Mỹ và các đồng minh đang tìm cách gỡ phong tỏa eo biển Hormuz (Ảnh minh họa: Special Eurasia).
Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz: Nước đi mạo hiểm
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) vừa thông báo sẽ bắt đầu thực hiện lệnh phong tỏa eo biển Hormuz từ sáng 13/4, một động thái được Tổng thống Donald Trump tuyên bố nhằm giành quyền kiểm soát huyết mạch chiến lược này từ tay Iran sau khi các cuộc đàm phán hòa bình tại Pakistan thất bại.
Động thái này đặt ra câu hỏi lớn: Tại sao ông Trump lại muốn phong tỏa eo biển mà ông vốn muốn mở lại? Về mặt kỹ thuật, eo biển này không bị đóng cửa hoàn toàn. Iran được cho là đã dần dần cho phép một số tàu chở dầu đi qua để đổi lấy mức phí lên tới 2 triệu USD mỗi tàu.
Quan trọng hơn, Iran vẫn cho phép dầu của chính mình lưu thông trong và ngoài khu vực trong suốt cuộc chiến. Theo dữ liệu từ công ty phân tích Kpler, Iran đã xuất khẩu trung bình 1,85 triệu thùng dầu thô mỗi ngày tính đến hết tháng 3, cao hơn khoảng 100.000 thùng/ngày so với 3 tháng trước đó.
“Câu hỏi then chốt là Mỹ sẵn sàng tiêu tốn bao nhiêu lực lượng và lực lượng Iran có khả năng sẽ làm gì”, ông Ullman nói với Al Jazeera. Ông cho biết Iran có thể triển khai số lượng lớn thủy lôi và máy bay không người lái, gây quá tải cho năng lực kho đạn dược của Mỹ.
"Đó sẽ trở thành một cuộc chiến thực sự gay cấn. Và nếu vì lý do nào đó một chiến hạm của Mỹ bị trúng đạn, không cần bị đánh chìm, chỉ cần bị bắn trúng, thì theo tôi, đó sẽ là một bi kịch... vì đa số người Mỹ phản đối xung đột”, ông nói.
Đây là một đòn bẩy mà chính quyền Mỹ từng không muốn sử dụng: Nếu phong tỏa eo biển, ngay cả đối với dầu của Iran, giá dầu có thể tăng vọt trên toàn cầu. Đó là lý do tại sao Hải quân Mỹ trước đây đã cho phép các tàu chở dầu của Iran đi qua khu vực. Bất kỳ lượng dầu nào chảy ra khỏi khu vực lúc này đều có thể giúp giữ giá dầu ở mức ít nhất là trong tầm kiểm soát phần nào.
Giờ đây, ông Trump đang mạo hiểm đẩy giá dầu và giá xăng lên cao hơn nữa để tối đa hóa đòn bẩy đối với Iran nhằm chấm dứt cuộc chiến.
Giá dầu có khả năng tăng lên do phản ứng trước việc Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz, làm trầm trọng thêm tình trạng vận chuyển dầu vốn đã chậm lại.
“Nếu có một cuộc phong tỏa, chúng ta vẫn phải đối mặt với vấn đề thiếu hụt khoảng 7 triệu thùng dầu thô trên thị trường, 4 triệu thùng sản phẩm không thể xuất khẩu. Và chúng ta lại càng làm trầm trọng thêm tình trạng đó bằng cách loại bỏ dầu của Iran khỏi thị trường”, Karen Young, một học giả cấp cao tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu của Đại học Columbia, nói với CNN.
Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz khiến hải quân Mỹ gặp thách thức lớn trong việc "khơi thông" huyết mạch dầu mỏ (Ảnh: Getty Images).
Iran cảnh báo "vòng xoáy chết người"
Giới chức cấp cao Iran đã bác bỏ lời đe dọa của Mỹ về việc áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với eo biển Hormuz. Tư lệnh Hải quân Iran tuyên bố các lực lượng Iran đã và đang theo dõi mọi chuyển động quân sự của Mỹ trong khu vực.
