Trực thăng trên tàu sân bay Mỹ tham gia chiến dịch tập kích Iran (Ảnh: Reuters).
Mỹ và Iran dự kiến tiến hành các cuộc đàm phán hòa bình tại Pakistan, quốc gia đang đóng vai trò trung gian, để chấm dứt cuộc xung đột kéo dài suốt hơn một tháng qua.
Cho đến nay, hai bên vẫn còn chia rẽ sâu sắc về các vấn đề then chốt, dù Tổng thống Donald Trump nói rằng các đề xuất do Iran đưa ra là “cơ sở” cho các cuộc đàm phán.
Mỗi bên đều giữ vững các yêu cầu trái ngược nhau để đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột, trong đó quyền tiếp cận hàng hải qua eo biển Hormuz và cuộc chiến của Israel tại Li Băng là những vấn đề then chốt cần giải quyết.
Một phái đoàn Iran đã đến Islamabad, Pakistan để đàm phán dựa trên đề xuất 10 điểm, nhưng đề xuất này có rất ít điểm trùng khớp với kế hoạch 15 điểm mà Washington đã đưa ra trước đó. Điều này cho thấy sẽ có những khác biệt lớn mà hai bên cần thu hẹp.
Ví dụ, đề xuất của Iran bao gồm yêu cầu làm giàu uranium, điều mà Washington trước đây đã bác bỏ và Tổng thống Donald Trump khẳng định là không thể thương lượng. 10 điểm này cũng không đề cập đến khả năng tên lửa của Iran, điều mà cả Israel và Mỹ đều cho rằng phải bị cắt giảm mạnh mẽ.
Iran đã tuyên bố rằng kho vũ khí tên lửa hùng hậu của nước này là không thể thương lượng, mặc dù không rõ họ còn bao nhiêu vũ khí như vậy sau xung đột.
Chương trình nghị sự chính của cuộc đàm phán tại Islamabad
Tehran cho biết, trong một thỏa thuận hòa bình lâu dài, họ có thể sẽ tìm cách thu phí các tàu đi qua eo biển, nơi hẹp nhất chỉ rộng 34km giữa Iran và Oman.
Tổng thống Trump từng dọa sẽ tàn phá Iran nếu Tehran không đồng ý ngừng bắn và mở lại eo biển.
Hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy Iran đã dỡ bỏ phong tỏa tuyến hàng hải này. Tehran cũng tuyên bố sẽ không có thỏa thuận nào nếu Israel tiếp tục tấn công Li Băng.
Kế hoạch 10 điểm của Iran so với kế hoạch 15 điểm của Mỹ
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết Washington đã đồng ý chấp nhận kế hoạch 10 điểm của Iran và “về nguyên tắc, Mỹ đã cam kết”: không tấn công; tiếp tục để Iran kiểm soát eo biển Hormuz; chấp nhận việc làm giàu uranium của Iran; dỡ bỏ mọi lệnh trừng phạt với Iran; chấm dứt tất cả các nghị quyết do Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế thông qua; rút lực lượng chiến đấu Mỹ khỏi khu vực; và chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả việc chống lại lực lượng kháng chiến Hồi giáo ở Li Băng.
Theo các nguồn tin Israel, đề xuất 15 điểm của Tổng thống Trump, được gửi cho Iran thông qua Pakistan, yêu cầu loại bỏ kho uranium làm giàu cao của Iran, ngừng làm giàu uranium, hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo và loại bỏ sự hỗ trợ của Iran cho các đồng minh trong khu vực.
Khả năng đạt được một thỏa thuận lâu dài
Dù Tổng thống Trump tuyên bố giành chiến thắng, nhưng Washington đã không đạt được các mục tiêu được đặt ra từ đầu cho chiến dịch quân sự, gồm loại bỏ khả năng Iran tấn công các nước láng giềng, phá hủy chương trình hạt nhân của Iran và tạo điều kiện để thay đổi chính quyền Iran.
Iran khó có khả năng đưa ra nhượng bộ lớn về những yêu cầu cho thỏa thuận hòa bình. Tehran cũng cho thấy họ có thể tiếp tục chiến đấu, trong bối cảnh eo biển Hormuz mang lại cho họ đòn bẩy kinh tế trước một đối thủ có hỏa lực vượt trội.
Lập trường của Israel
Israel, quốc gia đang tấn công đồng minh của Iran là Hezbollah ở Li Băng trong một cuộc xung đột song song, coi Tehran là mối đe dọa hiện hữu.
Vấn đề liệu thỏa thuận ngừng bắn có bao gồm cuộc chiến của Israel chống lại Hezbollah hay không đã trở thành điểm mấu chốt đe dọa đến thỏa thuận đình chiến.
Mỹ và Israel cho rằng Li Băng không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn, trong khi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói rằng việc chấm dứt giao tranh tại Li Băng là điều kiện thiết yếu trong thỏa thuận của Tehran với Washington.
Israel cho biết họ đã đồng ý ngừng bắn với Iran, nhưng nhấn mạnh rằng thỏa thuận này không bao gồm việc ngừng các hoạt động quân sự tại Li Băng.
