Hurricane và nửa thế kỷ kể chuyện quyền Anh

Âm nhạc và thể thao từ lâu đã trở thành hai công cụ mạnh mẽ tạo nên văn hóa đại chúng. Kể từ cuối thế kỷ 19, khi radio, in ấn nhanh, điện ảnh và truyền hình xuất hiện, hai lĩnh vực này không chỉ giải trí mà còn tác động sâu đến xã hội. Một hình ảnh dễ thấy: trước thế kỷ 20, những công trình lớn nhất là các đền thờ, nhưng từ đó trở đi, sân vận động - nơi diễn ra các trận đấu và biểu diễn âm nhạc - trở thành biểu tượng mới của thời đại.

Cách đây 10 năm, giải Nobel Văn học gây sửng sốt khi trao cho Bob Dylan (tên thật Robert Allen Zimmermann), ca sĩ kiêm nhạc sĩ nổi tiếng. Giải thưởng này từng gây tranh cãi, giống như khi Nữ hoàng Anh phong tước "Sir" cho ban nhạc rock người Anh The Beatles. Một số người cho rằng âm nhạc không phải văn chương thực thụ.

Tuy nhiên, giải thưởng của Dylan dựa trên khả năng kết hợp âm nhạc và ngôn từ, đồng thời ảnh hưởng xã hội sâu rộng. Các cố nhà thơ Allen Ginsberg, Bertolt Brecht hay Dylan Thomas có tài năng nhưng chưa tạo ra ảnh hưởng xã hội tương tự. Dylan, bằng âm nhạc và lời ca, đã đến với hàng triệu người, trở thành một hình tượng lãnh đạo tinh thần.

Trong số những sáng tác nổi bật, ca khúc "Hurricane" vừa tròn 50 tuổi. Ra mắt tháng 1/1976, ca khúc nhanh chóng được lan truyền toàn cầu, kể câu chuyện quyền Anh nhưng vượt ra khỏi sàn đấu, hướng tới công lý và đấu tranh xã hội. Để hiểu sức mạnh của ca khúc, cần quay lại nhân vật Rubin "Hurricane" Carter.

Carter sinh ra trong thời kỳ nước Mỹ phân biệt chủng tộc, trải qua tuổi thơ nghèo khó, từng vướng vào pháp luật và đi qua các trại cải tạo. Tuy nhiên, vào giữa thập niên 1960, Carter đã ổn định sự nghiệp quyền Anh chuyên nghiệp: 27 trận thắng, 19 trận hạ knock-out, 12 trận thua, và đang trên đường chinh phục danh hiệu vô địch hạng trung. Biệt danh "Hurricane Carter" ra đời từ đó.

Mọi chuyện thay đổi vào 2h30 sáng 17/6/1966, khi một vụ nổ súng tại Lafayette Bar and Grill ở Paterson, New Jersey - nơi Carter sinh ra - khiến ba người thiệt mạng. Một nhân chứng sống cho rằng thủ phạm là hai người đàn ông da đen. Những người khác, đứng ngoài quán, xác nhận thấy hai người da đen bỏ chạy.

Vài phút sau, Carter, John Artis và một người bạn khác lái xe ngang quán trên đường về nhà từ một câu lạc bộ gần đó. Lúc đầu, cảnh sát chỉ dừng họ kiểm tra và cho đi, nhưng sau khi để người bạn thứ ba xuống xe, Carter và Artis bị cảnh sát chặn lại và bắt giữ khi đi ngang quán lần thứ hai, khoảng 45 phút sau vụ nổ súng.

Năm 1967, cả Carter và Artis bị kết án về cả ba vụ giết người và lãnh án tù chung thân. Bản án dựa trên chứng cứ mơ hồ, nhân chứng không đáng tin cậy, và việc xuất hiện của họ gần hiện trường, dù không có vũ khí hay chứng cứ trực tiếp nào liên quan đến vụ án. Phiên tòa diễn ra trong bối cảnh căng thẳng quyền dân sự và nỗi sợ bạo lực từ các nhóm như tổ chức chính trị xã hội cách mạng Black Panthers. Nhiều ý kiến cho rằng đây là án oan mang màu sắc phân biệt chủng tộc.

Trong tù, Carter viết hồi ký "The 16th Round" (tạm dịch: "Hiệp đấu thứ 16"). Hồi ký này đến tay Bob Dylan, lúc đó đã là một nhà đấu tranh vì nhân quyền nổi tiếng. Dylan biến câu chuyện của Carter thành ca khúc "Hurricane", dài 8 phút 33 giây, với câu chữ dồn dập, trực diện, như những cú đấm trên sàn đấu. Âm nhạc của Dylan, cùng ban nhạc Rolling Thunder và tiếng vĩ cầm sắc bén của Scarlet Rivera, tạo nên nhịp điệu dồn dập, gần như hình ảnh điện ảnh, dẫn người nghe qua từng cảnh của vụ án, phiên tòa và cuộc sống trong tù.

Ca khúc này, dù phải chỉnh sửa một số chi tiết pháp lý, vẫn trở thành mở đầu cho album Desire (1976). Lời cuối ca khúc: "Bây giờ những kẻ tội phạm trong bộ vest và cà vạt tự do nhâm nhi martini ngắm bình minh. Nhưng Rubin ngồi như Phật trong một phòng giam. Một người vô tội trong địa ngục trần gian", nhấn mạnh sự bất công mà Carter phải chịu. Một số chỉ trích Dylan cường điệu sự nghiệp quyền Anh của Carter, nhưng không thể phủ nhận án tù chung thân thực tế đã dựa trên bằng chứng mơ hồ và định kiến chủng tộc.

Cuối cùng, sau nhiều năm đấu tranh pháp lý, bản án của họ bị hủy bỏ năm 1985 vì hành vi sai trái của công tố viên và nhân chứng đáng ngờ. Công tố viên kháng cáo lên Tòa án Tối cao Mỹ, nhưng sau khi kháng cáo thất bại, họ từ chối xét xử lại vụ án, mở đường cho sự minh oan của Carter và Artis. Carter chuyển tới Canada và qua đời năm 2014 sau 19 năm tù oan. Artis được ra tù trước đó, năm 1981.

"Hurricane" không chỉ là âm nhạc hay ca khúc quyền Anh. Nó là văn học, là nghệ thuật, là biểu tượng đấu tranh xã hội. Câu chuyện Dylan - Carter nhắc nhở rằng, khi có ai đó dám kể một câu chuyện công lý, âm nhạc và thể thao có thể thay đổi nhận thức xã hội. Dù phân biệt chủng tộc vẫn tồn tại, con người tiến bộ vẫn luôn tìm cách vượt qua bất công.

Hồng Duy (theo Marca)