến rõ rệt về đời sống cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.
Theo ông, mức lương cơ sở nên được nâng lên khoảng 2,65–2,7 triệu đồng/tháng, tương đương mức tăng 13–15% so với hiện hành. Đây được xem là ngưỡng giúp giảm bớt áp lực chi tiêu, nhất là khi giá nhiều mặt hàng thiết yếu vẫn duy trì ở mức cao.
Giải trình về phương án 2,53 triệu đồng/tháng (dự kiến áp dụng từ 1/7), Bộ Nội vụ cho biết mức lương cơ sở hiện hành 2,34 triệu đồng chỉ bằng khoảng 56,12% mức lương tối thiểu vùng bình quân của khu vực doanh nghiệp.
Mặt bằng lương trong khu vực công còn thấp khiến đời sống cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang gặp nhiều khó khăn.
Theo Bộ Nội vụ, việc điều chỉnh lên 2,53 triệu đồng/tháng là cần thiết nhằm cải thiện thu nhập, tạo động lực làm việc, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của hệ thống công vụ.
Tăng là cần thiết
PGS.TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đời sống xã hội, cho rằng tăng lương cơ sở là cần thiết trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng cao, trong khi khối lượng công việc khu vực công ngày càng lớn.
Theo ông, khác với lương tối thiểu vùng phải cân đối giữa doanh nghiệp và người lao động, lương cơ sở phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách nhà nước nên có thể chủ động điều chỉnh hơn.
Mức đề xuất 2,7 triệu đồng/tháng được đánh giá có cơ sở, nhất là khi nhiều công chức, viên chức đang phải đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn do quá trình tinh gọn bộ máy.
“Khi áp lực công việc gia tăng, thu nhập cần được cải thiện để tạo động lực và giữ chân người làm việc”, ông Lộc nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân), cho rằng phương án tăng lương cơ sở lên khoảng 2,53 triệu đồng theo đề xuất trước đây đã trở nên “lạc hậu” trong bối cảnh mặt bằng giá có nhiều biến động sau gần một năm.
Theo ông, điều quan trọng không nằm ở con số danh nghĩa của tiền lương, mà là sức mua thực tế – tức lượng hàng hóa, dịch vụ mà người lao động có thể chi trả từ thu nhập của mình.
“Giá xăng dầu và nhiều mặt hàng thiết yếu thời gian qua biến động mạnh. Nếu chỉ tăng lương để bù trượt giá thì thu nhập thực tế gần như không cải thiện”, ông Lạng nhấn mạnh.
Vị chuyên gia cho rằng việc điều chỉnh lương cần dựa trên các chỉ số giá mới nhất, phản ánh đúng biến động của nền kinh tế. Với cách tiếp cận này, mức tăng nên cao hơn đề xuất cũ, thậm chí có thể tiệm cận hoặc vượt ngưỡng 2,7 triệu đồng nếu tính toán đầy đủ.
“Cần đảm bảo tăng lương là tăng thật, chứ không phải chỉ để bù lạm phát. Khi đó, người lao động mới cảm nhận được sự cải thiện và có động lực làm việc tốt hơn”, ông nói.
Ông Lạng cũng cảnh báo rủi ro nếu điều chỉnh lương không đi kèm các biện pháp kiểm soát chi phí đầu vào. Việc tăng lương có thể khiến chi phí sản xuất tăng, từ đó đẩy giá hàng hóa lên cao và tạo ra vòng xoáy bất lợi.
“Nhà nước cần đồng thời có chính sách bình ổn giá, đặc biệt với các yếu tố đầu vào như điện, nước, nguyên vật liệu… để tránh việc tăng lương lại dẫn tới tăng giá”, ông phân tích.
Phải dựa vào nguồn lực, cân đối ngân sách
Ở chiều ngược lại, nguyên Thứ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội Phạm Minh Huân cho rằng phương án tăng lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng/tháng không phải không có cơ sở, bởi đã được tính toán dựa trên nguồn lực hiện có.
Theo ông Huân, việc tăng lương cần đặt trong khả năng chi trả của ngân sách nhà nước, nếu điều chỉnh quá mạnh khi chưa đảm bảo nguồn chi sẽ tạo áp lực lớn lên ngân sách và kéo theo nhiều hệ lụy.
Một chuyên gia kinh tế cho rằng, việc điều chỉnh tăng lương cơ sở là cần thiết, nhưng phải được thực hiện trên cơ sở cân đối nhiều yếu tố: lạm phát, ngân sách, năng suất lao động và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế.
“Tăng lương là mục tiêu đúng, nhưng phải đi cùng với tăng trưởng và ổn định vĩ mô. Nếu làm tốt, đây sẽ là động lực quan trọng để cải thiện đời sống người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững”, ông nói.
Dù có nhiều ý kiến đề xuất nâng mức cao hơn, Bộ Nội vụ vẫn đề nghị giữ nguyên phương án trong dự thảo để đảm bảo đúng chủ trương và cân đối vĩ mô.
Hiện dự thảo Nghị định về mức lương cơ sở đang được Bộ Tư pháp thẩm định, dự kiến trình Chính phủ xem xét thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/7 tới.
