Báo cáo Bộ Xây dựng, UBND TP Cần Thơ và Sở Xây dựng TP Hải Phòng cho biết tính đến cuối tháng 3, sự tăng giá nhiên liệu đã tạo áp lực dây chuyền lên giá thành sản xuất và chi phí vận chuyển của hầu hết loại vật liệu xây dựng so với tháng 2.
Có thể kể đến xi măng tăng hơn 7%, thép tăng hơn 2%, gạch lát tăng gần 5%; các vật liệu cát, đá, gạch xây tăng từ 13,5-23,3%, nhựa đường tăng đột biến khoảng gần 32%.
Nhà thầu có tâm lý e dè, làm việc cầm chừng vì sợ lỗ
Theo UBND TP Cần Thơ, đặc thù nguồn cung một số loại vật liệu như cát, đá phải vận chuyển từ các địa phương khác, biến động giá nhiên liệu đã tác động làm mặt bằng giá vật liệu xây dựng có xu hướng tăng.
Hoạt động xây dựng trên địa bàn thường áp dụng 3 loại hợp đồng chủ yếu là hợp đồng trọn gói, hợp đồng theo đơn giá cố định và hợp đồng điều chỉnh giá. Biến động vật liệu, nhiên liệu tăng cao, nằm ngoài khả năng dự báo của nhà thầu mà không có cơ sở điều chỉnh ngay, các nhà thầu thường có tâm lý e dè, thi công cầm chừng, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án.
Sà lan chở vật liệu (Ảnh: Ngọc Tân).
Tương tự, Sở Xây dựng TP Hải Phòng cho biết về nguyên tắc, giá hợp đồng không được điều chỉnh do các nguyên nhân thông thường, nhà thầu tự chịu toàn bộ rủi ro do biến động giá đầu vào. Trong điều kiện biến động giá lớn và cực đoan như hiện nay, chi phí thực hiện hợp đồng của các nhà thầu đã tăng mạnh dẫn đến tình trạng thi công cầm chừng hoặc dừng thi công.
Đối với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh thì gặp khó khăn do phạm vi điều chỉnh giá bị giới hạn, các bên chưa lường trước hết rủi ro về mức độ trượt giá, các yếu tố trượt giá, việc điều chỉnh giá không bù đắp tương ứng mức độ biến động.
Sở Xây dựng TP Hải Phòng cho biết trên kết quả rà soát, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 của thành phố dự kiến thực hiện 190 danh mục dự án với tổng vốn hơn 166.000 tỷ đồng. Ước tính các dự án bị ảnh hưởng biến động tăng giá nhiên liệu và vật liệu sẽ tăng thêm hơn 19.000 tỷ đồng, tương ứng tăng 11% so với dự kiến.
Riêng các dự án giao thông, ước tính tổng vốn tăng hơn 14.800 tỷ đồng, chưa kể các dự án đầu tư xây dựng huy động từ nguồn vốn khác ngoài ngân sách.
Đề xuất giải pháp ứng phó
Trước tình hình trên, Sở Xây dựng TP Hải Phòng đề nghị Bộ Xây dựng có văn bản báo cáo cấp có thẩm quyền đồng ý chủ trương cho phép điều chỉnh giá các hợp đồng thi công xây dựng trên cơ sở xác định biến động giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng là trường hợp "bất khả kháng" hoặc hoàn cảnh thực hiện hợp đồng có thay đổi cơ bản.
Với các hợp đồng trọn gói/theo đơn giá cố định, cho phép chuyển sang hình thức hợp đồng điều chỉnh giá theo phương pháp bù trừ trực tiếp chênh lệch giá nhiên liệu, vật liệu, máy thi công so với hợp đồng gốc trong khoảng thời gian từ tháng 3 cho đến khi giá xăng dầu và giá vật liệu được bình ổn.
Giá vật liệu tăng làm ảnh hưởng đến tiến độ dự án (Ảnh minh họa: Nam Anh).
Đối với các hợp đồng điều chỉnh giá hiện áp dụng phương pháp tính theo chỉ số giá, cho phép điều chỉnh theo phương pháp bù trừ trực tiếp chênh lệch giá nhiên liệu, vật liệu, máy thi công so với hợp đồng gốc trong khoảng thời gian từ tháng 3 cho đến khi giá xăng dầu và giá vật liệu được bình ổn.
Đồng quan điểm, UBND TP Cần Thơ cũng cho rằng trường hợp biến động giá nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu xây dựng do các yếu tố khách quan, bất thường (như xung đột địa chính trị quốc tế) vượt ngoài khả năng dự báo tại thời điểm ký kết hợp đồng.
Căn cứ các quy định tại Nghị định 37/2015 của Chính phủ, cấp có thẩm quyền địa phương kiến nghị Bộ Xây dựng xem xét, báo cáo Thủ tướng cho phép chấp thuận xem việc biến động giá nhiên liệu, vật liệu do xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông là trường hợp bất khả kháng, nằm ngoài khả năng kiểm soát chủ đầu tư và nhà thầu.
Bộ Xây dựng nghiên cứu, ban hành thông tư hướng dẫn điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng do biến động giá ngoài khả năng kiểm soát của chủ đầu tư và nhà thầu, áp dụng đối với các gói thầu đã, đang triển khai theo hình thức giá hợp đồng trọn gói, hình thức giá hợp đồng theo đơn giá cố định; cho phép điều chỉnh hình thức giá hợp đồng đối với các hợp đồng thực hiện hình thức giá hợp đồng trọn gói, giá hợp đồng theo đơn giá cố định thành giá hợp đồng theo giá điều chỉnh.
Ngoài ra, Sở Xây dựng TP Hải Phòng cũng kiến nghị Bộ Xây dựng báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét việc miễn, giảm thuế tài nguyên môi trường và các loại thuế liên quan đối với vật liệu xây dựng thiết yếu cơ bản (cát, đá, xi măng, sắt thép, nhựa đường)... để bình ổn giá. Cho phép giãn, hoãn hoặc giảm thuế VAT đối với các nhà thầu xây dựng; cho phép chủ đầu tư chủ động điều chỉnh tiến độ thi công đối với các hạng mục chịu ảnh hưởng lớn của biến động giá vật liệu, nhiên liệu nhưng không vượt tiến độ thực hiện của dự án.
Trước đó, để chủ động theo dõi, dự báo diễn biến giá vật liệu xây dựng; kịp thời có giải pháp quản lý, bình ổn thị trường, Bộ Xây dựng đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật và xử lý vi phạm pháp luật về giá vật liệu xây dựng với hàng loạt giải pháp cụ thể.
