Thông điệp trên được các chuyên gia đưa ra chiều 28/5 trong buổi công bố Báo cáo kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long, diễn ra tại Cần Thơ.
Theo báo cáo, Kinh tế Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) vẫn tăng trưởng ổn định nhưng chưa tạo được bước nhảy về năng suất và quy mô doanh nghiệp. Năm 2025, GRDP toàn vùng tăng khoảng 7,24%, đóng góp 8,39% vào tăng trưởng chung cả nước và chiếm 12,2% GDP quốc gia. Đây là kết quả tích cực trong bối cảnh kinh tế vùng vẫn phụ thuộc vào nông nghiệp và công nghiệp chế biến nông - thủy sản. Tuy nhiên, mức tăng này thấp hơn các vùng công nghiệp hóa nhanh.
Từ năm 2023, Đồng bằng sông Cửu Long trở thành vùng có mật độ doanh nghiệp thấp nhất nước. Sau sáp nhập, khi không còn Long An, số doanh nghiệp đang hoạt động của vùng giảm khoảng 20%, còn xấp xỉ 65.000 đơn vị.
Tiến sĩ Hồ Sỹ Hùng – Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam phát biểu tại lễ công bố Báo cáo kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long, chiều 28/5. Ảnh: An Bình
Tiến sĩ Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho biết Đồng bằng sông Cửu Long đang đối diện một nghịch lý sau khi điều chỉnh địa giới, vùng không còn Long An (sáp nhập với Tây Ninh và thuộc vùng Đông Nam Bộ), những hạn chế cố hữu về công nghiệp, FDI và năng lực doanh nghiệp càng bộc lộ rõ nét. Mô hình tăng trưởng cũ dựa vào tài nguyên, sản lượng thô, lao động giản đơn và hộ sản xuất nhỏ đã chạm trần giới hạn.
Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh (đồng chủ biên báo cáo, giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright) thông tin rằng năm 2000, ĐBSCL từng chiếm khoảng 22% tổng số doanh nghiệp cả nước, đến năm 2024 tỷ lệ này chỉ còn khoảng 7%.
"Điều này cho thấy khu vực doanh nghiệp ở miền Tây không chỉ ít mà còn thiếu động lực tái tạo, sự nâng cấp về quy mô cũng như đơn vị đầu chuỗi đủ năng lực dẫn dắt các chuỗi giá trị của vùng", chuyên gia nói.
Đến nay, khu vực này vẫn giữ vai trò chiến lược trong an ninh lương thực và xuất khẩu nông sản của Việt Nam, đóng góp hơn 50% sản lượng lúa, khoảng 65% sản lượng nuôi trồng thủy sản, khoảng 70% sản lượng trái cây và trên 90% lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Tuy nhiên, logistics vẫn là điểm nghẽn cố hữu, trực tiếp làm suy giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vùng.
Mỗi năm, nơi đây vận chuyển khoảng 18 triệu tấn hàng hóa xuất nhập khẩu, nhưng chi phí logistics chiếm tới 20–25% giá thành sản phẩm. 70% hàng hóa vẫn phải trung chuyển qua TP HCM và Đông Nam Bộ.
Năm 2025, mạng lưới cao tốc liên quan trực tiếp đến Đồng bằng sông Cửu Long bao gồm cả các tuyến đã đưa vào khai thác và đang triển khai, dài khoảng 550 km; thời gian di chuyển giữa TP HCM – Cần Thơ giảm từ hơn bốn giờ xuống hơn hai giờ.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cao tốc chỉ tạo đột phá nếu đi kèm lớp hệ thống cơ sở hạ tầng phối hợp như đường thủy, kho lạnh, trung tâm phân loại, kiểm định, logistics số và mạng lưới doanh nghiệp đủ sức tổ chức chuỗi cung ứng để biến cải thiện hạ tầng thành giá trị kinh tế.
TP Cần Thơ được xác định có năng suất lao động cao nhất miền Tây, với 156 triệu đồng một người mỗi năm. Ảnh: An Bình
Kế đến, năng suất lao động là điểm nghẽn trực tiếp của mục tiêu phát triển doanh nghiệp vùng. Cụ thể, năng suất lao động của vùng này hiện ở nhóm thấp nhất cả nước, khoảng 133 triệu đồng/lao động mỗi năm, xấp xỉ vùng Trung du và Miền núi phía Bắc. Đáng chú ý, năng suất lao động công nghiệp của vùng chỉ bằng khoảng một nửa mức trung bình cả nước, còn khu vực dịch vụ chỉ đạt khoảng hai phần ba. Điều này cho thấy vùng chưa tạo được các ngành và doanh nghiệp có giá trị gia tăng cao để kéo mặt bằng năng suất đi lên.
Tỷ lệ lao động qua đào tạo của vùng chỉ đạt 16,3%, trong khi Đông Nam Bộ 23,9%. Tương tự, tỷ lệ đô thị hóa của vùng chỉ đạt khoảng 29%, thấp hơn mức trung bình cả nước 38%. Đây là ràng buộc lớn đối với các ngành chế biến sâu, logistics, dịch vụ kỹ thuật, chuyển đổi số và thu hút FDI chất lượng cao...
Báo cáo xác định ĐBSCL đã mất dần vị thế doanh nghiệp trong bản đồ kinh tế quốc gia. Mặc dù số lượng doanh nghiệp của vùng vẫn tăng nhưng trong giai đoạn 2015–2025 có tốc độ tăng thấp nhất nước. Chất lượng doanh nghiệp cũng đáng lo ngại. Phân loại theo quy mô vốn, đến năm 2024, doanh nghiệp siêu nhỏ ở đây vẫn chiếm tới 42%, mức cao nhất cả nước. Trong khi tỷ trọng doanh nghiệp lớn của vùng cũng thuộc nhóm thấp nhất nước...
Các chuyên gia khuyến nghị cấp địa phương cần chuyển từ cạnh tranh đơn lẻ sang hợp tác và liên kết trong một hệ sinh thái doanh nghiệp vùng. Trung ương cần kiến tạo thể chế vùng có thực quyền và gắn đầu tư công với kế hoạch khai thác kinh tế. Đồng thời hình thành cơ chế bảo lãnh tín dụng công cấp vùng, ưu tiên cho chế biến sâu, kho lạnh, logistics, thương mại điện tử nông thôn, công nghệ số, chuỗi liên kết bền vững....
Các nghiên cứu chỉ ra rằng đến năm 2030, đột phá của ĐBSCL sẽ không chỉ nằm ở những tuyến cao tốc, cảng biển hay khu công nghiệp mới, mà ở việc hình thành được một cộng đồng doanh nghiệp đủ sức biến tài nguyên bản địa thành giá trị gia tăng, biến thách thức khí hậu thành năng lực thích ứng và biến bản sắc vùng thành lợi thế cạnh tranh bền vững...
Báo cáo kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long năm 2025 là ấn phẩm nghiên cứu chuyên sâu được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng Trường Chính sách công và quản lý Fulbright thực hiện năm thứ năm liên tiếp, theo nhiệm vụ Thủ tướng giao tại Nghị quyết 57/2022 về hoàn thiện thể chế vùng kinh tế xã hội.
Ấn phẩm cung cấp cho Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương và cộng đồng doanh nghiệp một bức tranh thực chứng, khách quan và đủ chiều sâu về một vùng kinh tế đặc biệt quan trọng của quốc gia.
An Bình