Trong một bài viết đăng trên mạng xã hội, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết Iran đã kiểm soát hoàn toàn tuyến hàng hải ở eo biển Hormuz, cảnh báo đối phương sẽ bị mắc kẹt trong “vòng xoáy chết người” nếu có bất kỳ tính toán sai lầm nào.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người dẫn đầu phái đoàn Iran tham gia các cuộc đàm phán hòa bình với Mỹ tại Pakistan, tuyên bố Tehran sẽ không khuất phục trước những lời đe dọa, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh phong tỏa eo biển Hormuz chiến lược.
“Nếu họ chiến đấu, chúng tôi sẽ chiến đấu, và nếu họ đưa ra lý lẽ, chúng tôi sẽ đối phó bằng lý lẽ. Chúng tôi sẽ không khuất phục trước bất kỳ lời đe dọa nào, hãy để họ thử thách ý chí của chúng tôi một lần nữa để chúng tôi có thể cho họ thấy một bài học lớn hơn”, ông Ghalibaf nói với các phóng viên hôm 12/4 sau khi từ Islamabad trở về Tehran.
Máy bay tiếp dầu KC-135 Mỹ trở về từ chiến trường Iran với thương tích đầy mình, "vá chằng vá đụp" (Video: Telegram).
Israel chuẩn bị hiệp đấu tiếp theo, ông Trump cân nhắc tấn công Iran
Sau khi đàm phán thất bại, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đang lên kế hoạch quay trở lại chiến tranh, trong khi Tổng thống Trump cân nhắc các cuộc tấn công vào Iran.
Cả ba đài truyền hình lớn của Israel đều đưa tin rằng IDF đang chuẩn bị cho một cuộc xung đột mới với Iran khi các cuộc đàm phán ngừng bắn giữa Washington và Tehran sụp đổ.
Những chuẩn bị được báo cáo diễn ra chưa đầy 1 tuần sau khi thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần do Pakistan làm trung gian có hiệu lực, và chưa đầy một ngày sau khi các cuộc đàm phán ở Islamabad giữa Mỹ và Iran thất bại trong việc đạt được thỏa thuận chấm dứt vĩnh viễn chiến tranh ở Trung Đông.
Trước đó, trang tin Ynet đưa tin rằng Tham mưu trưởng IDF, Trung tướng Eyal Zamir, đã chỉ thị quân đội chuyển sang “tình trạng sẵn sàng cao độ” và chuẩn bị cho việc nối lại các hành động thù địch với Iran.
Bản tin của kênh truyền hình Channel 12 phát vào tối 12/4 cho biết, IDF không chỉ đang chuẩn bị cho một cuộc xung đột mới với Iran, mà còn đang chuẩn bị ứng phó cho một cuộc tấn công bất ngờ tiềm tàng của Iran vào Israel.
Trong khi đó, đài truyền hình công cộng Kan dẫn lời một “quan chức quốc phòng cấp cao” nói rằng “Israel quan tâm đến việc nối lại cuộc chiến chống lại Iran,” sau khi cuộc chiến kết thúc “quá sớm, mà không gây đủ áp lực lên Iran về vấn đề hạt nhân và tên lửa đạn đạo”.
Bản tin cho biết Israel đang chờ quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc nối lại cuộc xung đột, tại thời điểm đó IDF sẽ cố gắng gây áp lực buộc Iran từ bỏ chương trình hạt nhân bằng cách tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của nước này.
Kênh truyền hình Channel 13 cũng đưa tin tương tự rằng mức độ cảnh báo của IDF đã được nâng cao “đáng kể” và Tướng Zamir đã chỉ thị quân đội “chuẩn bị cho việc nối lại giao tranh ngay lập tức và ra lệnh bắt đầu các công tác sẵn sàng chiến đấu”.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) chưa bình luận về các báo cáo này, nhưng tuần trước, trong chuyến thăm miền Nam Li Băng, Tướng Zamir cho biết quân đội “sẵn sàng quay trở lại tấn công (Iran) với toàn bộ lực lượng nếu cần thiết vào bất kỳ thời điểm nào”.
