"Cửa bí mật" dọc Vạn Lý Trường Thành
Sau hơn 4 năm nghiên cứu, một nhóm nghiên cứu từ Đại học Thiên Tân đã lần tìm và giải mã những “cửa bí mật” ít được biết đến trên Vạn Lý Trường Thành. Kết quả, hơn 130 di tích cửa ẩn tại 10 tỉnh, khu vực đã được ghi nhận, qua đó hé lộ những lối đi bị che giấu suốt nhiều thế kỷ.
Đúng như tên gọi, đây là các lối đi được bố trí kín đáo dọc theo thân tường, thường nhỏ và thấp, có nơi chỉ đủ cho một người luồn qua. Những cửa này chủ yếu phục vụ hoạt động trinh sát, các cuộc tập kích bất ngờ và trong một số trường hợp còn được sử dụng cho giao thương.
Đặc biệt, dưới thời nhà Minh, lực lượng trinh sát tinh nhuệ mang tên “Dạ Bất Thu” (Yebushou) - nghĩa là “đi đêm không về” - thường xuyên sử dụng các lối đi này.
"Cửa bí mật" từ thời nhà Minh được phát hiện tại đoạn Vạn Lý Trường Thành ở Trương Gia Khẩu (Ảnh: Our China Story).
Họ được xem như “đặc nhiệm” thời cổ đại, chuyên thu thập tin tình báo và thực hiện các cuộc đột kích. Do phải hoạt động xuyên đêm bên ngoài thành, việc ra vào qua các "cửa bí mật", kèm theo ám hiệu riêng, là yêu cầu bắt buộc.
Để xác định quy mô hệ thống này, nhóm nghiên cứu đã đối chiếu các bản đồ cổ, qua đó xác nhận vị trí của ít nhất 220 cửa. Họ sử dụng máy bay không người lái kết hợp công nghệ số để ghi lại hình ảnh hơn 90% các đoạn Vạn Lý Trường Thành thời Minh, thu thập trên 2 triệu bức ảnh.
Từ nguồn dữ liệu khổng lồ này, một nền tảng ảnh 3D toàn cảnh với độ chính xác cao đã được xây dựng, lần đầu cho phép tái hiện gần như toàn bộ hệ thống Vạn Lý Trường Thành. Không chỉ xác định được hơn 130 di tích thực địa, nhóm còn lần đầu thiết lập “gia phả” cho hệ thống cửa ẩn này.
Không chỉ là công trình phòng thủ
Các cửa thường cao từ 1,5 đến 2,5m. Có loại chỉ đủ cho một người đi qua, nhưng cũng có loại rộng đến mức ngựa có thể di chuyển. Thiết kế mỗi cửa được điều chỉnh linh hoạt theo địa hình và mục đích sử dụng.
Các "cửa bí mật" nằm rải rác dọc theo Vạn Lý Trường Thành ở những vị trí khuất (Ảnh: Our China Story).
Trong số đó, đặc biệt nhất là loại cửa đột kích. Đây là những lối đi được ngụy trang cực kỳ tinh vi với mặt ngoài xây kín bằng gạch, gần như không thể nhận ra, trong khi phía trong là khoang rỗng để binh sĩ ẩn nấp. Khi giao chiến, quân bên trong có thể phá vỡ lớp ngụy trang và bất ngờ tấn công.
Thực tế, từ hơn 2.000 năm trước, các văn bản cổ đã có miêu tả về cửa đột kích, song trước đó chưa từng có bằng chứng khảo cổ cụ thể. Mãi đến năm 2019, các nhà nghiên cứu mới lần đầu phát hiện tàn tích tại Tần Hoàng Đảo (tỉnh Hà Bắc).
Bên cạnh vai trò quân sự, một số "cửa bí mật" còn được sử dụng cho các hoạt động dân sinh như buôn bán qua biên giới, đi lại canh tác hoặc chăn thả gia súc. Theo các chuyên gia, điều này cho thấy một góc nhìn khác về Vạn Lý Trường Thành, không chỉ là công trình phòng thủ, mà còn là không gian giao thương và kết nối.
Ông Trương Ngọc Khôn (Đại học Thiên Tân) - chuyên gia nghiên cứu hệ thống phòng thủ Vạn Lý Trường Thành - cho rằng những cánh cửa này phản ánh tư duy linh hoạt của người xưa trong việc thích ứng với thực tế.
Các cửa đột kích là loại cửa kín đáo nhất trên Vạn Lý Trường Thành (Ảnh: Our China Story).
Trong khi đó, nhà nghiên cứu Lý Triết nhận định: “Những cánh cửa này không chỉ cất giữ bí ẩn của Vạn Lý Trường Thành, mà còn là kết tinh trí tuệ cổ nhân”.
Trong tương lai, các công nghệ số sẽ tiếp tục được ứng dụng để phục dựng diện mạo chân thực của Vạn Lý Trường Thành, đồng thời giải mã sâu hơn những điều vẫn còn ẩn sau các “cánh cửa” tưởng chừng vô hình này.
Vạn Lý Trường Thành của Trung Quốc là hệ thống phòng thủ quân sự được xây dựng và mở rộng qua nhiều triều đại, từ thế kỷ 3 trước Công nguyên đến thế kỷ 17, nhằm bảo vệ biên giới phía Bắc Trung Quốc.
Với tổng chiều dài hơn 20.000km, công trình trải dài từ Sơn Hải Quan ở phía Đông đến Gia Dục Quan ở phía Tây, tạo nên một trong những công trình kỹ thuật đồ sộ nhất thế giới.
Không chỉ là một bức tường thành đơn lẻ, di sản này bao gồm nhiều thành phần như tường phòng thủ, tháp canh, pháo đài và các trạm tín hiệu, được bố trí linh hoạt theo địa hình núi non hiểm trở.
Sự kết hợp đó cho thấy khả năng thích ứng đáng kinh ngạc của kiến trúc quân sự cổ đại trước điều kiện tự nhiên khắc nghiệt.
Được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới từ năm 1987, Vạn Lý Trường Thành không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn là biểu tượng cho sức mạnh chính trị và trình độ xây dựng của Trung Hoa cổ đại.
