Một phân tích gần đây dựa trên báo cáo của Chính phủ cho thấy, gần 500 người từ 65 tuổi trở lên đã thiệt mạng trong giai đoạn 2006-2024 do bị sát hại hoặc ngược đãi bởi chính người thân hoặc người chăm sóc. Số liệu này phản ánh môi trường chăm sóc tại nhà đang trở nên ngày càng khắc nghiệt.
Các chuyên gia cho rằng những dữ liệu trên chỉ là "phần nổi của tảng băng chìm". Trong 500 trường hợp tử vong trên có 142 nam và 344 nữ, liên quan các hành vi như giết người, giết người rồi tự sát... Mối quan hệ phổ biến nhất với nạn nhân là con trai, chiếm 219 trường hợp; tiếp đến là chồng, với 98 trường hợp.
Các nguyên nhân được ghi nhận dẫn đến các vụ việc này gồm khó khăn tài chính và tình trạng kiệt sức khi chăm sóc người thân.
Theo Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi, số hộ gia đình chỉ có người cao tuổi đã vượt ngưỡng 17 triệu. Đồng thời, số cả người chăm sóc và người được chăm sóc đều là người cao tuổi cũng đang gia tăng.
Một cụ bà được dẫn đến một ngôi chùa ở Tokyo. Ảnh: Japan Today
Hệ lụy của xã hội dân số già
Theo các chuyên gia, bạo lực và các vụ sát hại người cao tuổi trong chăm sóc tại nhà ở Nhật Bản xuất phát từ sự chồng chéo của nhiều yếu tố: già hóa dân số nhanh, mô hình gia đình thay đổi và tình trạng cô lập xã hội.
Tỷ lệ người trên 65 tuổi ở mức cao khiến nhiều trường hợp chăm sóc kéo dài hàng chục năm, trong khi lực lượng trẻ giảm mạnh. Hệ quả, xuất hiện tình trạng "người già chăm người già", hoặc con cái trung niên phải gánh trách nhiệm chăm sóc cha mẹ trong thời gian dài mà thiếu sự hỗ trợ từ cộng đồng.
Cùng với đó, văn hóa hạn chế nhờ cậy và việc chăm sóc chủ yếu diễn ra trong phạm vi gia đình khiến áp lực tích tụ âm thầm. Điều này khác với nhiều nước phát triển, đặc biệt tại Bắc Âu, nơi việc chăm sóc người cao tuổi được coi là trách nhiệm của xã hội. Tại Mỹ, việc thuê người chăm sóc hoặc đưa người già vào cơ sở dưỡng lão cũng phổ biến hơn.
Tiến sĩ Masahiro Suzuki, Khoa Tội phạm học, Xã hội học và Chính sách xã hội, Đại học Loughborough, cho biết, tại Nhật Bản con trai là nhóm thủ phạm phổ biến nhất trong các vụ việc này. Nguyên nhân là tồn tại một bộ phận nam giới độc thân sống cùng cha mẹ đến tuổi trung niên hoặc cao tuổi, phụ thuộc tài chính vào gia đình, ít có mạng lưới xã hội và ít tìm kiếm hỗ trợ hơn phụ nữ.
Khi cha mẹ già yếu, những người này trở thành người chăm sóc toàn thời gian bất đắc dĩ, đồng thời chịu áp lực kinh tế và cô lập tâm lý. Sự phụ thuộc hai chiều cùng cảm giác bị mắc kẹt kéo dài làm gia tăng nguy cơ kiệt sức và hành vi cực đoan so với các nhóm khác.
Để đối phó với già hóa dân số, Chính phủ Nhật Bản triển khai nhiều chính sách khuyến khích sinh đẻ, như trợ cấp hằng tháng cho trẻ đến 18 tháng tuổi, mức hỗ trợ cao hơn với gia đình sinh từ hai con; hướng tới miễn phí toàn bộ chi phí sinh thường từ năm 2026 nhằm giảm gánh nặng tài chính.
Phụ nữ được nghỉ 6 tuần trước sinh, 8 tuần sau sinh và thêm một năm để chăm con; hệ thống nhà trẻ được mở rộng, gần đây cho phép nhận trẻ dưới 6 tháng tuổi với thời gian tối đa 10 giờ mỗi tháng. Tuy nhiên, số trẻ sinh tại Nhật vẫn giảm xuống mức kỷ lục, dưới 700.000 trẻ trong năm 2024, cho thấy các chính sách hiện tại chưa đủ sức đảo chiều xu hướng.
Hải Thư (Theo Japan Times, Japan Today)
