Chiều 23/4, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Thủ đô sửa đổi, mở rộng phân quyền cho chính quyền TP Hà Nội. Theo đó, thành phố được giao 199 thẩm quyền đặc thù, trong đó Hội đồng nhân dân thành phố 127 thẩm quyền, Ủy ban nhân dân thành phố 56 thẩm quyền và Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố 16 thẩm quyền.
Các thẩm quyền được thiết kế theo ba lớp. Hội đồng nhân dân quyết định chính sách, tổ chức bộ máy và nguồn lực. Ủy ban nhân dân tổ chức thực hiện, điều hành. Chủ tịch Ủy ban nhân dân quyết định trực tiếp các vấn đề cụ thể. Cách phân quyền này theo Chính phủ nhằm bảo đảm rõ trách nhiệm, tăng tính chủ động trong quản lý và phát triển Thủ đô.
Hội đồng nhân dân được giao quyền quyết định các nội dung nền tảng của bộ máy chính quyền thành phố, như quyết định biên chế, cơ cấu tổ chức, việc thành lập, tổ chức lại, giải thể các cơ quan chuyên môn, đơn vị sự nghiệp; quy định vị trí việc làm, chế độ quản lý, sử dụng công chức, viên chức; ban hành chính sách thu nhập đối với đội ngũ hưởng lương từ ngân sách.
Trong phát triển đô thị, Hội đồng nhân dân có thẩm quyền quy định nội dung, trình tự lập và phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô; quy định chính sách phát triển đô thị tại khu vực TOD; quyết định các cơ chế huy động nguồn lực, các khoản thu từ khai thác giá trị tăng thêm từ đất, hạ tầng giao thông để phục vụ đầu tư phát triển. Cơ quan này cũng được ban hành chính sách về giao thông, vận tải, môi trường, trong đó có các biện pháp phát triển vận tải công cộng, hạn chế phương tiện cá nhân, giảm phát thải.
Ủy ban nhân dân thành phố được quy định các biện pháp triển khai nền hành chính số, công vụ số; cơ chế phát huy dân chủ ở cơ sở, huy động người dân tham gia quản trị địa phương. Ủy ban nhân dân đồng thời là cơ quan trình Hội đồng nhân dân ban hành nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách; tổ chức thực hiện, đánh giá và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình thí điểm.
Trong quản lý đô thị và phát triển hạ tầng, Ủy ban nhân dân được quyết định danh mục, lộ trình di dời các cơ sở không phù hợp quy hoạch; quy định biện pháp quản lý, khai thác không gian ngầm, không gian tầm cao; quyết định trình tự, thủ tục thực hiện các dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị; quyết định danh mục dự án và lộ trình triển khai.
Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng tại phiên họp Quốc hội chiều 23/4. Ảnh: Hoàng Phong
Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố có thẩm quyền phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô sau khi được Hội đồng nhân dân thông qua; thành lập, tổ chức lại, giải thể các đơn vị sự nghiệp công lập; áp dụng một số biện pháp hành chính trong quản lý trật tự đô thị theo quy định của luật.
Một điểm đáng chú ý là chính quyền thành phố được ban hành văn bản để điều chỉnh trình tự, thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp nhưng không được tăng thêm điều kiện, giấy tờ hoặc thời gian giải quyết. Thành phố cũng được thí điểm cơ chế, chính sách mới trong nhiều lĩnh vực, trong thời gian tối đa 5 năm và có thể gia hạn.
Cho phép lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
Luật quy định đơn vị hành chính thuộc TP Hà Nội gồm xã, phường và đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Đơn vị này do Quốc hội quyết định thành lập để thực hiện vai trò đô thị chức năng theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô.
Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt được tổ chức theo mô hình đặc thù, được áp dụng các cơ chế, chính sách vượt trội, thực hiện các chính sách mới về quản trị địa phương, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô. Đây là nội dung mới được đưa vào cơ cấu đơn vị hành chính của Hà Nội.
Hà Nội được bổ sung và ban hành chương trình giáo dục
Ủy ban nhân dân TP Hà Nội được giao thẩm quyền quy định việc thực hiện liên kết giáo dục giữa cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông công lập, tư thục với các cơ sở giáo dục nước ngoài.
Ủy ban nhân dân thành phố cũng được bổ sung chương trình giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông nhưng phải bảo đảm yêu cầu về mục tiêu giáo dục, phẩm chất, năng lực của học sinh cần đạt được và nội dung giáo dục bắt buộc của chương trình giáo dục mầm non, chương trình giáo dục phổ thông quốc gia.
Đồng thời, Ủy ban nhân dân thành phố được ban hành chương trình giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông đối với các cơ sở có liên kết giáo dục với cơ sở nước ngoài, phù hợp với mục tiêu phát triển giáo dục của Thủ đô và yêu cầu về mục tiêu giáo dục, phẩm chất, năng lực của học sinh cần đạt được cùng nội dung giáo dục bắt buộc của chương trình quốc gia.
Ngoài ra, Ủy ban nhân dân thành phố còn được quy định tiêu chí, điều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, chương trình giảng dạy, phương pháp giảng dạy và dịch vụ giáo dục đối với các cơ sở giáo dục có liên kết với cơ sở nước ngoài.
Căn cứ quy định của Hội đồng nhân dân thành phố, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố có thẩm quyền quyết định thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động trường đại học công lập, cao đẳng công lập do thành phố quản lý; cho phép thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động trường đại học tư thục, cao đẳng tư thục trên địa bàn thành phố.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố cũng có thẩm quyền cho phép thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động đối với trường đại học, cao đẳng có vốn đầu tư nước ngoài, liên kết đào tạo với cơ sở nước ngoài trên địa bàn thành phố sau khi có ý kiến của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Phân quyền mạnh về quy hoạch, không gian và phát triển đô thị
Đặc biệt, trên địa bàn Hà Nội chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô trên cơ sở cụ thể hóa các nội dung quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, tích hợp, lồng ghép và thay thế Quy hoạch Thủ đô, Quy hoạch chung Thủ đô. Quy hoạch tổng thể này có giá trị pháp lý như quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung thành phố theo quy định của pháp luật.
Luật cũng trao cho thành phố nhiều công cụ để quản lý, khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian tầm cao; phát triển đô thị tại khu vực TOD; huy động các khoản thu từ khai thác giá trị tăng thêm từ đất và hạ tầng để phát triển hệ thống đường sắt địa phương và kết nối hạ tầng giao thông.
Luật Thủ đô sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Sơn Hà
