Binh sĩ Ukraine vận hành UAV tại vùng Zaporizhzhia (Ảnh: Reuters).
Lý do khiến đà tiến công của Nga chững lại
Lực lượng Ukraine đã làm chậm đáng kể nhịp độ tiến công của Nga, đồng thời từng bước giành lại những khu vực lãnh thổ từng phải rút lui trước đó. Đáng chú ý, các đòn tập kích hiệp đồng bằng máy bay không người lái, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo của Nga nhằm vào hạ tầng Ukraine có xu hướng giảm quy mô và hiệu quả.
Dù có thông tin cho rằng kho dự trữ tên lửa phòng không của Ukraine suy giảm, thực tế chiến trường lại cho thấy năng lực phòng không của Kiev vẫn duy trì hiệu quả đáng kể. Tỷ lệ đánh chặn cao đối với UAV và tên lửa Nga phản ánh khả năng thích ứng nhanh chóng của Ukraine, đặc biệt trong việc kết hợp tác chiến điện tử, UAV đánh chặn và trực thăng vũ trang.
Các dòng UAV cảm tử của Nga như Geran liên tục được cải tiến, song vẫn gặp nhiều khó khăn trước các biện pháp đối phó mới. Không quân Ukraine cũng tận dụng tốt hơn tên lửa không đối không để tiêu diệt tên lửa hành trình đối phương, qua đó gia tăng chiều sâu phòng thủ.
Đáng chú ý, trong một số thời điểm, Ukraine thậm chí triển khai số lượng UAV tấn công một chiều nhiều hơn Nga. Điều này cho thấy cán cân trên không đang có sự thay đổi nhất định, bất chấp việc Nga từng được đánh giá có ưu thế sản xuất UAV.
Các lệnh trừng phạt của phương Tây cũng được cho là ảnh hưởng đến chất lượng linh kiện điện tử trong UAV Nga, khi các nguồn thay thế từ châu Á không đạt hiệu năng tương đương, kéo theo suy giảm hiệu quả tác chiến.
Một trong những yếu tố then chốt giúp Ukraine thay đổi cục diện nằm ở bước tiến công nghệ trong lĩnh vực UAV. Các thiết bị bay không người lái của Kiev ngày càng được trang bị cảm biến quang học tiên tiến cùng thuật toán trí tuệ nhân tạo, cho phép nhận diện mục tiêu và duy trì hành trình ngay cả khi tín hiệu định vị vệ tinh hoặc liên lạc bị gây nhiễu.
Các UAV cảm tử với độ ồn thấp có thể vượt qua các biện pháp chế áp điện tử, tiếp tục tiếp cận và đánh trúng mục tiêu. Trong khi đó, UAV đánh chặn được nâng cấp về tốc độ, khả năng xử lý hình ảnh và thuật toán dẫn đường, giúp tăng xác suất tiêu diệt mục tiêu ngay cả khi đối phương cơ động né tránh.
Ở chiều ngược lại, cách tiếp cận của Nga trong xung đột bị đánh giá là khá thận trọng. Moscow dường như duy trì nhịp độ tác chiến ở mức kiểm soát nhằm tránh nguy cơ leo thang trực tiếp với NATO, qua đó hạn chế tổn thất về lực lượng và khí tài.
Tuy nhiên, sự thận trọng này lại tạo cơ hội để Ukraine liên tục gia tăng áp lực. Kiev đã nhiều lần vượt qua các “lằn ranh đỏ” khi tấn công vào những mục tiêu chiến lược sâu trong lãnh thổ Nga, từ căn cứ máy bay ném bom chiến lược Engels, hạm đội biển Đen tại Sevastopol cho đến cầu Kerch nối Crimea với đất liền.
Không chỉ dừng lại ở đó, Ukraine còn sử dụng các loại vũ khí tầm xa do phương Tây cung cấp như ATACMS hay Storm Shadow, kết hợp với UAV nội địa, để tấn công các mục tiêu hậu cần, radar tầm xa và cơ sở năng lượng của Nga. Những đòn đánh này không chỉ gây thiệt hại trực tiếp mà còn làm suy giảm nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng, qua đó tác động đến ngân sách quốc phòng của Moscow.
Những biến số khó lường và thách thức chiến lược
Một diễn biến đáng chú ý gần đây là khả năng Ukraine tận dụng không phận các quốc gia Baltic để mở rộng hướng tiếp cận mục tiêu, qua đó tấn công các khu vực mà Nga trước đây cho là nằm ngoài tầm với. Các cuộc tập kích nhằm vào căn cứ không quân Engels hay hạ tầng nhiên liệu gần Saint Petersburg cho thấy tầm với ngày càng mở rộng của Kiev.
Nếu phải đối phó với các hướng tấn công mới xuất phát từ không phận NATO, Nga sẽ buộc phải phân tán lực lượng dọc theo biên giới phía tây, từ đó làm suy giảm mật độ triển khai tại mặt trận Ukraine vốn đã chịu nhiều áp lực.
Trong khi Nga thể hiện cách tiếp cận mang tính tính toán, thận trọng như một ván cờ kéo dài, Ukraine theo đuổi chiến lược chấp nhận rủi ro cao với mục tiêu duy nhất là không để thất bại. Sự khác biệt này đang góp phần định hình lại cục diện xung đột.
Bên cạnh đó, các yếu tố khó lường trên trường quốc tế, như những căng thẳng tại Trung Đông, có thể tiếp tục tác động đến tiến trình và ưu tiên chiến lược của các bên liên quan.
Trong bối cảnh đó, các điều kiện mà Nga đưa ra cho một lệnh ngừng bắn vẫn còn nhiều khác biệt so với thực tế chiến trường.
Một yếu tố khác được đề cập là việc Moscow dường như cân nhắc đến các yếu tố đối ngoại, bao gồm quan hệ với chính quyền tại Mỹ, trong quá trình hoạch định chiến lược. Cách tiếp cận này có thể tạo ra những ràng buộc nhất định, ảnh hưởng đến khả năng đưa ra quyết định trên chiến trường.
Sau hơn 4 năm xung đột, cục diện tại Ukraine đang bước vào giai đoạn mới với nhiều biến động khó dự đoán. Khi cả hai bên đều điều chỉnh chiến lược, cuộc đối đầu này tiếp tục cho thấy tính chất phức tạp và khó lường của các xung đột hiện đại.
