Từ lâu, các gia đình Trung Quốc đã coi trọng các nghi thức mai táng, trong đó việc có ngôi mộ trang trọng được xem là hành động hiếu thảo.
Do quá trình đô thị hóa nhanh chóng làm hạn chế diện tích đất có sẵn và dân số già hóa làm tăng nhu cầu, không gian chôn cất ngày càng khan hiếm, dẫn đến giá tăng cao.
Ví dụ, tính đến tháng 7/2025, Thượng Hải có hơn 54 nghĩa trang thương mại và đã gần như được bán hết. Vào tháng 3/2023, nghĩa trang Songhe ở Thượng Hải gây xôn xao dư luận sau khi giá đất tại đây được tiết lộ lên tới khoảng 760.000 nhân dân tệ (3 tỷ đồng) mỗi m2.
Thời điểm đó, giá nhà trung bình ở Thượng Hải khoảng 55.000 nhân dân tệ (210 triệu đồng) mỗi m2, theo một số trang web bất động sản trực tuyến.
Nhu cầu về đất nghĩa trang ngày càng tăng do dân số Trung Quốc già đi và tỷ lệ tử vong vượt xa tỷ lệ sinh. Ảnh: EPA
Theo khảo sát về chi phí tang lễ toàn cầu năm 2020 do công ty bảo hiểm SunLife thực hiện, chi phí tang lễ của Trung Quốc đứng thứ hai thế giới, chỉ sau Nhật Bản và tương đương nửa thu nhập cả năm của một người.
Ngược lại, giá bất động sản đã giảm 40% từ năm 2021 đến năm 2025, một phần do sự điều tiết của chính phủ - "nhà cửa là để ở, không phải để đầu cơ".
Khi giá đất tại các nghĩa trang truyền thống ngày càng trở nên đắt đỏ, người dân bắt đầu tìm kiếm các giải pháp thay thế. Một số người chọn mua căn hộ để lưu trữ tro cốt như một lựa chọn thiết thực hơn.
Cách tiếp cận này không chỉ giải quyết vấn đề vị trí lưu trữ mà còn mang lại lợi ích về mặt tài chính, vì bất động sản có thể giữ được giá trị và cho phép sử dụng lâu hơn để lưu trữ tro cốt.
Ví dụ, tại Bắc Kinh, một lô đất nghĩa trang tầm trung chỉ có quyền sử dụng trong 20 năm. Với ngân sách tương tự, các gia đình có thể mua một căn hộ nhỏ hơn ở một thành phố hạng hai hoặc hạng ba với quyền sở hữu 70 năm. Như thế, họ có thể trang trí linh hoạt và đến viếng thăm bất cứ lúc nào, mang đến hình thức tưởng niệm cá nhân hơn.
Trong trường hợp khó khăn về tài chính, gia chủ cũng có thể bán hoặc cho thuê như một tài sản thông thường.
Một "chung cư nghĩa trang" ở Thiên Tân. Ảnh: SCMP
Cách làm này gây ra nhiều tranh cãi, với những lo ngại có thể làm phiền hàng xóm và gây khó chịu về mặt tâm lý. Nó cũng có khả năng ảnh hưởng đến giá trị bất động sản.
Tại Thiên Tân, miền bắc Trung Quốc, một khu lưu giữ tro cốt công cộng ở thị trấn Zhongtang từng được xây dựng với 16 tòa nhà được bán hoặc cho thuê như "nhà thờ tổ tiên gia đình". Nơi này được sử dụng riêng để lưu trữ tro cốt, chứa được hàng chục nghìn hũ tro cốt.
Vào nhiều dịp trong đó có Thanh Minh, việc đốt hương và các hoạt động nghi lễ đã làm phiền lòng cư dân sống gần đó.
Dừng tất cả dự án nghĩa trang tư nhân
Quy định mới về quản lý dịch vụ tang lễ chính thức có hiệu lực tại Trung Quốc vào ngày 30/3 vừa qua đã đánh dấu sự điều chỉnh lớn đầu tiên sau gần 30 năm.
Chính sách sửa đổi này định nghĩa lại dịch vụ tang lễ là hoạt động xã hội phi lợi nhuận, không được phép thêm bất kỳ hạng mục hoặc khoản phí nào ngoài những gì đã được liệt kê chính thức trong danh mục. Giá các dịch vụ mai táng do chính phủ quy định.
Quy định nêu rõ sẽ không có nghĩa trang tư nhân hoặc thương mại nào được phê duyệt kể từ thời điểm này trở đi.
Các bệnh viện được yêu cầu thực hiện kiểm soát nội bộ nghiêm ngặt để ngăn nhân viên làm rò rỉ thông tin bệnh nhân hoặc giới thiệu dịch vụ bất hợp pháp.
Ngoài ra, một cơ chế quản lý chung đã được triển khai toàn quốc, chính sách mới kỳ vọng đảm bảo hành trình cuối đời được xử lý một cách trang trọng và công bằng hơn.
Ngoài ra, luật cũng cấm mua căn hộ chung cư làm nơi lưu trữ tro cốt người. Động thái này đã gây tranh cãi khi nhiều ý kiến cho rằng: "Nếu tôi giữ tro cốt trong nhà, làm sao mà người ta biết được? Vấn đề thực sự là đất nghĩa trang quá đắt và việc này chỉ giải quyết triệu chứng chứ không phải nguyên nhân".
"Thật trớ trêu. Người sống không đủ tiền mua nhà, còn người chết lại không đủ tiền mua đất chôn cất", một người khác nêu quan điểm.
Luật cũng đặt mục tiêu giảm chi phí tang lễ, kiểm soát dịch vụ và thúc đẩy hình thức mai táng "xanh".
Quy định mới nhấn mạnh dịch vụ tang lễ phải tuân theo nguyên tắc tiết kiệm, văn minh và thân thiện môi trường; đồng thời thúc đẩy cải cách phong tục mai táng truyền thống.
Luật mới cũng nhấn mạnh các hình thức được khuyến khích để "hạ nhiệt" thị trường đất nghĩa trang, hạn chế đầu cơ đất nghĩa trang và tiết kiệm đất đô thị. Các biện pháp gồm: hỏa táng không bia mộ lớn, hải táng, chôn cây (tree burial), tưởng niệm không mộ...
Trung Quốc là một trong những quốc gia có dân số già hóa tăng nhanh nhất thế giới. Nước này ghi nhận 11,3 triệu ca tử vong vào năm 2025, cao hơn nhiều so với 7,9 triệu ca sinh cùng năm.
Trước tình trạng số lượng người được chôn cất ngày càng tăng và nguồn cung đất ngày càng hạn chế, chính quyền các thành phố lớn như Thượng Hải đang trợ cấp chi phí cho những người lựa chọn "phương pháp chôn cất sinh thái", bao gồm "chôn cất sâu dưới lòng đất hoặc chôn cất tro cốt dưới biển".
Năm 2025, số lượng các vụ chôn cất người chết trên biển ở Thượng Hải đạt mức cao kỷ lục với hơn 10.000 trường hợp.
Hải Thư (Theo SCMP, Xinghua, Guardian)
