Từ tháng 9/2024 đến tháng 4/2026, tổng cộng 49 kỳ thủ bị xử lý với nhiều mức án khác nhau, từ khiển trách, cấm thi đấu có thời hạn cho đến cấm vĩnh viễn và thậm chí nhận án tù. Chưa bao giờ một môn thể thao trí tuệ truyền thống lại đối diện với cuộc thanh lọc sâu rộng và khốc liệt đến vậy.
Cú sốc lớn nhất nằm ở danh sách những người sa ngã. Từ "Vua cờ tướng" Vương Thiên Nhất, đến các kỳ vương Triệu Hâm Hâm, Trịnh Duy Đồng, Uông Dương, rồi Hồng Trí, Tạ Tĩnh, Từ Siêu và gần nhất là Tưởng Xuyên. Họ từng thống trị kỳ đàn suốt gần hai thập kỷ, nhưng đều lần lượt bị phanh phui và xử lý. Trong đó, Thiên Nhất, Duy Đồng, Hâm Hâm và Tưởng Xuyên được ví như "Tứ Đại Thiên Vương" của cờ tướng Trung Quốc hiện đại, biểu tượng cho đỉnh cao chuyên môn.
"Ngoại Tinh Lai Khách" Vương Thiên Nhất. Ảnh: Baidu
Trong đợt xử phạt mới nhất ngày 13/4/2026, Tưởng Xuyên, cựu số một quốc gia, vô địch thế giới 2011, bị cấm thi đấu 5 năm. Ba kỳ vương Hồng Trí, Tạ Tĩnh và Từ Siêu nhận án cấm vĩnh viễn. Trước đó, hai đợt xử lý năm 2024 và 2025 đã "quét" qua 43 kỳ thủ khác, trong đó nhiều người cũng bị treo giò dài hạn hoặc tước danh hiệu. Con số 49 người bị kỷ luật cho thấy quy mô của bê bối mang tính hệ thống, dàn trải.
Các kỳ thủ dàn xếp kết quả thông qua hình thức đưa và nhận hối lộ hơn 10 năm qua. Một số trả tiền để đối thủ buông cờ, nhằm cải thiện thứ bậc, số khác nhận tiền để cố tình thua. Hành vi này diễn ra trong thời gian dài, thậm chí ngay tại các giải đấu danh giá nhất như Giáp Cấp Liên Tái hay vô địch quốc gia. Một đoạn ghi âm bị rò rỉ từ tháng 4/2023, trong đó các kỳ thủ bàn bạc mua bán độ, được xem là quả bom mở đầu cuộc khủng hoảng.
Mục đích mua bán độ của các kỳ thủ cũng nằm ở tiền bạc và danh vọng. Thứ bậc của kỳ thủ gắn trực tiếp với thu nhập từ giải thưởng, quảng cáo, livestream. Một nhà vô địch giải đồng đội quốc gia nhận khoảng 150.000 nhân dân tệ (580 triệu đồng), nhưng khi chia cho cả đội, mỗi người chỉ còn chưa đến 40.000 tệ (150 triệu đồng). Với những kỳ thủ không thuộc nhóm hàng đầu, thu nhập hàng năm thường dưới 100.000 tệ (386 triệu đồng), thậm chí có người chỉ kiếm vài nghìn tệ mỗi tháng tại các CLB địa phương.
Việc dàn xếp kết quả đã trở thành luật ngầm trong một bộ phận kỳ thủ. Những giao dịch hậu trường dần được chấp nhận như cách tồn tại trong môi trường cạnh tranh khốc liệt. Khi đó, công tác giám sát còn hạn chế và phụ thuộc nhiều vào quan sát thủ công.
Phản ứng từ cộng đồng cờ tướng Trung Quốc cũng cho thấy sự chia rẽ sâu sắc. Tài khoản Old Huang’s View viết trên Baidu: "Khi những ván cờ cũng có thể được định giá, sự thuần khiết của môn cờ nghìn năm đang đối mặt thử thách lớn nhất".
Sister Wang loves sports thì sốc trước quy mô vụ việc: "49 người phải trả giá, luật ngầm của cờ tướng đã bị phanh phui hoàn toàn".
