Ngày 23/4, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình cho biết đang phối hợp các cơ quan chuyên môn xác định niên đại, chức năng của ba cọc gỗ phát hiện trong quá trình thi công dự án nạo vét, kè chống sạt lở hai bờ sông Vân, đoạn gần cầu Chà Là, phường Hoa Lư.
Theo Bảo tàng tỉnh Ninh Bình, ngày 15/4, trong lúc vận hành máy xúc nạo vét khu vực bờ hữu sông Vân, cách cầu Chà Là khoảng 30 m về phía Bắc, công nhân phát hiện ba cọc gỗ lớn nhô lên khỏi lớp bùn trầm tích. Đơn vị thi công sau đó đã dùng máy xúc nhổ các cọc lên khỏi vị trí ban đầu trước khi báo cáo cơ quan chức năng.
Kết quả đánh giá ban đầu cho thấy cả ba cọc đều là thân cây gỗ nguyên khối, tiết diện tròn, một đầu vót nhọn, đầu còn lại mục nát. Cọc dài 3,76-4,15 m, chu vi thân 1,16-1,46 m; phần đầu nhọn dài khoảng 1,1 m. Thân cọc còn lưu dấu vết gọt đẽo khá nhẵn, kỹ thuật chế tác tương đối đồng nhất.
Số cọc gỗ được phát hiện còn khá nguyên vẹn. Ảnh: Hoa Lư
Tại thời điểm phát hiện, các cọc được cắm theo phương thẳng đứng, đầu nhọn hướng xuống, phần thân lộ khỏi mặt bùn. Ba cọc bố trí thành hai hàng song song theo chiều Bắc - Nam, cùng hướng dòng chảy của sông Vân; khoảng cách giữa hai hàng khoảng 2 m, giữa các cọc trong cùng hàng cũng khoảng 2 m, trong đó một hàng có một cọc, hàng còn lại có hai cọc.
Theo các chuyên gia, việc cọc được gia công kỹ, đóng thẳng đứng và sắp xếp theo sơ đồ hình học có chủ ý cho thấy đây là sản phẩm do con người tạo ra, không phải gỗ trôi tự nhiên. Nhiều khả năng các cọc được đóng cùng thời điểm, thuộc một di tích và phục vụ chung một chức năng.
Các nhà sử học cho rằng hệ thống cọc này có nhiều điểm tương đồng với cọc gỗ từng phát hiện tại khu vực chợ Sa (Bắc Ninh), thuộc không gian chiến trường Lục Đầu Giang trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông. Sự tương đồng thể hiện ở kỹ thuật chế tác, hình dáng và vị trí cửa sông. Từ đó, các chuyên gia đặt ra khả năng đây là dấu tích của một trận địa phòng thủ hoặc công trình quân sự thời Trần.
Sông Vân nơi phát hiện số cọc gỗ. Ảnh: Lê Hoàng
Ông Nguyễn Cao Tấn, Phó giám đốc Sở Du lịch, Phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Ninh Bình cho biết sông Vân là dòng sông cổ gắn với nhiều giai đoạn lịch sử, từng giữ vai trò quan trọng trong hệ thống giao thông và phòng thủ của kinh đô Hoa Lư. Việc xuất lộ các cọc gỗ tại đây đặt ra giả thiết về sự tồn tại của công trình phòng thủ ở cửa ngõ phía Đông Nam kinh đô.
Theo ông, sông Vân không chỉ là tuyến giao thông thủy chiến lược kết nối sông Đáy, sông Vạc và cửa biển Thần Phù mà còn là lá chắn quan trọng bảo vệ kinh đô qua nhiều triều đại.
Bà Vũ Thị Thu, Phó giám đốc Bảo tàng tỉnh Ninh Bình cho biết sau khi tiếp nhận, đơn vị đã tiến hành vệ sinh, bảo quản hiện vật và sẽ thành lập hội đồng chuyên môn để đánh giá, tham vấn ý kiến chuyên gia. "Mặc dù chưa đủ cơ sở xác định chính xác niên đại và chức năng, các đặc điểm kỹ thuật và hiện trường cho thấy đây là dấu tích công trình nhân tạo có tổ chức, nhiều khả năng liên quan hoạt động quân sự thời Trần, thế kỷ 13", bà nói.
Từ kết quả khảo sát ban đầu, Bảo tàng tỉnh đề nghị chủ đầu tư rà soát toàn bộ phạm vi thi công, đặc biệt tại các khu vực có điều kiện địa hình và trầm tích tương đồng với điểm phát hiện. Cơ quan chuyên môn cũng yêu cầu nếu tiếp tục phát hiện các cọc gỗ hoặc dấu tích tương tự, đơn vị thi công phải tạm dừng, giữ nguyên hiện trạng và báo cáo lực lượng chức năng.
Lê Hoàng
