Nhiều năm qua, ngành gỗ và lâm sản Việt Nam duy trì đà tăng trưởng tích cực trong xuất khẩu, tạo việc làm và nâng cao giá trị ngành lâm nghiệp. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 17,2 tỷ USD. 4 tháng đầu năm nay, xuất khẩu nhóm mặt hàng này đạt 5,57 tỷ USD.
Hiện cả nước có gần 4,9 triệu ha rừng trồng, trong đó khoảng 2 triệu ha do 1,5 triệu hộ dân quản lý và khai thác. Sản lượng gỗ khai thác đạt trên 50 triệu m3 mỗi năm, là nguồn nguyên liệu quan trọng cho ngành chế biến gỗ xuất khẩu.
Ngoài ra, mỗi năm nước ta còn nhập khẩu khoảng 10 triệu m3 gỗ và sản phẩm gỗ sơ chế để phục vụ sản xuất và xuất khẩu.
Tại tọa đàm “Chính sách thuế giá trị gia tăng trong ngành gỗ: Thực trạng và giải pháp” ngày 14/5, ông Cao Xuân Thanh, đại diện Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, cho biết từ ngày 1/1/2026, nhiều quy định mới liên quan đến thuế VAT đối với sản phẩm gỗ sơ chế có hiệu lực, gồm: Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi, Nghị định 181, Nghị định 39 và Thông tư 84 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Theo Thông tư 84, “gỗ sơ chế thông thường” là gỗ sau khai thác được xử lý qua các công đoạn ban đầu (cắt, cưa xẻ, bóc, băm, nghiền...) nhưng chưa làm thay đổi bản chất của gỗ, nhằm tạo nguyên liệu hoặc bán thành phẩm phục vụ các công đoạn chế biến, sản xuất sản phẩm gỗ, kinh doanh tiếp theo, tạo thuận lợi cho vận chuyển, lưu kho và bảo quản. Các sản phẩm gồm gỗ xẻ thô, gỗ bóc, dăm gỗ và phụ phẩm chế biến như mùn cưa, dăm bào...
Tuy nhiên, quá trình áp dụng hiện vẫn tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau. Một số địa phương chỉ miễn thuế đối với doanh nghiệp trực tiếp sở hữu rừng trồng và tự sơ chế; trong khi địa phương khác cho phép cả doanh nghiệp thu mua nguyên liệu rồi sơ chế được hưởng chính sách tương tự.
Một số địa phương cũng chưa công nhận gỗ xẻ đã qua sấy là sản phẩm sơ chế thông thường, dù hoạt động sấy đã được quy định trong Nghị định 181.
Đối với nguyên liệu gỗ nhập khẩu phục vụ chế biến, dù luật quy định thuộc diện không chịu thuế VAT nhưng hiện vẫn thiếu hướng dẫn cụ thể, khiến doanh nghiệp tiếp tục phải kê khai và nộp thuế.
Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho rằng việc thiếu thống nhất trong áp dụng chính sách không chỉ làm gia tăng rủi ro về hóa đơn, chứng từ, mà còn ảnh hưởng đến khả năng chứng minh tính hợp pháp của chuỗi cung ứng trước các thị trường xuất khẩu lớn như Mỹ và EU - nơi đang siết chặt yêu cầu truy xuất nguồn gốc và chống gian lận thương mại.
Từ thực tế trên, ông Thanh cho hay doanh nghiệp đang có tâm lý e ngại sử dụng gỗ rừng trồng trong nước, do gặp khó khăn trong giải trình hồ sơ và truy xuất nguồn gốc. Nếu tình trạng này kéo dài, khoảng 1,5 triệu hộ trồng rừng có nguy cơ gặp khó khăn trong tiêu thụ gỗ nguyên liệu.
Tại tọa đàm, ông Cù Văn Dũng - đại diện doanh nghiệp gỗ tại Phú Thọ, thừa nhận, có địa phương cho rằng chỉ doanh nghiệp trực tiếp sở hữu rừng, khai thác và sơ chế mới thuộc diện không chịu thuế. Trong khi đơn vị thu mua gỗ nguyên liệu từ người dân rồi sơ chế để bán ra vẫn bị xem là hoạt động sản xuất kinh doanh chịu thuế VAT.
Không chỉ vấn đề thuế VAT, việc hoàn thuế hiện nay còn nhiều bất cập. Có doanh nghiệp bị “treo” hàng chục tỷ đồng tiền hoàn thuế trong nhiều tháng, nhiều năm do vướng xác minh hồ sơ nguồn gốc hàng hóa, ảnh hưởng lớn đến dòng tiền sản xuất và kinh doanh.
Ngoài ra, cơ sở xuất khẩu còn gặp khó về quy định thanh toán không dùng tiền mặt trong hoạt động thu mua gỗ nguyên liệu. Nguyên nhân là vùng trồng rừng chủ yếu nằm ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, nơi hạ tầng ngân hàng và công nghệ số còn hạn chế. Trong khi đó, chuỗi thu mua gỗ phải qua nhiều tầng nấc trung gian, từ hộ dân, tổ khai thác, thương lái đến đại lý thu gom và công ty.
“Thậm chí, cả sóng điện thoại, Internet ở nhiều vùng rừng núi còn không ổn định thì rất khó triển khai đồng bộ thanh toán điện tử”, ông Dũng nói.
Để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp ngành gỗ trong quá trình thực thi chính sách thuế VAT mới, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam đề nghị Bộ Tài chính sớm ban hành hướng dẫn thống nhất để cơ quan thuế địa phương áp dụng đồng bộ quy định thuế VAT đối với sản phẩm gỗ sơ chế thông thường.
Hiệp hội cũng kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định rõ gỗ xẻ qua sấy nhưng chưa bào nhẵn vẫn thuộc nhóm sơ chế thông thường và có hướng dẫn cụ thể đối với gỗ nhập khẩu thuộc diện không phải kê khai, nộp thuế VAT.
