Nhà văn Sương Nguyệt Minh cho biết sáng 8/4, khi đang ở trên xe bus, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu bất ngờ bị choáng và gục xuống. Ông được đưa đi cấp cứu tại bệnh viện nhưng không qua khỏi.
Thông tin khiến nhiều người trong giới văn chương bàng hoàng. Theo ông Sương Nguyệt Minh, mỗi sáng, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu vẫn đi bộ ra phố Lý Nam Đế, vỉa hè Phan Đình Phùng. Qua cổng Tạp chí Văn Nghệ Quân đội ở nhà số 4, Lý Nam Đế, gặp ai ông cũng bắt tay và cười hiền. Có hôm, nhà thơ lên xe bus rồi ''đi rong khắp thành phố Hà Nội'', ngắm những mái nhà cổ hay con đường đầy lá vàng, như một thú vui bên cạnh chuyện sáng tác.
Ông Nguyễn Đức Mậu từng làm trưởng ban thơ tại Tạp chí Văn Nghệ Quân đội, nơi nhà văn Sương Nguyệt Minh đang công tác. Tiễn biệt ông, Sương Nguyệt Minh viết: ''Nhà số 4 Lý Nam Đế gọi ông là người hiền. Nhớ ông là nhớ người hiền. Nhớ ông là nhớ Trường ca sư đoàn, nhớ Nấm mộ và cây trầm... Ông ra đi nhưng thơ còn ở lại mãi mãi với đời''.
Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu. Ảnh: Hoàng Thu Phố
Nguyễn Đức Mậu là một trong những nhà thơ tên tuổi thuộc thế hệ kháng chiến chống Mỹ. Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều nói: "Những dòng thơ viết về chiến tranh và người lính của ông vẫn dội vang trong tôi trong cả thời bình. Vì đấy là những dòng thơ trung thực, da diết và chứa đựng bao điều lớn lao của con người".
Sinh thời, ông luôn tôn trọng, không bao giờ áp đặt con đường thơ ca của mình vào những người khác. "Ông hiểu nghệ thuật là phong phú và khác biệt, luôn độ lượng và công bằng với thế hệ sau nhưng không chấp nhận mọi sự dễ dãi", nhà thơ Nguyễn Quang Thiều cho biết.
Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu sinh năm 1948 tại Nam Định. Ông nhập ngũ năm 1966, thuộc Sư đoàn 312 ở chiến trường Lào. Sau chiến tranh, ông làm biên tập viên, sau đó đi học Trường viết văn Nguyễn Du khóa I rồi làm trưởng ban tại ban thơ tạp chí Văn nghệ Quân đội.
Nhà thơ có nhiều sáng tác về đề tài chiến tranh, người lính, hình ảnh phụ nữ ở hậu phương. Ông xuất bản nhiều tập thơ như Mưa trong rừng cháy, Bão và sau bão, Cánh rừng nhiều đom đóm bay, tiểu thuyết Tướng và lính, truyện vừa, truyện ngắn.
Năm 1990, khi lên biên giới Vị Xuyên (Hà Giang cũ), trong niềm xúc động, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu đã viết bài Màu hoa đỏ, tri ân những người lính hy sinh vì độc lập dân tộc. Một năm sau, nhạc sĩ Thuận Yến phổ nhạc cho tác phẩm. Nhạc sĩ từng cho biết bài thơ vốn có tên Thời hoa đỏ. Sau khi phổ nhạc, ông bàn với nhà thơ đổi tên, bởi ''vào năm tháng đó, suốt dọc đường hành quân chỉ gặp màu rực đỏ của hoa chuối rừng''. Bài hát được nhiều thế hệ ca sĩ thể hiện thành công như Nghệ sĩ Nhân dân Thái Bảo, Thanh Lam, Trọng Tấn.
Nghệ sĩ Thái Bảo thể hiện "Màu hoa đỏ'', nhạc sĩ Thuận Yến phổ nhạc từ thơ Nguyễn Đức Mậu. Video: YouTube NSND Thái Bảo
Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Mã Giang Lân từng nhận xét: "Nguyễn Đức Mậu như các nhà thơ Việt Nam cùng thời, cùng thế hệ, sống cùng nhân dân và chính cuộc sống chiến tranh với những gian khổ, hy sinh, những chiến tích anh hùng là chất liệu, nguồn cảm hứng dồi dào, phong phú cho thơ".
Nhà thơ từng nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2001, Giải thưởng văn học ASEAN cùng năm. Năm ngoái, bài thơ Nếp nghĩ của ông xuất hiện trong đề thi văn THPT, thuộc bộ đề dành cho các thí sinh dự thi theo chương trình giáo dục phổ thông 2006. Tác phẩm gửi gắm chiêm nghiệm cuộc đời về việc từ bỏ những thứ cũ kỹ, hướng đến các giá trị mới.
Phương Linh