"Loạn Chiến Vương" Hồng Trí. Ảnh: Sina
Một số ý kiến gay gắt hơn, như tác giả Vương Tội Đại Thiết Phấn trên Zhihu, cho rằng không thể đổ lỗi hoàn toàn cho cách quản lý. "Không thể nói những kỳ thủ hàng đầu vi phạm suốt hơn 10 năm là những kẻ ngây thơ bị hại", người này viết. "Dư luận đang có tiêu chuẩn kép, khi thấy thương cảm cho người này và phán xét người kia".
Hệ quả trước mắt không nhỏ. Sự vắng bóng của hàng loạt ngôi sao khiến các giải đấu giảm sức hút. Một khảo sát cho thấy 62% khán giả cảm thấy giải vô địch quốc gia nhạt hơn khi thiếu các tên tuổi lớn. Những nền tảng livestream từng tăng trưởng mạnh nhờ các kỳ thủ hàng đầu cũng ghi nhận lượng người xem sụt giảm.
Một thế hệ kỳ thủ từng được tôn vinh giờ đồng loạt sụp đổ. Những người như "Ngọc Diện Thần Phật" Tưởng Xuyên từng được xem là hình mẫu về chuyên môn và đạo đức, cũng không đứng ngoài vòng xoáy tội lỗi.
"Chúng tôi từng nghĩ đó là một thế hệ vàng", một người hâm mộ viết trên Zhihu. "Nhưng giờ nhìn lại, đó là thế hệ đen tối".
Cơn địa chấn đã xảy ra, để lại những vết nứt sâu trong lòng người hâm mộ. Nhưng với nhiều người, đó cũng là cơ hội để tái thiết. "Cái giá phải trả là rất lớn, nhưng nếu không làm sạch, tương lai của cờ tướng còn đáng lo hơn", người này viết thêm.
Sau tất cả, câu hỏi lớn vẫn còn đó. Khi những biểu tượng lần lượt sụp đổ, niềm tin vào sự công bằng của bàn cờ liệu có thể được dựng lại?
Mức phạt cho 49 kỳ thủ cờ tướng Trung Quốc (2024–2026)
1. Cấm thi đấu vĩnh viễn (8 người): Vương Thiên Nhất, Vương Dược Phi, Triệu Hâm Hâm, Uông Dương, Trịnh Duy Đồng, Hồng Trí, Tạ Tĩnh, Từ Siêu.
2. Cấm thi đấu 8 năm (1 người): Thân Bằng.
3. Cấm thi đấu 7 năm 6 tháng (1 người): Vương Khuếch.
4. Cấm thi đấu 7 năm (1 người): Tôn Dật Dương.
5. Cấm thi đấu 6 năm (1 người): Triệu Kim Thành.
6. Cấm thi đấu 5 năm (1 người): Tưởng Xuyên.
7. Cấm thi đấu 4 năm 6 tháng (1 người): Trương Thân Hoành.
8. Cấm thi đấu 4 năm 3 tháng (5 người): Lưu Tuấn Đạt, Vu Dịch Tiêu, Tôn Dũng Chinh, Trình Minh, Hác Kế Siêu.
9. Cấm thi đấu 4 năm (1 người): Trịnh Nhất Hoằng.
10. Cấm thi đấu 3 năm (5 người): Đảng Phi, Lý Thiếu Canh, Triệu Điện Vũ, Nhiếp Thiết Văn, Vũ Tuấn Cường.
11. Cấm thi đấu 2 năm (6 người): Miêu Lợi Minh, Hoàng Trúc Phong, Tôn Hân Hạo, Dương Minh, Từ Mỗ Mỗ, Từ Sùng Phong.
12. Cấm thi đấu 1 năm (8 người): Triệu Vĩ, Lục Vĩ Thao, Dương Huy, Lý Tiểu Long, Trịnh Vũ Hàng, Trương Mỗ Mỗ, Mã Thiên Việt, Lý Ngãi Đông.
13. Cấm thi đấu 6 tháng (6 người): Vương Vũ Hàng, Triệu Dương Hạc, Thôi Cách, Mạnh Thần, Tạ Quy, Triệu Tử Vũ.
14. Phê bình công khai (4 người): Tào Nham Lỗi, Hoàng Văn Tuấn, Thái Hữu Quảng, Lương Vận Long.
Xuân Bình tổng hợp
