Hormuz là điểm nghẽn hàng hải chiến lược (Ảnh: Telegraph).
Các tàu chở dầu từng đi thẳng qua giữa eo biển Hormuz. Nhưng kể từ ngày 28/2, bất kỳ tàu nào muốn đi qua tuyến đường thủy rộng khoảng 34km này đều phải đi đường vòng.
Các tàu giờ đây phải di chuyển sát bờ biển Iran hơn, luồn lách giữa các đảo Qeshm và Larak. Sau đó, chủ tàu phải trải qua một quy trình đàm phán phức tạp và tốn kém.
Trước tiên, theo Bloomberg, họ phải thông báo cho các công ty trung gian có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) về hàng hóa, điểm đến và chủ sở hữu cuối cùng của con tàu.
Iran sau đó áp mức “phí quá cảnh” ít nhất 1 USD mỗi thùng dầu, với mức phí tăng lên tùy theo mức độ “thân thiện” của quốc gia sở hữu tàu. Mức phí trung bình cho một tàu chở dầu là khoảng 2 triệu USD. Nếu mọi thứ được chấp thuận, các xuồng của IRGC sẽ hộ tống tàu ra vào “điểm thu phí”.
Hiện chưa rõ đã có tàu nào trả phí cho Iran để đi qua Hormuz hay chưa. Hệ thống thu phí này chính là một trong những mục tiêu hàng đầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông Trump tuyên bố việc tạm dừng giao tranh “phụ thuộc hoàn toàn” vào việc “mở cửa hoàn toàn, ngay lập tức" tuyến vận tải qua eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, phía Iran cho biết mọi chuyến đi qua phải được thực hiện “phối hợp” với quân đội Iran và một quan chức Iran nói với AP rằng thỏa thuận vẫn cho phép Tehran thu phí.
Eo biển Hormuz (Ảnh: Telegraph).
Theo Telegraph, nếu hệ thống này được thiết lập, Iran có thể mang về hàng trăm tỷ USD và có tác động mạnh mẽ tới Trung Đông cũng như thương mại hàng hải toàn cầu.
Hugo Dixon, nhà bình luận của Reuters, ước tính Tehran có thể thu về 500 tỷ USD trong 5 năm tới, số tiền giúp họ khôi phục nền kinh tế bị tàn phá và tái thiết quân đội.
Một nguồn tin ngoại giao Vùng Vịnh cho biết một số nước có thể buộc phải trả phí xuất khẩu trong giai đoạn đầu. UAE, Qatar và Bahrain không có đường ống thay thế, và nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng chỉ có thể vận chuyển bằng tàu. Những quốc gia như Ấn Độ có thể sẽ tự đưa tàu chở dầu của mình qua eo biển để nhận dầu khí, tự trả chi phí “trạm thu phí”.
Tuy nhiên về lâu dài, các quốc gia vùng Vịnh có thể sẽ không chấp nhận một hệ thống chuyển dòng tiền vào Iran.
“Tôi không nghĩ cuộc chiến này có thể kết thúc nếu Iran vẫn vận hành trạm thu phí”, Ellen R. Wald, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Năng lượng Toàn cầu của tổ chức Hội đồng Đại Tây Dương, cho biết.
Mặt khác, các tập đoàn dầu khí lớn của Mỹ như Chevron có lợi ích sâu rộng tại vùng Vịnh, và một “trạm thu phí” lâu dài của Iran sẽ làm ảnh hưởng tới hoạt động của họ. Đó cũng có thể sẽ là lý do mà Mỹ không chấp nhận chuyện này.
Theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển, không quốc gia nào được cản trở quyền “qua lại vô hại” của tàu thuyền tại các điểm nghẽn hàng hải hoặc eo biển. Phí chỉ được phép áp dụng tại các kênh đào nhân tạo như Suez hoặc Panama.
Tháng trước, trong một lá thư gửi Tổ chức Hàng hải Quốc tế, Iran lập luận rằng “trạm thu phí” là hành động tự vệ, nhằm kiểm tra các tàu nước ngoài có thể mang tính thù địch, và khoản phí được thu về là nhằm bù đắp chi phí đó.
