Bệnh do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis, lây qua dịch tiết mũi họng. Vi khuẩn có thể gây viêm màng não mủ hoặc nhiễm khuẩn huyết, để lại di chứng nặng như điếc, liệt, chậm phát triển hoặc tử vong nếu không điều trị kịp thời.
BS.CKI Nguyễn Thị Hạnh Trang, Phó khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết bệnh ở giai đoạn đầu có triệu chứng dễ nhầm với cúm nên nhiều phụ huynh tự theo dõi tại nhà hoặc tự dùng thuốc, khiến phát hiện và điều trị chậm trễ. Trong khi đó, bệnh do não mô cầu có thể diễn tiến rất nhanh và đe dọa tính mạng chỉ trong vòng 24 giờ nếu không được xử trí kịp thời.
"Thách thức lớn trong chẩn đoán bệnh do não mô cầu là các triệu chứng ban đầu tương tự bệnh khác như cúm mùa", bác sĩ Trang nói, thêm rằng sự giống nhau này khiến nhiều trường hợp bỏ lỡ "thời gian vàng" điều trị. Do đó, phụ huynh không nên chủ quan, cần đưa trẻ đến bệnh viện khám ngay khi có biểu hiện bất thường.
Sốt cao đột ngột
Trẻ mắc cúm hoặc não mô cầu đều có thể sốt trong giai đoạn ủ bệnh từ 2 đến 10 ngày, dễ bị nhầm lẫn. Tuy nhiên, với bệnh do não mô cầu, cơn sốt thường xuất hiện đột ngột, có thể kèm lạnh tay chân, lừ đừ hoặc quấy khóc bất thường. Trong khi đó, cúm thường đi kèm các triệu chứng hô hấp rõ hơn như ho, sổ mũi, đau họng.
Bác sĩ Trang khuyến cáo trẻ sốt cao đột ngột nhưng không có biểu hiện hô hấp điển hình, phụ huynh cần đưa đến bệnh viện sớm để kiểm tra.
Buồn nôn, ói
Phó giáo sư Vũ Huy Trụ, Trưởng khoa Nhi thăm khám bệnh nhi tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM. Ảnh minh họa: Minh Tâm
Đau cơ, đau đầu dữ dội
Bệnh cúm cũng có thể gây đau cơ, đau đầu nhưng thường đau ở mức độ vừa phải. Trong khi đau mỏi cơ, khớp trong nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu biểu hiện bằng những cơn đau dữ dội, khắp toàn thân, thường sưng đau các khớp lớn như khớp gối, cổ chân, cổ tay.
Giảm tri giác ở nhiều mức độ
Bác sĩ Trang khuyến cáo phụ huynh cần lưu ý các dấu hiệu ít gặp trong cúm như giảm tri giác, thóp phồng, cứng gáy, ban xuất huyết trên da để kịp thời đưa trẻ đi khám.
Cứng gáy là dấu hiệu gợi ý kích thích màng não, thường gặp trong viêm màng não mô cầu. Ở trẻ lớn, phụ huynh có thể thấy khó cúi đầu về phía trước, đau và căng cứng vùng cổ. Trẻ lớn có thể nằm tư thế gập người lại để giảm đau.
Ở trẻ nhỏ và nhũ nhi, dấu hiệu này thường không rõ ràng, thay vào đó trẻ có thể quấy khóc, ưỡn người hoặc tăng trương lực bất thường. "Triệu chứng này không gặp trong cúm mùa, trừ khi bệnh biến chứng lên hệ thần kinh", bác sĩ Trang nói.
Ban xuất huyết trong viêm não mô cầu là các nốt đỏ tím trên da, không mất màu khi ấn, thường bắt đầu như chấm nhỏ li ti giống vết muỗi đốt ở thân mình, tay chân, bẹn hoặc nách. Sau đó, ban lan nhanh, đậm màu và có thể hợp thành mảng bầm lớn, thậm chí hoại tử ở ca nặng. Nguyên nhân là do vi khuẩn gây tổn thương thành mạch và rối loạn đông máu, khiến máu thoát ra ngoài lòng mạch. Cúm thường ít có biểu hiện nổi ban. Phát ban trong cúm thường không có hình ảnh rõ như não mô cầu.
Theo bác sĩ Trang, điểm phân biệt chính giữa viêm não mô cầu và cúm là tốc độ diễn tiến và các dấu hiệu nặng. Cúm thường đạt đỉnh sau 2-3 ngày rồi giảm, trong khi viêm não mô cầu có thể chuyển nặng chỉ trong vài giờ đến một ngày, nhất là ở thể tối cấp. Phát hiện sớm và dùng kháng sinh kịp thời giúp tăng khả năng cứu sống và giảm di chứng.
Trẻ tiêm vaccine phòng bệnh viêm màng não do não mô cầu tại hệ thống Tiêm chủng VNVC. Ảnh: VNVC cung cấp
Bộ Y tế ghi nhận 24 ca bệnh não mô cầu trong cả nước tính từ đầu năm đến nay, trong đó có 4 ca tử vong. Số ca tăng gần 50% so với cùng kỳ năm 2025, nguy cơ dịch bùng phát.
Để phòng bệnh, bác sĩ Trang khuyến cáo phụ huynh chủ động cho trẻ tiêm vaccine phòng não mô cầu đầy đủ theo khuyến cáo. Đồng thời, duy trì các biện pháp phòng ngừa như rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi đông người, che miệng khi ho và hạn chế tiếp xúc với người có triệu chứng sốt, ho.
Minh Tâm
