Mở rộng diện xử phạt với thuốc lá điện tử
Đây là mức xử phạt trực tiếp áp dụng với người dùng trong bối cảnh các sản phẩm này ngày càng phổ biến, đặc biệt ở giới trẻ.
Theo quy định mới, không chỉ người trực tiếp sử dụng bị xử phạt mà cá nhân, tổ chức để người khác sử dụng thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu, chiếm hữu hoặc quản lý của mình cũng có thể bị phạt 5-10 triệu đồng.
Ngoài hình thức phạt tiền, cơ quan chức năng còn áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc tiêu hủy sản phẩm vi phạm theo quy định.
Bên cạnh hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, các vi phạm liên quan đến kinh doanh thuốc lá cũng bị quản lý chặt hơn.
Cơ sở bán thuốc lá không treo biển thông báo không bán cho người dưới 18 tuổi có thể bị xử phạt đến 3 triệu đồng.
Các vi phạm về in ấn, ghi nhãn cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá bị xử phạt rất nặng, lên tới 40 triệu đồng, kèm theo đình chỉ hoạt động đến 6 tháng và buộc thu hồi hoặc tiêu hủy sản phẩm vi phạm.
Những quy định này cho thấy việc quản lý không chỉ dừng ở khâu sử dụng mà được mở rộng sang toàn bộ chuỗi cung ứng, từ điểm bán, khâu trưng bày đến bao bì và nhãn cảnh báo.
Cách tiếp cận này nhằm thu hẹp khả năng tiếp cận sản phẩm. Tuy nhiên, cùng với sự thu hẹp của kênh bán hàng truyền thống, hoạt động kinh doanh và tiếp thị lại có xu hướng dịch chuyển lên internet. Gần 35% điểm bán trong khảo sát cho biết đã chuyển sang bán hàng trực tuyến.
Sự chuyển dịch này đặt ra thách thức lớn hơn cho công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Nhiều tài khoản dùng từ khóa mã hóa để lách kiểm duyệt. Một số sản phẩm được đổi tên dưới dạng hàng gia dụng hoặc phụ kiện thông thường nhằm né bộ lọc của nền tảng và cơ quan chức năng.
Người bán sử dụng nhiều “chiêu” để lách kiểm duyệt như dùng từ khóa mã hóa, như gọi đầu pod là “đầu bàn chải điện”, tinh dầu là “xịt thơm phòng” (Ảnh: N.P).
Việc quảng bá trá hình như vậy không chỉ gây khó cho lực lượng quản lý mà còn làm tăng nguy cơ người trẻ tiếp xúc với sản phẩm theo cách tưởng như vô hại.
Nhận thức sai lệch tiếp tay cho hành vi dùng thử
Tình trạng sử dụng thuốc lá điện tử trong giới trẻ đang gia tăng nhanh, đặt ra lo ngại rõ rệt về sức khỏe cộng đồng.
Theo Bộ Y tế, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh 13-17 tuổi đã tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023. Ở nhóm 13-15 tuổi, tỷ lệ này tăng từ 3,5% năm 2022 lên 8% năm 2023.
Mới nhất, một nghiên cứu gần 2.500 sinh viên ở Hà Nội, Đà Nẵng, Huế và TPHCM cho thấy tuổi trung bình bắt đầu sử dụng các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là 16,9.
Đáng chú ý, mức độ sử dụng gia tăng song hành với những ngộ nhận còn phổ biến. Hơn 62% sinh viên được khảo sát cho rằng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có thể giúp bỏ thuốc lá điếu.
Nhận thức sai lệch này làm suy giảm mức độ cảnh giác đối với sản phẩm, đồng thời tạo điều kiện để hành vi dùng thử diễn ra dễ dàng hơn, nhất là trong nhóm tuổi trẻ vốn chịu ảnh hưởng mạnh từ tâm lý tò mò và xu hướng tiêu dùng mới.
Học sinh sử dụng thuốc lá điện tử (Ảnh: Nam Trần).
Nhận thức sai lệch này làm giảm mức độ cảnh giác đối với sản phẩm, đồng thời tạo điều kiện để hành vi dùng thử diễn ra dễ dàng hơn, nhất là ở nhóm trẻ tuổi vốn chịu ảnh hưởng mạnh từ tâm lý tò mò, xu hướng tiêu dùng mới và thông tin thiếu kiểm chứng.
Từ góc độ y tế, rủi ro của thuốc lá điện tử không chỉ dừng ở nicotine. TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, cảnh báo các sản phẩm này có thể chứa nhiều hóa chất độc hại, thậm chí bị pha trộn ma túy tổng hợp, cần sa tổng hợp và các chất hướng thần mới.
Theo chuyên gia, độc tính của những chất này rất phức tạp, có thể ảnh hưởng đến thần kinh, tâm thần, tim mạch và nhiều cơ quan nội tạng.
Đặc biệt, việc phát hiện độc chất trong các trường hợp ngộ độc không hề đơn giản. Nhiều chất sau khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành dạng khác, khiến các xét nghiệm thông thường khó xác định đầy đủ thành phần. Điều này không chỉ làm tăng rủi ro cho người sử dụng mà còn gây khó khăn cho quá trình chẩn đoán và điều trị.
Trong bối cảnh đó, kiểm soát thuốc lá điện tử cần được nhìn nhận như một yêu cầu tổng thể. Giải pháp không chỉ nằm ở chế tài xử phạt mà còn đòi hỏi sự kết hợp giữa truyền thông, giáo dục, giám sát môi trường mạng và nâng cao nhận thức trong nhóm trẻ tuổi.
