Thảo luận tại Quốc hội sáng 11/4 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, đại biểu Quốc hội Lê Thanh Hoàn, chuyên trách Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, cho biết pháp luật hiện hành đã quy định nhiều giao dịch liên quan bất động sản như mua bán, tặng cho, thế chấp, góp vốn phải được công chứng hoặc chứng thực.
Nếu hợp đồng đặt cọc bị xem là phần không tách rời của giao dịch mua bán bất động sản thì có thể dẫn tới cách thiết kế quy định theo hướng bắt buộc công chứng đối với loại hợp đồng này. Do đó ông Hoàn đề nghị ban soạn thảo cân nhắc kỹ vì thực tế đã phát sinh nhiều rủi ro cho bên bán khi hợp đồng đặt cọc được công chứng.
Dẫn quy định của Bộ luật Dân sự, ông Lê Thanh Hoàn cho biết khi bên mua vi phạm cam kết, bên bán có quyền chuyển nhượng tài sản cho người khác. Tuy nhiên, nếu hợp đồng đặt cọc đã được công chứng mà chưa được hủy bỏ do phát sinh tranh chấp, tổ chức hành nghề công chứng không thể tiếp tục công chứng hợp đồng mua bán với người mua mới.
Ông cho rằng đây là điểm dễ bị lợi dụng. Bởi trong quá trình giải quyết tranh chấp, tòa án chỉ tuyên văn bản công chứng vô hiệu khi có vi phạm pháp luật, nên văn bản đó vẫn có hiệu lực cho đến khi các bên cùng yêu cầu hủy bỏ. Trong thời gian đó, bên mua có thể cố tình chây ì, gây sức ép buộc bên bán phải trả thêm tiền mới chấp nhận hủy cọc.
Từ thực tế này, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo không đưa hợp đồng đặt cọc bất động sản vào diện bắt buộc công chứng trong dự thảo luật.
Đại biểu Lê Thanh Hoàn, chuyên trách Ủy ban Pháp luật và Tư pháp. Ảnh: Hoàng Phong
Góp ý về phạm vi công chứng giao dịch bất động sản, ông Lê Thanh Hoàn cũng đề nghị tránh thiết kế quy định theo hướng khép kín, hạn chế quyền lựa chọn của người dân. Khi hoạt động công chứng đã được xã hội hóa thì người dân phải được quyền chọn tổ chức hành nghề công chứng phù hợp, thay vì bị bó hẹp theo địa bàn nơi có bất động sản.
Ông cho rằng nếu chỉ cho phép công chứng tại nơi có tài sản thì sẽ tạo ra lợi thế vị trí, không thúc đẩy cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ. Cách tiếp cận này cũng thiếu thống nhất với một số giao dịch khác liên quan bất động sản như công chứng di chúc hoặc văn bản từ chối nhận di sản, vốn không phụ thuộc nơi có tài sản.
Vì vậy, đại biểu đề nghị mở rộng phạm vi công chứng ngoài trụ sở và từng bước cho phép thực hiện công chứng không phụ thuộc địa giới hành chính khi cơ sở dữ liệu công chứng tập trung đã hoàn thiện, vận hành ổn định và bảo đảm an toàn pháp lý.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ, cho rằng giao dịch bất động sản hiện còn nhiều bất cập nên việc sửa luật cần theo hướng vừa tạo thuận lợi cho người dân, vừa nâng cao hiệu quả quản lý. Ông đề nghị Quốc hội quy định linh hoạt, với một số loại hợp đồng chỉ nên khuyến khích công chứng trên cơ sở tự nguyện thay vì áp dụng bắt buộc.
Ông cũng đề nghị dự luật làm rõ công chứng là xác nhận về hình thức hay cả nội dung giao dịch, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của công chứng viên trong những trường hợp có dấu hiệu vi phạm như trốn thuế. Theo ông, nếu công chứng viên không phải chịu trách nhiệm cao hơn, hoặc giá trị pháp lý của công chứng không khác nhiều so với việc người dân tự lập hợp đồng theo mẫu và thực hiện nghĩa vụ thuế, thì không nên bắt buộc người dân phải công chứng.
Sơn Hà
