Nhà văn Lê Văn Trương (1906-1964) bắt đầu nghiệp viết từ năm 1932. Sau tập truyện ngắn Trước cảnh hoang tàn Đế Thiên Đế Thích, ông được các nhà xuất bản chú ý, trở thành cây bút quan trọng của Nhà xuất bản Tân Dân cùng các nhà văn tên tuổi như Tản Đà, Vũ Bằng, Nguyễn Tuân, Nguyễn Công Hoan, Nguyên Hồng, Lan Khai. Những tác phẩm của ông mang nặng chất phiêu lưu, nhân vật thường là nhà buôn nhỏ, thầu khoán, giáo viên tiểu học, thư ký hãng buôn và công chức hạng xoàng. Cuộc sống của họ đầy biến động, trải qua đủ chìm nổi, rủi may nhưng luôn nuôi mơ ước làm được điều ý nghĩa với cuộc đời.
Tiểu thuyết Những đồng tiền siết máu viết về hành trình của Lâm, một viên chức 27 tuổi, sau khi nghỉ việc đã quyết định đi buôn. Những lần luồn rừng, đánh hàng ở Lào, Myanmar, Thái Lan đã đem lại cho nhân vật những mối hời lớn về tài chính và cả tình bằng hữu. Lâm toan sẽ ở nhà buôn bán với vợ, cùng nuôi con khi kinh tế ổn định. Tuy nhiên, một bức thư nhờ vả đem hài cốt người cha từ Campuchia về Trung Quốc của ông Lý đã khơi dậy đam mê bôn tẩu trong anh. Nhờ kinh nghiệm đi rừng và sự nhanh nhẹn, chuyến đi thành công. Anh được gia đình ông Lý báo đáp hậu hĩnh, đưa sang Macau để chơi bài.
Lâm đắm chìm vào thế giới xa hoa, nhộn nhịp trong sòng bạc. Nhưng rồi những số phận nơi đây đã khiến Lâm dần thay đổi suy nghĩ, thức tỉnh. Tiểu thuyết từng được Nhà xuất bản Hội Nhà văn phát hành năm 1998 và 2008.
Ấn bản mới in chung hai tác phẩm "Những đồng tiền siết máu", "Tôi thầu khoán" của Lê Văn Trương, dày 370 trang. Ảnh: Nhà xuất bản Phụ nữ
Tôi thầu khoán viết về hành trình ba tháng sang Trung Quốc làm thầu khoán của nhân vật chính. Ông nhận công trình giải cứu chiếc máy bay bị mắc kẹt trên đỉnh núi, giúp nó cất cánh. Những nhân công phải vượt núi, băng đèo để tới được địa điểm. Họ còn phải đối diện nhiều hiểm nguy như dịch bệnh, cướp bóc. Công trình đã lấy đi máu và nước mắt của hàng nghìn con người.
Dự định ban đầu của nhân vật chỉ là đi trải nghiệm và viết văn. Tuy nhiên, do yêu cầu thực tế của công việc, ông đã phải quán xuyến từ việc quản lý nhân công cho tới chuyện mua cái xẻng, cái cuốc. Sau bao nhiêu nguy hiểm, ông nhận ra rằng công việc ấy đã bào mòn tâm hồn, khiến ông bị tha hóa đến mức không nhận ra chính mình. Tác phẩm còn có tên khác là Ba tháng ở Trung Hoa, từng được Nhà xuất bản Tân Dân ấn hành năm 1940.
Tiến sĩ Trần Ngọc Hiếu nhận xét Lê Văn Trương là cái tên quan trọng của văn chương nam tính trong văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ 20. Theo ông, có thể đặt tác giả vào vị trí của một cây bút tiên phong trong dòng tự sự về những thế giới xã hội ngầm, vốn luôn là một thể tài có sức hút lớn với văn hóa đại chúng.
"Nhân vật xưng tôi trong tác phẩm của ông là những gã đàn ông ham xê dịch, thích mạo hiểm, dám dấn thân vào những nơi chốn và công việc đầy bất trắc. Mẫu nhân vật ấy, một mặt gợi liên hệ đến kiểu nhân vật nam giới phổ biến của văn chương lãng mạn đương thời - những kẻ dứt mình khỏi cái hằng ngày và những ràng buộc xã hội để phiêu lưu", Tiến sĩ Ngọc Hiếu viết.
Nhà văn Lê Văn Trương là người làng Đồng Nhân, xưa thuộc Hai Bà Trưng, Hà Nội. Năm 1932, ông bắt đầu tham gia làng báo, làng văn. Ông cộng tác với báo Trung Bắc tân văn, Nhà xuất bản Tân Dân, Tiểu thuyết thứ Bảy, Phổ thông bán nguyệt san, Ích hữu, Truyền bá. Theo thống kê của gia đình, người thân hiện giữ 125 tác phẩm của ông, 96 cuốn đã in và 29 cuốn chưa từng xuất bản. Một số tác phẩm tiêu biểu của ông gồm Trước cảnh hoang tàn Đế Thiên Đế Thích, Dưới bóng thần Vệ Nữ, Cô Tư Thung, Một lương tâm trong gió lốc, Tôi là mẹ.
Hà Thu
