Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif (phải) gặp Phó Tổng thống Mỹ JD Vance trước thềm cuộc đàm phán hòa bình tại Islamabad hôm 11/3 (Ảnh: NYT).
Sự lạc quan về việc Pakistan làm trung gian hòa giải giữa Mỹ và Iran đã dâng cao trong nhiều tuần qua và đạt hiệu quả sau khi cả Washington và Tehran nhất trí ngồi vào bàn đàm phán tại thủ đô Islamabad hôm 11/4.
Theo các nguồn tin, Tư lệnh quân đội Pakistan đã duy trì liên lạc thường xuyên với Tổng thống Donald Trump và Phó Tổng thống JD Vance, trong khi Thủ tướng Shehbaz Sharif liên lạc với các nhà lãnh đạo khắp châu Âu và Trung Đông.
Nhưng rồi niềm phấn khích đó tan biến vào hôm 12/4 khi Phó Tổng thống Vance ra tuyên bố sau 21 giờ gặp gỡ phái đoàn Iran tại thủ đô Islamabad của Pakistan.
“Chúng tôi đã nói rõ những lằn ranh đỏ của mình”, ông Vance nói với các phóng viên tại khách sạn Serena ở Islamabad, nơi diễn ra các cuộc đàm phán. “Và cả những điều chúng tôi sẵn sàng nhượng bộ họ (Iran). Nhưng họ đã chọn không chấp nhận các điều khoản của chúng tôi", ông nói thêm.
Với tình trạng bấp bênh và rất mong manh của tình trạng ngừng bắn hiện tại sau khi bàn đàm phán đổ vỡ, Pakistan phải đối mặt với thách thức của riêng mình: Liệu nước này có thể đưa hai bên trở lại bàn đàm phán?
“Pakistan không thể vượt qua điều này trong thời gian ngắn hoặc ép buộc cả hai bên làm điều đó”, giáo sư Simon Wolfgang Fuchs, chuyên về Hồi giáo ở Nam Á tại Đại học Hebrew Jerusalem, cho biết.
“Nhưng họ có thể tận dụng 9 ngày còn lại của lệnh ngừng bắn để đưa ra một đề xuất về chương trình hạt nhân của Iran, để được thảo luận tại Hội nghị Islamabad 2.0 ngay trước thời hạn chót”, ông nói thêm.
Hôm 12/4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết đã “Mỹ đã không thể có được sự tin tưởng của phái đoàn Iran trong vòng đàm phán này”, nhưng “giờ là lúc Washington phải quyết định xem liệu có thể giành niềm tin của chúng tôi hay không".
Ngay sau cuộc đàm phán, Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar cho biết sẽ tiếp tục “tạo điều kiện thuận lợi cho Mỹ và Iran tham gia và đối thoại.
Nhưng vấn đề là số phận của eo biển Hormuz và cũng như Li Băng vẫn chưa rõ ràng. Các cuộc tấn công của Israel đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng ở Li Băng, tàn phá các khu dân cư ở phía nam và thủ đô Beirut, theo chính quyền nước này.
Thủ tướng Sharif thúc đẩy việc đưa Li Băng, nơi lực lượng dân quân Hezbollah do Iran hậu thuẫn nắm quyền, vào thỏa thuận ngừng bắn trong những ngày trước cuộc đàm phán ở Islamabad. Nhưng Israel đã thẳng thừng tuyên bố Li Băng không phải là một phần của thỏa thuận.
Islamabad được phong tỏa để đảm bảo an ninh phục vụ các cuộc đàm phán, và các quan chức thành phố đóng vai trò trung tâm khi Mỹ và Iran tổ chức các cuộc gặp cấp cao nhất kể từ năm 1979. Thống soái Asim Munir, Tư lệnh quân đội, đã tiến hành các cuộc đàm phán trực tiếp giữa ông Vance và ông Ghalibaf. Thủ tướng Sharif đã tiếp đón cả hai nhà lãnh đạo trong các cuộc gặp song phương vào sáng sớm 11/4.
Nhiều người dân đã đi nghỉ vào tối 11/4 với hy vọng cả hai bên sẽ tuyên bố một thỏa thuận hòa bình hoặc một ngày đàm phán đầy đủ.
“Nhìn chung, cả ngày hôm qua đều có cảm giác lạc quan, cho đến khi mọi thứ đổ vỡ”, ông Moeed Yusuf, cựu cố vấn an ninh quốc gia của Pakistan, cho biết.
Phó Tổng thống Vance và nhóm của ông đã nhanh chóng di chuyển qua các con phố vắng vẻ của Islamabad ngay sau khi mặt trời mọc vào ngày 12/4, sau gần một ngày đàm phán trong các phòng họp mà hầu như không có thông tin chi tiết nào được công bố.
Các con đường dẫn đến khách sạn Serena và các văn phòng chính phủ quan trọng vẫn đóng cửa vào chiều 12/4. Vai trò tham gia của Pakistan được thúc đẩy bởi các mục tiêu ngắn hạn và dài hạn của nước này.
Pakistan rất mong mỏi xung đột Trung Đông kết thúc và tàu thuyền có thể an toàn đi qua eo biển Hormuz, nơi 85% lượng dầu khí nhập khẩu của nước này đi qua trước khi chiến sự bùng nổ vào ngày 28/2. Các trường học ở Pakistan đã đóng cửa trong nhiều tuần và công chức chỉ làm việc 4 ngày một tuần khi chính phủ cố gắng tiết kiệm chi phí năng lượng.
Tham vọng chuyển từ vai trò trung gian hòa giải sang vai trò môi giới ngừng bắn, vốn tạo điều kiện đàm phán và trở thành cường quốc kiến tạo hòa bình cũng mang sức hấp dẫn riêng. Pakistan - quốc gia hạt nhân với 250 triệu dân - đang cố gắng định vị lại hình ảnh của mình như một điểm đến cho đầu tư.
Các nhà phân tích cho rằng, ít quốc gia khác có thể duy trì lập trường trung lập giữa hai bên. Hôm 12/4, Chủ tịch Quốc hội Iran đã cảm ơn Pakistan vì đã đăng cai tổ chức các cuộc đàm phán. Ông Yusuf, cựu Cố vấn an ninh quốc gia, cho biết Pakistan sẽ tiếp tục cố gắng làm trung gian hòa giải, nhưng đang đối mặt nhiều khó khăn do các yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của nước này.
“Trung Quốc có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy Iran ở giai đoạn tiếp theo, nhưng câu hỏi đặt ra là liệu khoảng cách giữa lập trường của Mỹ và Iran có thực sự có thể thu hẹp được hay không”, ông Yusuf nói.
“Vấn đề nữa là hoàn toàn không rõ liệu Israel có hợp tác hay không vì cho đến nay chưa có dấu hiệu nào cho thấy họ muốn chấm dứt cuộc tấn công ở Li Băng”.
