Theo bản tin của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), 5 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam ước đạt 2,98 tỷ USD, tăng 29,4% so với cùng kỳ năm 2025.
Số liệu thống kê cũng cho thấy, tỷ trọng xuất khẩu nhóm sản phẩm chế biến tăng từ 29,33% trong 4 tháng đầu năm 2025 lên 35,82% trong 4 tháng đầu năm 2026, góp phần giảm phụ thuộc vào tính mùa vụ của trái cây tươi.
Điển hình, sầu riêng tươi và đông lạnh dẫn đầu toàn ngành về trị giá xuất khẩu, chiếm 14,26% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả. Kim ngạch xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam tăng mạnh 59,7% so với cùng kỳ năm 2025, đạt 293,13 triệu USD trong 4 tháng đầu năm 2026.
Hiện Trung Quốc vẫn là khách hàng lớn nhất mua rau quả Việt Nam, chiếm 49,5% kim ngạch xuất khẩu toàn ngành này của nước ta trong 4 tháng đầu năm nay.
Đáng chú ý, theo Báo cáo Triển vọng Nông nghiệp Trung Quốc giai đoạn 2026-2035, sức mua trên thị trường này có sự phân hóa rõ nét sau cao điểm tiêu dùng dịp Tết. Trong khi nhu cầu đối với một số mặt hàng phổ thông có xu hướng chững lại, các loại trái cây nhiệt đới như sầu riêng, dừa tươi, mít (nhóm trái cây Việt Nam có thế mạnh về sản lượng) và nhóm trái cây cao cấp như việt quất vẫn được người tiêu dùng ưa chuộng.
Nhờ đó, nhu cầu nhập khẩu trái cây tươi nhiệt đới chất lượng cao của Trung Quốc tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh.
Trong 4 tháng đầu năm 2026, nhập khẩu rau quả và sản phẩm chế biến của Trung Quốc đạt 8,04 tỷ USD, tăng 3,7% so với cùng kỳ năm 2025. Sầu riêng, chuối, thanh long và dừa tươi là những mặt hàng nhập khẩu nhiều nhất vào Trung Quốc.
Riêng với sầu riêng, Trung Quốc đã chi 1,7 tỷ USD để nhập khẩu gần 356,3 nghìn tấn, tăng đột biến 253,8% về lượng và tăng tới 207,2% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Thái Lan vẫn chiếm lĩnh thị trường sầu riêng Trung Quốc với 288,55 nghìn tấn, tiếp theo là Việt Nam đạt 62,88 nghìn tấn.
Ở top 3 nguồn cung rau quả lớn nhất cho Trung Quốc, thị trường này giảm nhập từ Chile, nhưng tăng mạnh nhập khẩu từ Thái Lan, Việt Nam. Thị phần rau quả của Thái Lan trong tổng kim ngạch nhập khẩu của Trung Quốc tăng từ 18,44% lên 26,82%, trong khi thị phần của Việt Nam tăng từ 11,71% lên 14,54%.
Tuy nhiên, từ 1/6/2026, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) đã chính thức áp dụng Lệnh 280 với các yêu cầu mới về hồ sơ pháp lý đối với 2.589 sản phẩm, thuộc 20 nhóm ngành nông nghiệp (gồm toàn bộ trái cây, rau tươi, gia vị như ớt, tiêu, quế...).
Theo đó, hàng hóa muốn thông quan bắt buộc phải có thư xác nhận và mã số đăng ký doanh nghiệp nước ngoài khớp chính xác trên tờ khai hải quan. Việc áp dụng Lệnh 280 cho thấy GACC chuyển từ phương thức kiểm tra số lượng sang đánh giá rủi ro kiểm dịch chặt chẽ hơn ngay tại cửa khẩu.
Cục Xuất nhập khẩu cũng lưu ý, việc phân tích chi tiết rủi ro đối với các nhóm hàng nông nghiệp xuất khẩu vào Trung Quốc theo Lệnh 280 tập trung vào các khía cạnh như nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất - chế biến, vận chuyển - bảo quản, tình hình vi phạm và thông lệ quản lý quốc tế.
Theo dự báo của các chuyên gia thương mại nông sản, nhập khẩu trái cây của Trung Quốc trong năm 2026 sẽ tiệm cận mốc 15 triệu tấn.
Song, để giảm thế độc quyền của một số quốc gia, Trung Quốc tiếp tục ký kết các nghị định thư kiểm dịch thực vật nhằm đa dạng hóa nguồn cung. Ví dụ, GACC đã phê duyệt cho phép nhập khẩu chính ngạch quả mít tươi của Việt Nam từ ngày 1/6 và đang đẩy nhanh tiến độ xem xét cho mặt hàng dừa tươi, sầu riêng đông lạnh từ các nước láng giềng.
Cục Xuất nhập khẩu nhận định, từ nay đến cuối năm 2026, Trung Quốc vẫn được xác định là thị trường tiềm năng lớn với các nước xuất khẩu rau quả, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, thị trường tỷ dân này ngày càng yêu cầu khắt khe đối với chất lượng sản phẩm.
Do đó, triển vọng xuất khẩu những tháng cuối năm nay phụ thuộc lớn vào năng lực đáp ứng tiêu chuẩn GAP, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và tính minh bạch trong khâu đóng gói.
