Một tháng nay, người phụ nữ 32 tuổi ở phường An Hội Tây, TP HCM, quan sát kỹ miệng, từng kẽ ngón chân tay, khớp gối của con trai. Chỉ cần con có một nốt chấm đỏ trên da, chị cũng chụp hình gửi cho bác sĩ quen, hỏi xem có phải tay chân miệng không.
Những nốt mụn nước tay chân miệng mọc ở chân bé Gia Huy. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Chị giải thích con trai Gia Huy từng mắc bệnh tay chân miệng độ 4 cách đây ba năm khi mới một tuổi. Ban đầu, bệnh nhẹ, bác sĩ chỉ định theo dõi tại nhà. Nhưng chỉ trong một ngày, bé nôn ói, sốt cao không hạ, giật mình liên tục, không ăn uống, phải nhập viện.
Tại Bệnh viện Nhi đồng 1, các chỉ số xét nghiệm cho thấy Gia Huy nhiễm chủng Enterovirus 71 (EV71) độ 3, virus xâm nhập vào tim, cần điều trị tích cực. Sau một ngày, bệnh tiếp tục trở nặng tăng lên độ 4, nhịp tim tăng lên 200 lần/phút, huyết áp giảm sâu, suy tim.
Đội ngũ cấp cứu của bệnh viện can thiệp đặt ECMO, lọc máu liên tục cho bé. Song song, BS.CKII Dư Tuấn Quy, Trưởng khoa Nhiễm và Thần Kinh, Bệnh viện Nhi Đồng 1, giải thích với chị Ngọc về bệnh của Gia Huy.
"Gia đình chuẩn bị tinh thần, nếu bé không đáp ứng điều trị có thể sốc tim, tử vong", chị Ngọc nhớ lại lời bác sĩ nói, đôi tay vẫn còn run, thêm rằng ý nghĩ có thể mất con khiến chị như ngã quỵ ngay lúc đó. Suốt 4 tiếng sau, chị không rời khỏi ghế ngồi chờ trước phòng cấp cứu và câu hỏi tại sao cứ cách một ngày bệnh của con lại nặng thêm một độ cứ văng vẳng bên tai. Chỉ đến khi bác sĩ thông báo nhịp tim của con đã xuống còn 150 lần/phút, huyết áp cũng tăng hơn và con được chuyển về phòng hồi sức tích cực, chị mới hy vọng và bớt lo lắng.
Bé Gia Huy khi điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng 1, năm 2023. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Sau 8 ngày thở máy, Gia Huy có dấu hiệu bình phục khi tự thở được, chỉ số siêu âm tim, Xquang phổi, não có kết quả bình thường. Gần một tháng sau, bé được ra viện.
Tuy nhiên, di chứng của bệnh vẫn ảnh hưởng, kéo dài liên tục 6 tháng tiếp theo. Bé thường khó ngủ, sút cân, hoảng loạn, giật mình khóc thét khi nghe tiếng động về đêm. Vợ chồng chị thay nhau nghỉ việc để chăm sóc con cả ngày và đêm, cùng bé tập luyện vận động nhằm giảm di chứng hậu tay chân miệng.
Nhìn lại hành trình ba năm nay, chị Ngọc cho biết đã bớt lo âu khi thấy con ngày một bình phục. Song, chị vẫn giữ thói quen cho con khám dinh dưỡng, tiêm đầy đủ các bệnh có vaccine phòng ngừa, nghiên cứu, lựa chọn từng món ăn, thực phẩm có nhiều thành phần vitamin, chất bổ não, tốt cho tim mạch và tự chế biến tại nhà. Vợ chồng chị cũng thường xuyên trao đổi với bác sĩ về các dấu hiệu hồi phục của con.
Mỗi khi bệnh tay chân miệng có dấu hiệu tăng trở lại trong cộng đồng, chị Ngọc bật chế độ theo dõi con sát sao hơn. Theo chị, bệnh này có thể tái nhiễm và vaccine phòng bệnh chưa về Việt Nam nên gia đình không thể chủ quan.
Tay chân miệng là bệnh do nhiều virus đường ruột gây ra, trong đó EV71 lây nhanh, dễ gây biến chứng nặng như viêm não, viêm cơ tim, phù phổi cấp, thường xuất hiện từ ngày 2–7. Một số trẻ có thể biến chứng thần kinh dù không có phát ban hay loét miệng điển hình. EV71 có nhiều phân nhóm (B3, B4, B5, C1, C4, C5), trẻ mắc một nhóm chỉ miễn dịch với nhóm đó, nên vẫn có thể tái nhiễm với phân nhóm khác ngay sau khi khỏi bệnh.
BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết tay chân miệng dễ lây nhiễm, trẻ có thể mắc bệnh ngay khi tiếp xúc với mầm bệnh từ đường tiêu hóa (phân - miệng) và đường hô hấp như giọt bắn, dịch tiết. Vì vậy, gia đình nên chủ động phòng bệnh cho con.
Bé trai tiêm vaccine phòng bệnh tại VNVC Điện Biên Phủ. Ảnh: Diệu Thuần
Một số cách phòng bệnh đúng gồm: duy trì "3 sạch" gồm ăn uống sạch, ở sạch và bàn tay sạch. Ngoài ra, cần tăng cường sức đề kháng cho trẻ bằng cách cho trẻ ăn đủ chất dinh dưỡng, tăng cường vitamin, cho trẻ ngủ đủ giấc, đúng giờ. Khi trẻ có dấu hiệu sốt, đau họng, biếng ăn, miệng chảy nhiều nước dãi, ban mọc ở lòng bàn chân, lòng bàn tay, đầu gối, mông cần đưa đi khám sớm. Nếu trẻ được theo dõi tại nhà, phụ huynh quan sát các dấu hiệu của trẻ để đưa nhập viện kịp thời như giật cơ, run giật tay chân, sốt cao kéo dài, khó hạ, ngủ li bì, lừ đừ hoặc quấy khóc bất thường, nôn ói nhiều, ăn uống kém rõ rệt, bỏ bú thóp phồng ở trẻ dưới 5 tuổi.
Về vaccine, Bộ Y tế đã cấp phép lưu hành từ ngày 17/3, Hệ thống Tiêm chủng VNVC đang xúc tiến từng bước đưa về Việt Nam, dự kiến vào cuối năm 2026. Vaccine sử dụng cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi, được chứng minh có khả năng bảo vệ chéo giữa các phân nhóm của chủng EV71 đang gây ra các ca mắc và biến chứng nặng tại nước ta hiện nay. Mũi tiêm cũng giúp trẻ phòng nguy cơ mắc bệnh và tái nhiễm.
Diệu Thuần
