Sáng 7/4, Quốc hội đã bầu Chủ tịch nước và chiều nay bầu Thủ tướng - hoàn tất việc kiện toàn các chức danh lãnh đạo chủ chốt của Nhà nước nhiệm kỳ 2026-2031.
Hiến pháp quy định Quốc hội là cơ quan duy nhất có thẩm quyền bầu Chủ tịch nước và Thủ tướng. Sau khi được bầu, hai chức danh tuyên thệ trung thành với Tổ quốc, nhân dân và Hiến pháp trước Quốc hội. Trong quá trình thực hiện, Quốc hội kết hợp giữa các phiên họp riêng để làm công tác nhân sự và các phiên công khai để biểu quyết thông qua nghị quyết và công bố kết quả.
Lãnh đạo Đảng, Nhà nước bỏ phiếu bầu Chủ tịch nước nhiệm kỳ mới, sáng 7/4. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Hồi đầu tháng 3, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương 2 khóa 14 đã biểu quyết thống nhất giới thiệu nhân sự để Quốc hội bầu, phê chuẩn các chức danh lãnh đạo Nhà nước nhiệm kỳ mới. Bộ Chính trị sau đó hoàn tất thủ tục để trình Quốc hội theo thẩm quyền.
Quy trình bầu Chủ tịch nước bắt đầu từ việc Ủy ban Thường vụ Quốc hội trình danh sách đề cử. Sau khi danh sách được trình, đại biểu Quốc hội có quyền đề cử, giới thiệu thêm hoặc tự ứng cử; người được giới thiệu có thể xin rút. Các trường hợp đề cử bổ sung, tự ứng cử hoặc xin rút được Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổng hợp, báo cáo; Quốc hội biểu quyết quyết định việc cho rút hoặc đưa vào danh sách chính thức.
Quốc hội thảo luận tại các đoàn đại biểu. Trên cơ sở ý kiến thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội giải trình, tiếp thu và hoàn thiện danh sách. Danh sách chính thức được xác lập khi Quốc hội biểu quyết thông qua trước khi tiến hành bầu.
Bước tiếp theo là thành lập Ban kiểm phiếu và tiến hành bỏ phiếu kín. Ban kiểm phiếu do Quốc hội bầu, không bao gồm người trong danh sách ứng cử. Người trúng cử phải đạt quá nửa tổng số đại biểu Quốc hội đồng tình.
Sau khi kiểm phiếu, Ban kiểm phiếu báo cáo kết quả trước Quốc hội. Trên cơ sở đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội trình dự thảo nghị quyết bầu Chủ tịch nước. Quốc hội biểu quyết thông qua nghị quyết. Người trúng cử sau đó thực hiện nghi thức tuyên thệ nhậm chức.
Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết bầu Chủ tịch nước, sáng 7/4. Ảnh: Phạm Thắng
Quy trình bầu Thủ tướng có cấu trúc tương tự nhưng khác ở khâu đề cử. Theo Hiến pháp, Chủ tịch nước trình danh sách để Quốc hội bầu Thủ tướng.
Sau khi danh sách được trình, đại biểu Quốc hội có quyền đề cử, giới thiệu thêm hoặc tự ứng cử; người được giới thiệu có thể xin rút. Các trường hợp đề cử bổ sung, tự ứng cử hoặc xin rút được Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổng hợp, báo cáo; Quốc hội biểu quyết quyết định việc cho rút và việc đưa vào danh sách chính thức.
Quốc hội thảo luận tại các đoàn đại biểu; Ủy ban Thường vụ Quốc hội giải trình, tiếp thu ý kiến. Khi danh sách chính thức được thông qua, Quốc hội tiến hành các bước giống với bầu Chủ tịch nước, gồm thành lập Ban kiểm phiếu, bỏ phiếu kín, công bố kết quả, sau đó thông qua nghị quyết bầu. Thủ tướng được bầu tuyên thệ nhậm chức trước Quốc hội.
Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước, có thẩm quyền công bố Hiến pháp, luật, pháp lệnh; đề nghị Quốc hội bầu, miễn nhiệm một số chức danh; quyết định về quốc tịch, đặc xá, đối ngoại và thống lĩnh lực lượng vũ trang.
Thủ tướng là người đứng đầu Chính phủ, chịu trách nhiệm điều hành hệ thống hành chính nhà nước, tổ chức thi hành pháp luật và chịu trách nhiệm trước Quốc hội về hoạt động của Chính phủ.
Tiêu chuẩn nhân sự đối với hai chức danh này được quy định tại Quy định 365 năm 2025 của Trung ương, nhấn mạnh yêu cầu về uy tín, năng lực toàn diện, kinh nghiệm lãnh đạo và khả năng điều hành ở tầm vĩ mô.
Theo quy định hiện hành, Chủ tịch nước và Chính phủ đương nhiệm thực hiện nhiệm vụ cho đến khi Quốc hội khóa mới bầu ra nhân sự thay thế và kiện toàn bộ máy.
Vũ Tuân