Ngoài ra, theo báo cáo của Wall Street Journal hôm 12/4, trích dẫn các quan chức và những người quen thuộc với vấn đề này, Tổng thống Trump và các cố vấn của ông cũng đang xem xét việc nối lại các cuộc tấn công quân sự hạn chế vào Iran, bên cạnh việc Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz, như một cách để phá vỡ thế bế tắc trong các cuộc đàm phán hòa bình.
Các quan chức nói với Wall Street Journal rằng ông Trump ít có khả năng khởi động lại một chiến dịch quân sự toàn diện do ông không thích các cuộc chiến kéo dài. Bản báo cáo cho biết Tổng thống Mỹ có thể áp đặt một cuộc phong tỏa tạm thời đối với Iran trong khi ông cố gắng buộc các đồng minh triển khai lực lượng hộ tống vũ trang cho các tàu thuyền đi qua eo biển.
Bản đồ toàn cảnh xung đột Trung Đông tính đến ngày 12/4 (Ảnh: Rybar).
Những sự kiện đáng chú ý
Các cuộc đàm phán ở Islamabad kết thúc mà không thu được kết quả gì như dự đoán, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance ra về "tay trắng", và Washington ám chỉ rằng Tehran đã bác bỏ các yêu cầu của Mỹ liên quan đến chương trình hạt nhân.
Trong bối cảnh này, khả năng leo thang căng thẳng mới càng tăng lên: quá nhiều dấu hiệu cho thấy Mỹ cũng không quá kỳ vọng vào kết quả đàm phán và họ đã lường trước sự thất bại, đồng thời chuẩn bị giai đoạn chiến tranh tiếp theo.
Hải quân Iran ngăn chặn và xua đuổi tàu khu trục Mỹ xâm nhập eo biển Hormuz (Video: IRGC).
Hai siêu tàu chở dầu hướng đến vịnh Ba Tư đã phải quay trở lại sau khi các cuộc đàm phán đổ vỡ, mặc dù một số chủ tàu được cho là đã có sự đồng ý từ IRGC. Điều này có nghĩa là ngay cả khi được "cho phép" đi qua, không ai muốn mạo hiểm một cách không cần thiết.
Chính Tổng thống Trump sau đó còn đi xa hơn và tuyên bố phong tỏa hải quân Iran. Tình huống xảy ra gần như phi lý: Mỹ đang lên kế hoạch phong tỏa eo biển Hormuz, điều mà trước đó họ đã hứa sẽ mở lại.
Trong bối cảnh đó, các quốc gia trong khu vực đang gấp rút tận dụng thời gian tạm lắng. Ả rập Xê út đã báo cáo việc khôi phục đường ống dẫn dầu Đông - Tây và một phần cơ sở hạ tầng sản xuất của mình. Điều này rất quan trọng đối với giới lãnh đạo Riyadh, vì tuyến đường biển Đỏ vẫn là một trong số ít những lựa chọn thay thế khả thi cho eo biển Hormuz.
Iran cũng đang gấp rút khôi phục cơ sở hạ tầng dầu mỏ của mình, đặc biệt là các cơ sở trên đảo Lavan, nhưng họ cũng nhận thấy rằng một cuộc leo thang mới có thể bùng phát bất cứ lúc nào. Ngay cả khi không có sự đảo ngược chính thức các cuộc tấn công của Mỹ, sự can thiệp của Israel cũng đủ để gây áp lực.
Tuy nhiên, Ả rập Xê út nhanh chóng nhận ra rằng các phương án hậu cần thay thế cũng dễ bị tổn thương. Riyadh đã triệu tập Đại sứ Iraq do các cuộc tấn công bằng UAV gần đây từ lãnh thổ Iraq nhằm vào cơ sở hạ tầng của nước này.
