Yann Martel: Sử thi 'Iliad' đâu chỉ dành cho người già

Đầu tháng 4, nhà văn Yann Martel cho ra mắt tiểu thuyết Son of Nobody (tạm dịch: Đứa con của hư không). Hôm 5/4, ông chia sẻ với tờ The Guardian về cảm hứng, quá trình hoàn thiện tác phẩm và những dự định.

Ý tưởng viết sách đến một cách tình cờ khi Yann Martel bước sang tuổi 50. Nhận ra bản thân đã đi qua nửa đời người mà chưa từng đọc một trong những cột trụ của văn học thế giới, ông tìm đến sử thi Iliad của Homer theo lời vợ gợi ý. Ban đầu, Martel tiếp cận với một tâm thế cho đây là tác phẩm "cổ hủ, hơi nhàm chán, dành cho người già". Thế nhưng, thực tế khiến ông bất ngờ, bị cuốn hút bởi cường độ dồn dập của hành động và những suy ngẫm về ranh giới mong manh giữa sự sống - cái chết trong các bài thơ.

Martel đồng thời nhận ra khoảng trống rằng Iliad hầu hết nói về giới giàu có, quyền lực. Điều này khiến ông đặt câu hỏi về số phận của những người bình thường, bị coi là "bia đỡ đạn". Ông muốn viết cuốn sách với nỗ lực trao lại tiếng nói và vị thế cho kẻ bị gạt ra bên lề lịch sử.

Vì thế, tiểu thuyết mới Son of Nobody phản ánh cuộc chiến thành Troy dưới góc nhìn của Psoas - một người lính vô danh, thay vì những anh hùng lẫy lừng. Tác phẩm được Yann Martel xây dựng như một hành trình khám phá khảo cổ, nơi học giả Harlow Donne tại Oxford tìm thấy bản trường ca bị thất lạc về cuộc đời Psoas. Trái ngược với vẻ tráng lệ trong thơ Homer, Psoas hiện lên là đứa con của hư vô, tầm thường, lăn xả nơi trận mạc chỉ vì chiến lợi phẩm và nỗ lực sống sót.

Câu chuyện thời cổ đại được trình bày đan xen với những dòng chú thích dày đặc của chính Harlow. Qua đó, nhà nghiên cứu hiện đại không chỉ phân tích vấn đề học thuật mà còn tự sự về bi kịch cá nhân như sự đổ vỡ hôn nhân và nỗi đau chia cắt với con gái. Bằng cấu trúc lồng ghép này, Martel kết nối sự tàn khốc của sử thi quá khứ với tổn thương của con người trong thế giới hiện đại.

Trong cuộc trò chuyện, Martel kể mình đam mê những câu hỏi lớn về sự tồn tại, công lý và thực tại từ thời học triết học. Đối với ông, văn học nếu chỉ dừng lại ở việc miêu tả vẻ đẹp bề ngoài (như bông hoa trong thơ Shelley) hay chỉ để giải trí thì không đủ sức nặng. Tuy nhiên, ông nhận ra triết học thuần túy đôi khi khô khan và hạn hẹp, trong khi truyện kể lại có khả năng bao quát nhiều vấn đề. Chính vì vậy, Martel tìm cách kết hợp sức mạnh của ngôn từ, những câu chuyện để truyền tải những tư tưởng triết lý. Với ông, nghệ thuật chỉ thực sự có giá trị khi nó dám đối diện và đào sâu vào những câu hỏi vĩ đại của nhân loại.

Khi được hỏi về những dự định mới, nhà văn đưa ra một chiếc hộp nhỏ chứa 52 cuốn sổ tay. Có cuốn chỉ vỏn vẹn một trang, có cuốn là những câu chuyện dài hơn. Tất cả được ông viết trong sáu tuần khi chờ đợi bản thảo Son of Nobody được biên tập.

Tâm điểm của những trang viết này là mẹ ông - người đang đối diện với căn bệnh Alzheimer ở viện dưỡng lão. Bà phải chịu đựng nỗi cô đơn tận cùng vì chẳng thể nhớ nổi người thân hay kết giao bạn mới. Xót xa trước những mất mát của mẹ - chồng, anh, chị, em ra đi và ký ức dần tan biến, Martel phác họa lại chân dung cuộc đời bà. "Bình thường tôi chỉ tập trung vào một dự án duy nhất cho đến khi hoàn thành. Vì vậy, sự ra đời của cuốn sách này là một bất ngờ đối với chính tôi", ông nói.

Yann Martel, 63 tuổi, là nhà văn người Canada nổi tiếng thế giới, chủ nhân của giải thưởng văn học Man Booker. Tên tuổi của ông gắn liền với kiệt tác Cuộc đời của Pi (Life of Pi) - cuốn tiểu thuyết kể về hành trình sinh tồn kỳ diệu của một cậu bé và một con hổ trên biển, sau này đã được chuyển thể thành bộ phim đoạt giải Oscar của đạo diễn Lý An. Các tác phẩm của Martel khám phá ranh giới giữa thực tại, đức tin và bản chất con người.

Khánh Linh (theo Guardian)