Ra mắt Hiệp hội Tôm Việt Nam, kỳ vọng bứt phá xuất khẩu

Chiều 14/4 tại TPHCM, Đại hội thành lập Hiệp hội Tôm Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031 chính thức diễn ra, quy tụ đại diện cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà khoa học và người nuôi trên cả nước. Đây là lần đầu tiên ngành tôm Việt Nam có một tổ chức đại diện mang tính liên kết toàn chuỗi, từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ.

Lần đầu có tổ chức đại diện toàn chuỗi ngành tôm

Hiệp hội được thành lập theo Quyết định số 362/QĐ-BNV của Bộ Nội vụ, hoạt động trên phạm vi cả nước, tập hợp các doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ nuôi, đơn vị cung ứng vật tư đầu vào, cơ sở chế biến, xuất khẩu và các chuyên gia trong lĩnh vực thủy sản.

Tại Đại hội, Ban Chấp hành nhiệm kỳ I đã được bầu với 17 thành viên, đại diện cho các thành phần trong chuỗi ngành hàng. Ông Mai Văn Hoàng - Tổng Giám đốc Tập đoàn GrowMax - được tín nhiệm giữ chức Chủ tịch Hiệp hội.

Nếu năm 1991, diện tích nuôi tôm chỉ khoảng 230.000 ha với sản lượng 56.000 tấn, thì đến năm 2005 đã tăng lên hơn 600.000 ha, sản lượng trên 300.000 tấn. Đến năm 2015, tổng diện tích nuôi tôm nước lợ đạt hơn 654.000 ha, sản lượng vượt 600.000 tấn.

Đặc biệt, năm 2025 ghi nhận dấu mốc quan trọng khi kim ngạch xuất khẩu tôm đạt khoảng 4,6 tỷ USD, tăng 19% so với năm trước và là mức cao nhất từ trước tới nay. Tôm hiện chiếm khoảng 40-45% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản, với thị trường trải rộng hơn 100 quốc gia.

Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng là thực tế ngành vẫn phát triển phân tán, thiếu liên kết, khiến hiệu quả chưa tương xứng với tiềm năng.

Những “nút thắt” kéo dài và yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển

Phát biểu tại Đại hội, ông Vũ Chiến Thắng - Thứ trưởng Bộ Nội vụ - nhấn mạnh, việc thành lập Hiệp hội Tôm Việt Nam diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu rất cao về tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao vai trò của khu vực doanh nghiệp.

Theo ông Thắng, ngành tôm Việt Nam có đầy đủ điều kiện để trở thành một ngành hàng tiêu biểu cho tư duy phát triển mới: Quy mô lớn hơn, công nghệ cao hơn, xanh hơn và liên kết chặt chẽ hơn với thị trường toàn cầu.

“Trong nhiều năm qua, tôm luôn là ngành hàng xuất khẩu quan trọng nhất của thủy sản Việt Nam, thường chiếm từ 35-45% tổng kim ngạch. Tuy nhiên, yêu cầu của thị trường quốc tế ngày càng khắt khe, buộc ngành phải thay đổi cách phát triển”, ông Vũ Chiến Thắng nhận định.

Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng chỉ rõ, những thách thức không còn nằm ở sản lượng mà ở chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng thích ứng. Các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, môi trường, phát thải carbon, trách nhiệm xã hội ngày càng trở thành rào cản kỹ thuật bắt buộc.

Điều này đồng nghĩa ngành tôm không thể tiếp tục phát triển theo chiều rộng, mà phải chuyển mạnh sang chiều sâu. Bên cạnh đó, thực tế ngành tôm đang đối mặt với hàng loạt điểm nghẽn như phụ thuộc vào nguồn giống nhập khẩu, chi phí thức ăn cao, hạ tầng chưa đồng bộ, sản xuất nhỏ lẻ và thiếu liên kết chuỗi.

Ở góc độ thị trường, áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng khi các quốc gia như Ecuador, Ấn Độ liên tục mở rộng sản xuất với chi phí thấp hơn.

Trong bối cảnh đó, ông Vũ Chiến Thắng cho rằng Hiệp hội Tôm Việt Nam không chỉ đơn thuần là một tổ chức tập hợp, mà phải trở thành “trung tâm liên kết” và “đầu mối dẫn dắt” toàn ngành.

Theo định hướng từ Bộ Nội vụ, Hiệp hội cần nhanh chóng hoàn thiện bộ máy, xây dựng quy chế hoạt động minh bạch, chuyên nghiệp và tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật. 

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng đặc biệt nhấn mạnh là vai trò kiến nghị chính sách. Hiệp hội cần trở thành kênh phản ánh sát thực tiễn, giúp cơ quan quản lý nhận diện và tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch vùng nuôi, hạ tầng, tín dụng, logistics, kiểm dịch và thương mại.

Bên cạnh đó, khoa học công nghệ và chuyển đổi số được xác định là trụ cột phát triển. Hiệp hội cần đi đầu trong việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào chọn giống, kiểm soát dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc và quản trị chuỗi cung ứng.